Zakon o zaštiti prirode

Član 1 Predmet zakona

(1) Ovim zakonom uređuje se zaštita i očuvanje prirode, biološke, geološke i predeone raznovrsnosti kao dela životne sredine.

(2) Priroda kao dobro od opšteg interesa za Republiku Srbiju uživa posebnu zaštitu u skladu sa ovim zakonom i posebnim zakonima.

Član 2 Cilj zakona

Ovim zakonom ostvaruju se sledeći ciljevi:

1. 1) zaštita, očuvanje i unapređenje biološke (genetičke, specijske i ekosistemske), geološke i predeone raznovrsnosti;
2. 2) usklađivanje ljudskih aktivnosti, ekonomskih i društvenih razvojnih planova, programa, osnova i projekata sa održivim korišćenjem obnovljivih i neobnovljivih prirodnih resursa i dugoročnim očuvanjem prirodnih ekosistema i prirodne ravnoteže;
3. 3) održivo korišćenje i/ili upravljanje prirodnim resursima i dobrima, obezbeđivanje njihove funkcije uz očuvanje prirodnih vrednosti i ravnoteže prirodnih ekosistema;
4. 4) blagovremeno sprečavanje ljudskih aktivnosti i delatnosti koje mogu dovesti do trajnog osiromašenja biološke, geološke i predeone raznovrsnosti, kao i poremećaja sa negativnim posledicama u prirodi;
5. 5) utvrđivanje i praćenje stanja u prirodi;
6. 6) unapređenje stanja narušenih delova prirode i predela.

Član 3 Primena zakona

Odredbe ovoga zakona ne primenjuju se u slučaju suzbijanja i sprečavanja neposredne opasnosti po život ili zdravlje ljudi ili imovinu, spašavanja ljudi i imovine i to samo dok traju navedene okolnosti koje se utvrđuju posebnim aktom nadležnog organa.

Član 4 Značenje izraza

Pojedini izrazi upotrebljeni u ovom zakonu imaju sledeće značenje:

1. 1) aktivnost u prirodi je svako privremeno ili trajno delovanje čoveka na prirodu koje može narušiti prirodnu ravnotežu, ako to delovanje nije u cilju zaštite i očuvanja prirode;
2. 2) alohtona vrsta je vrsta koja je u ekosisteme na teritoriji Republike Srbije dospela namernim ili nenamernim unošenjem;
3. 3) autohtona vrsta je vrsta koja je prirodno rasprostranjena u ekosistemima na teritoriji Republike Srbije;
4. 4) biološka raznovrsnost (biodiverzitet) jeste sveukupnost gena, vrsta i ekosistema na Zemlji ili nekom jasno određenom području;
5. 5) vrsta je osnovna taksonomska kategorija koja predstavlja skup reproduktivno izolovanih organizama (mikroorganizama, algi, gljiva, lišajeva, biljaka i životinja), odnosno populacija, koje se međusobno slobodno ukrštaju i daju plodno potomstvo, a u smislu ovog zakona odnosi se i na niže sistematske kategorije, ako nije drugačije naznačeno;
6. 6) geološka raznovrsnost (geodiverzitet) je prisustvo ili rasprostranjenost raznovrsnih elemenata i oblika geološke građe, geoloških struktura i procesa, geohronoloških jedinica, stena i minerala različitog sastava i načina postanka i raznovrsnih paleoekosistema menjanih u prostoru pod uticajima unutrašnjih i spoljašnjih geodinamičkih činilaca tokom geološkog vremena;
7. 7) geopark je geografsko područje sa jasno određenom granicom i dovoljno velikom površinom, koje sadrži veliki broj geoloških lokaliteta od posebnog naučnog, estetskog i obrazovnog značaja, na kome se štiti i promoviše geološko nasleđe kroz održivi razvoj i korišćenje;
8. 7а) geozaštita (geokonzervacija) je skup mera i aktivnosti koje se sprovode u cilju zaštite, očuvanja, prezentacije i promocije geodiverziteta i geonasleđa;
9. 7б) objekti geonasleđa su raritetni, reprezentativni geološki, pedološki i geomorfološki oblici, pojave i procesi, izdvojeni kao posebne prirodne vrednosti od izuzetnog naučnog, kulturnog, estetskog, turističkog i drugog značaja;
10. 7в) pokretni objekti geonasleđa (objekti geonasleđa eh situ) su pojedinačni geološki oblici i pojave: uzorci stena, minerala i ruda, primerci fosila (muzeji, izložbe, radionice, predavanja, kolekcije, filmovi i dr.);
11. 7г) nepokretni objekti geonasleđa (objekti geonasleđa in situ) su delovi prostora ili prostorne celine jasno izraženih geoloških, geomorfoloških i pedoloških odlika: geološki profili i izdanci, oblici površinskog i podzemnog reljefa, tipovi zemljišta (prirodno okruženje, prirodni spomenici, fenomeni i pojave);
12. 8) genotip fosila je tipična vrsta za neki rod fosila, kojoj pripadaju sve individue u okviru te vrste roda i koja odgovara holotipu;
13. 9) genetička raznovrsnost je ukupan broj i ukupna raznovrsnost gena, odnosno genetičkih informacija sadržanih u svim pojedinačnim vrstama biljaka, životinja, gljiva i mikroorganizama;
14. 10) genski fond je ukupan broj gena ili količina genetičke informacije koju poseduju svi članovi populacije seksualno i aseksualno reproduktivnih organizama;
15. 11) genetički materijal je svaki materijal biljnog, životinjskog, mikrobskog ili drugog porekla koji sadrži funkcionalne jedinice nasleđivanja;
16. 12) derivat je svaki prerađeni deo životinje, biljke, gljive, kao i njihov organski ili neorganski produkt;
17. 13) divlje vrste su sve vrste životinja, biljaka i gljiva koje su prirodno evoluirale, uključujući hibride i sve primerke razmnožene u zatočeništvu ili pod veštačkim uslovima, izuzev pripitomljenih rasa na čiji evolucioni proces je uticao čovek radi sopstvenih potreba;
18. 14) mineralne druze su kristali koji se javljaju kao skup iste ili različite vrste koji leže na zajedničkoj podlozi;
19. 15) evidentirana prirodna dobra su područja, vrste i pokretna prirodna dokumenta od značaja za zaštitu, a za koja nije pokrenut ili sproveden postupak zaštite;
20. 16) brisana je (vidi član 1. Zakona - 14/2016-8)
21. 16а) ekološki značajna područja Evropske unije NATURA 2000 čine posebna područja za očuvanje staništa i vrsta i područja posebne zaštite za očuvanje staništa određenih vrsta ptica, u skladu sa propisima Evropske unije o zaštiti staništa i zaštiti ptica;
22. 17) ekološki koridor je ekološka putanja i/ili veza koja omogućava kretanje jedinki populacija i protok gena između zaštićenih područja i ekološki značajnih područja od jednog lokaliteta do drugog i koji čini deo ekološke mreže;
23. 18) brisana je (vidi član 1. Zakona - 14/2016-8)
24. 19) ekosistem (biogeocenoza) jeste strukturno, funkcionalno i dinamički složen i jedinstven ekološki sistem u kome se međusobno prožimaju uticaji biotopa i biocenoze (abiogena i biogena);
25. 20) endemična vrsta je vrsta čije je rasprostranjenje ograničeno na određeno jasno definisano geografsko područje;
26. 21) ex situ očuvanje je očuvanje komponenata biološke i geološke raznovrsnosti van njihovih prirodnih staništa;
27. 22) životna zajednica (biocenoza) jeste skup svih populacija koje žive zajedno na istom staništu (biotopu) koje grade funkcionalne zajednice;
28. 23) zamka je sredstvo namenjeno za zadržavanje, hvatanje ili usmrćivanje životinja;
29. 24) zaštita prirode je niz mera i aktivnosti usredsređenih na sprečavanje oštećenja prirode, prirodnih vrednosti i prirodne ravnoteže;
30. 25) zaštićene vrste su divlje vrste koje su zaštićene međunarodnim ugovorima i/ili ovim zakonom;
31. 26) zaštićena područja jesu područja koja imaju izraženu geološku, biološku, ekosistemsku i/ili predeonu raznovrsnost i zbog toga se aktom o zaštiti proglašavaju zaštićenim područjima od opšteg interesa;
32. 26а) zaštitna zona je prostor izvan granica zaštićenog područja, ekološki značajnog područja i/ili ekološkog koridora koji može biti određen prilikom ustanovljavanja tih područja, radi sprečavanja, odnosno ublažavanja spoljnih uticaja;
33. 27) zaštićena prirodna dobra su zaštićena područja, zaštićene divlje vrste i pokretna zaštićena prirodna dokumenta;
34. 28) zoološki vrt je bilo koja trajna ustanova gde se drže divlje vrste životinja radi izlaganja javnosti sedam ili više dana godišnje, sa izuzetkom cirkusa, prodavnica kućnih ljubimaca i ustanova koje ne izlažu javnosti značajan broj životinja ili vrsta ukoliko se njihovo držanje i izlaganje vrši na način da se ne ugrožava zaštita divlje faune i očuvanje biodiverziteta;
35. 29) invazivna alohtona vrsta je alohtona i druga vrsta koja unošenjem u prirodu i/ili širenjem ugrožava biološku raznovrsnost i ekosistemske usluge, a pored toga može da ugrožava i zdravlje ljudi ili pričinjava materijalnu štetu;
36. 30) indikatorska vrsta je vrsta osetljiva na promene uslova u životnoj sredini koja se zbog toga može koristiti za procenu opšteg stanja prirode i životne sredine;
37. 31) introdukcija je namerno ili nenamerno unošenje vrste na teritoriju i u ekosisteme u kojima do tada nije živela;
38. 32) in situ zaštita je aktivna mera zaštite koja obuhvata zaštitu populacija vrste na prirodnom staništu, očuvanje prirodnih ekosistema, očuvanje i oporavak populacija na njihovim prirodnim staništima, kao i očuvanje pojava geodiverziteta na mestu nastanka ili nalazišta stena, ruda, minerala, kristala i fosila.
39. 33) iščezla vrsta je ona vrsta za koju nema sumnje da je i poslednji primerak iščezao;
40. 34) iščezla vrsta u prirodi je ona vrsta koje više nema u prirodi ali se jedinke mogu naći u zoološkim vrtovima, botaničkim baštama i drugim mestima, a koje se mogu ex situ metodama uzgajati za potrebe reintrodukcije;
41. 35) kišobran vrste su vrste čijom zaštitom ujedno štitimo i veći broj drugih vrsta na istom staništu, a koje su manje poznate ili ih je teško štititi na drugi način;
42. 36) ključne vrste su one vrste čije prisustvo ili odsustvo ima suštinski efekat na ostatak biocenoze (ekosistema);
43. 37) korisnik zaštićenog područja je pravno lice, preduzetnik, fizičko lice ili drugi subjekat koji u zaštićenom prirodnom području obavlja poslove, delatnosti, odnosno koristi prirodno dobro i/ili njegove resurse, pogodnosti i odlike;
44. 38) krajnje ugrožena vrsta je vrsta suočena sa najvišom verovatnoćom iščezavanja u prirodi u neposrednoj budućnosti, što se utvrđuje u skladu sa međunarodno prihvaćenim kriterijumima;
45. 39) kristal je svaki mineral koji ima pravilnu unutrašnju građu i pravilan spoljašnji oblik i ogleda se u geometrijski pravilnim, glatkim i sjajnim površima i/ili pljosnima;
46. 40) lektotip je primerak iz tipske serije koji predstavlja duplikat holotipa, a sakupljen je kad i holotip;
47. 41) lokalni endemit je vrsta užeg rasprostranjenja koje ne prelazi veličinu jedne biogeografske provincije;
48. 42) minerali su samorodni homogeni hemijski elementi ili jedinjenja u vidu kristalizovane ili amorfne materije, određene strukture, oblika i sastava, koji nisu mineralne sirovine;
49. 43) održivo korišćenje prirodnih dobara i/ili resursa je korišćenje komponenata biodiverziteta ili geodiverziteta na način i u obimu koji ne vodi ka dugoročnom smanjenju biodiverziteta, odnosno geodiverziteta, održavajući njihov potencijal radi zadovoljenja potreba i težnji sadašnjih i budućih generacija;
50. 43а) ocena prihvatljivosti je postupak kojim se procenjuje da li postoji verovatnoća da sprovođenje planova, osnova, programa, projekata, radova i aktivnosti, koji sami ili u kombinaciji sa drugim planovima, osnovama, programima, projektima, radovima i aktivnostima, mogu imati značajan uticaj na ciljeve očuvanja i celovitost ekološki značajnih područja;
51. 44) očuvanje prirode je niz mera i aktivnosti koje se sprovode radi zaštite ili obnavljanja prirodnih staništa i populacija divljih vrsta u cilju očuvanja njihovog povoljnog stanja, prirodnih ekosistema i predeone raznovrsnosti;
52. 45) oštećenje prirode jeste pojava nastala usled menjanja prirodnih procesa u tolikoj meri da je narušena prirodna ravnoteža ili su uništene prirodne vrednosti. Oštećenje prirode može biti uzrokovano prirodnim i veštačkim procesima, pojavama i nepogodama (klizišta, odroni, zemljotresi, poplave, požari itd.);
53. 46) paratip je primerak vrste koji je određen pre opisivanja nominalne vrste;
54. 47) plan upravljanja zaštićenog područja je dokument kojim subjekat zadužen za upravljanje zaštićenim područjem planira mere i aktivnosti zaštite, očuvanja, unapređenja i korišćenja zaštićenog područja;
55. 48) planovi upravljanja prirodnim resursima i dobrima su planske i/ili programske osnove za upravljanje, gazdovanje i korišćenje prirodnih resursa i dobara u privredne, socijalne i ekološke namene i/ili svrhe propisane na osnovu posebnih zakona;
56. 49) pećinski nakit su različiti oblici i pojave taloženja kristalnog kalcijum karbonata u speleološkim objektima (stalaktiti, heliktiti, stalagmiti, stubovi, salivi, draperije, kadice i drugo);
57. 50) pećinski sediment je u speleološkim objektima nataložen ili na drugi način odložen rečni materijal (pesak, šljunak), glina, drobina, blokovi stena i bigar;
58. 51) povoljno stanje vrste je stanje u kojem populacije vrste imaju perspektivu dugoročnog opstanka kao životno sposobni deo prirodnog ekološkog sistema i kada se ekološko područje rasprostranjenosti vrste ne smanjuje niti postoji verovatnoća da će se u predvidljivoj budućnosti smanjiti;
59. 52) povoljno stanje tipa prirodnog staništa je stanje tipa prirodnog staništa u kojem je njegovo područje rasprostranjenosti stabilno ili je u porastu, kada su specifična struktura i funkcije neophodne za dugoročno očuvanje prisutni ili će biti prisutni u predvidljivoj budućnosti i kada je status zaštite njihovih tipičnih vrsta povoljan. Prirodno stanište je ugroženo ako nije u povoljnom stanju i/ili mu preti nestanak;
60. 53) pokretna zaštićena prirodna dokumenta su delovi geološkog, paleontološkog i biološkog nasleđa koji imaju izuzetan naučni i obrazovni značaj;
61. 54) populacija je prostorno i vremenski integrisana grupa jedinki iste vrste koja raspolaže zajedničkim skupom naslednih faktora, naseljava određeni prostor, pripada određenom ekosistemu, a u okviru koje su jedinke međusobno povezane prvenstveno odnosima reprodukcije;
62. 55) praćenje stanja (monitoring) jeste plansko, sistematsko i kontinualno praćenje stanja prirode, odnosno delova biološke, geološke i predeone raznovrsnosti, kao deo celovitog sistema praćenja stanja elemenata životne sredine u prostoru i vremenu;
63. 56) predeo je određena teritorija čiji karakter predstavlja specifičan spoj prirodnih i stvorenih vrednosti karakterističnih za dati region;
64. 57) predeoni elemenat je najmanja, relativno homogena ekološka jedinica strukture predela, bilo prirodnog ili antropogenog porekla;
65. 58) predeona raznovrsnost je strukturiranost prostora nastala u interakciji (međudejstvu) prirodnih i/ili stvorenih predeonih elemenata određenih bioloških, klimatskih, geoloških, geomorfoloških, pedoloških, hidroloških, kulturno-istorijskih i socioloških obeležja;
66. 58а) prioritetni tipovi staništa i prioritetne vrste su oni tipovi staništa i vrste koji su kao takvi utvrđeni u Republici Srbiji, u skladu sa opšteprihvaćenim pravilima međunarodnog prava i potvrđenim međunarodnim ugovorima;
67. 58б) prekogranični promet je uvoz, unos, unošenje iz mora na teritoriju Republike Srbije, izvoz ili iznos sa teritorije Republike Srbije i tranzit preko teritorije Republike Srbije primeraka divljih vrsta, njihovih delova i derivata;
68. 58в) primerak je svaka životinja, biljka ili gljiva, bez obzira da li je živa ili mrtva, koja pripada divljim vrstama, svaki njen deo ili derivat;
69. 58г) prihvatilište je područje ili prostor osposobljen za privremeno ili trajno zbrinjavanje živih primeraka divljih životinja za koje veterinar i/ili stručno lice oceni da nisu sposobne da samostalno opstanu u prirodi i/ili koje su predmet oduzimanja, zaplene ili drugih mera u skladu sa zakonom;
70. 59) priroda predstavlja jedinstvo geosfere i biosfere, izloženo atmosferskim promenama i različitim uticajima i obuhvata prirodna dobra i prirodne vrednosti koje se iskazuju biološkom, geološkom i predeonom raznovrsnošću;
71. 60) prirodne vrednosti su delovi prirode koji zaslužuju posebnu zaštitu zbog svoje osetljivosti, ugroženosti ili retkosti, radi očuvanja biološke, geološke i morfološke i predeone raznovrsnosti, prirodnih procesa i ekosistemskih usluga ili radi naučnog, kulturnog, obrazovnog, zdravstveno-rekreativnog i drugog javnog interesa;
72. 61) prirodna ravnoteža je stanje međusobno uravnoteženih odnosa i uticaja živih bića među sobom i s njihovim staništem. Prirodna ravnoteža je narušena, kada se poremeti kvantitativna ili kvalitativna struktura životnih zajednica, ošteti ili uništi stanište, uništi ili promeni sposobnost delovanja ekološkog sastava, prekine međusobna povezanost pojedinih ekoloških sastava ili prouzrokuje značajnija izolovanost pojedinih populacija;
73. 62) ranjiva vrsta je ona vrsta koja se suočava s visokom verovatnoćom da će iščeznuti u prirodnim uslovima u nekoj srednje bliskoj budućnosti;
74. 63) režim zaštite jeste skup mera i uslova kojima se određuje način i stepen zaštite, korišćenja, uređenja i unapređenja zaštićenog prirodnog dobra;
75. 64) reintrodukcija je metod zaštite i očuvanja biološke raznovrsnosti veštačkim vraćanjem vrste na nekadašnja staništa sa kojih je iščezla ili na staništa na kojima je brojnost njene populacije drastično smanjena;
76. 65) reliktna vrsta je ona vrsta koja je u dalekoj prošlosti imala široko rasprostranjenje, a čiji je današnji areal (ostatak) sveden na prostorno male delove;
77. 66) sanacija prirode su mere koje se preduzimaju za zaustavljanje oštećenja prirode, poboljšanja stanja i funkcionalnosti;
78. 67) sintipovi fosila su svi primerci iz jedne serije za koju ne postoji holotip;
79. 68) speleološki objekat je podzemna šupljina u obliku kanala, hodnika i dvorana različitih dimenzija, nagiba i izgleda nastala prirodnim procesima prvenstveno u krečnjacima i dolomitima ali i u drugim stenama;
80. 69) stanište je geografski jasno određen prostor u kome konkretna zajednica biljaka, životinja, gljiva i mikroorganizama (biocenoza) stupa u interakciju sa abiotičkim faktorima (zemljišta, klima, količina i kvalitet vode i dr.) formirajući funkcionalnu celinu;
81. 70) stanište vrste su ona staništa u kojima populacije konkretne vrste imaju uslove za opstanak u dužem vremenskom periodu, odnosno prostor u kome konkretna vrsta realizuje bilo koju fazu svog životnog ciklusa;
82. 71) stenoendemit je vrsta čije je rasprostranjenje ograničeno na veoma malo područje, odnosno jedan lokalitet (planinski vrh, greben, klisura i slično);
83. 71а) tip staništa je skup ili grupa staništa koja su po svojim biotičkim i abiotičkim karakteristikama veoma slična;
84. 72) tipovi predela su kategorije predela čija je jedinstvenost i kvalitet određen ekološkim, strukturnim, fiziognomskim, istorijskim, socio-ekonomskim i estetskim obeležjima;
85. 73) ugrožena vrsta jeste ona vrsta koja se suočava sa visokom verovatnoćom da će iščeznuti u prirodnim uslovima u bliskoj budućnosti što se utvrđuje u skladu sa opšteprihvaćenim međunarodnim kriterijumima;
86. 74) unapređenje prirode je niz mera i aktivnosti koje su potrebne za obnavljanje prirodnih staništa i populacija kako bi se oni doveli u povoljno prirodno stanje, kao i niz aktivnosti na revitalizaciji i sanaciji prirodnih ekosistema i predela;
87. 75) fosili su ostaci, sačuvani u celini ili delovima, biljnih i životinjskih organizama koji su živeli u prošlosti, uključujući i tragove izumrlih organizama, a služe kao materijalni dokazi na osnovu kojih se pouzdano rekonstruiše geološka prošlost;
88. 76) holotip fosila je vrsta koja je određena i služi kao etalon za sve druge odredbe i taj jedan primerak se čuva u Prirodnjačkom muzeju;
89. 77) holotip je originalni primerak na osnovu koga je dat opis vrste i njeno ime;
90. 78) crvena knjiga je naučnostručna studija ugroženih divljih vrsta raspoređenih po kategorijama ugroženosti i faktorima ugrožavanja;
91. 79) crvena lista je spisak ugroženih divljih vrsta raspoređenih po kategorijama ugroženosti.

Izmenjen: Sl. glasnik RS 88/2010, 14/2016

Član 5 Načela zaštite prirode

(1) Osnovna načela zaštite prirode jesu:

1. 1) načelo visokog stepena zaštite prirode svako je dužan da pri preduzimanju aktivnosti ili vršenju delatnosti doprinese zaštiti i unapređivanju prirode, biološke, geološke i predeone raznovrsnosti, očuvanju opštekorisnih funkcija prirode i prirodne ravnoteže;
2. 2) načelo održivog korišćenja korišćenje prirodnih resursa može se vršiti samo do stepena i na način kojima se ne ugrožava raznovrsnost i funkcionisanje prirodnih sistema i procesa;
3. 3) načelo primene mera i uslova zaštite prirode u korišćenju prirodnih resursa i zaštićenih prirodnih dobara, planiranju i uređenju prostora, primenjuju se načela, mere i uslovi zaštite prirode;
4. 4) načelo integrisane zaštite zaštita prirode je sastavni deo strategije održivog razvoja, prostornog i urbanističkog planiranja i drugih planova, programa i osnova;
5. 5) načelo „korisnik plaća” korisnik prirodnog resursa i zaštićenog prirodnog dobra, dužan je da plati naknadu za njihovo korišćenje i snosi troškove sanacije i rekultivacije prostora;
6. 6) načelo saradnje državni organi, organi autonomne pokrajine i organi jedinice lokalne samouprave, organizacije i institucije, kao i druga pravna i fizička lica, pri vršenju svojih poslova i zadataka dužni su da postupaju u skladu sa načelima, ciljevima, merama i uslovima zaštite i trajnog očuvanja prirode i da pri tome ostvaruju međusobnu i međunarodnu saradnju;
7. 7) načelo neposredne primene međunarodnog prava državni organi i organi autonomne pokrajine i organi jedinice lokalne samouprave, organizacije i institucije, kao i druga pravna lica, preduzetnici i fizička lica, pri vršenju svojih poslova i zadataka neposredno primenjuju opšteprihvaćena pravila međunarodnog prava i potvrđene međunarodne ugovore kao sastavni deo pravnog sistema;
8. 8) načelo predostrožnosti, kada postoji pretnja nastanka značajne ili nepovratne štete za zaštićeno prirodno dobro, značajnog negativnog uticaja na ciljeve očuvanja ili celovitosti ekološke mreže, nedostatak naučnih podataka neće biti uzet kao razlog za nedonošenje odluke, odlaganje ili nepreduzimanje mera za sprečavanje ugrožavanja i degradacije prirode u skladu sa ovim zakonom.

(2) Na zaštitu prirode primenjuju se i osnovna načela zaštite životne sredine, u skladu sa zakonom.

Izmenjen: Sl. glasnik RS 71/2021

Član 6 Subjekti zaštite prirode

Zaštitu i očuvanje prirode, u okviru svojih ovlašćenja, obezbeđuju:

1. 1) Republika Srbija;
2. 2) autonomna pokrajina;
3. 3) opština, grad i grad Beograd (u daljem tekstu: jedinica lokalne samouprave);
4. 4) upravljač zaštićenog područja;
5. 5) pravna lica, preduzetnici i fizička lica koji u obavljanju privrednih i drugih delatnosti koriste prirodne resurse i zaštićena prirodna dobra;
6. 6) stručne i naučne organizacije i druge javne službe;
7. 7) građanin, grupe građana, njihova udruženja, profesionalne ili druge organizacije.

Član 7 Mere zaštite prirode

Zaštita prirode sprovodi se naročito:

1. 1) utvrđivanjem i procenom stanja, pojava i procesa u prirodi i predelu;
2. 2) uspostavljanjem i utvrđivanjem zaštićenih prirodnih dobara i sistema praćenja njihove zaštite;
3. 3) sprovođenjem mera zaštite prirode i predela;
4. 4) utvrđivanjem uslova i mera zaštite prirode i zaštićenih prirodnih dobara i predela u prostornim i urbanističkim planovima, projektnoj dokumentaciji, osnovama i programima upravljanja prirodnim resursima u rudarstvu, energetici, saobraćaju, vodoprivredi, poljoprivredi, šumarstvu, lovstvu, ribarstvu, turizmu i drugim delatnostima od uticaja na prirodu;
5. 5) održivim korišćenjem prirodnih resursa i zaštićenih prirodnih dobara i kontrolom njihovog korišćenja uspostavljanjem sistema upravljanja prirodnim resursima i zaštićenim prirodnim dobrima;
6. 6) izradom izveštaja o stanju prirode, donošenjem i sprovođenjem strategija, programa, akcionih i sanacionih planova i planova upravljanja;
7. 7) ublažavanjem štetnih posledica koje su nastale aktivnostima u prirodi, korišćenjem prirodnih resursa ili prirodnim katastrofama;
8. 8) povezivanjem i usklađivanjem nacionalnog sistema zaštite prirode sa međunarodnim sistemom zaštite prirode;
9. 9) podsticanjem naučnog i stručnog rada u oblasti zaštite prirode;
10. 10) obaveštavanjem javnosti o stanju prirode i učestvovanjem javnosti u odlučivanju o zaštiti prirode;
11. 11) podsticanjem i promocijom zaštite prirode, razvijanjem svesti o potrebi zaštite prirode u procesu vaspitanja i obrazovanja;
12. 12) uključivanjem lokalnih zajednica u praćenje stanja, zaštitu i unapređenje prirode.

Član 8 Planiranje, uređenje i korišćenje prostora, prirodnih resursa, zaštićenih područja i ekološke mreže

(1) Planiranje, uređenje i korišćenje prostora, prirodnih resursa, zaštićenih područja i ekološke mreže sprovodi se na osnovu prostornih i urbanističkih planova, planske i projektne dokumentacije, osnova, planova i programa upravljanja i korišćenja prirodnih resursa i dobara u rudarstvu, energetici, saobraćaju, vodoprivredi, poljoprivredi, šumarstvu, lovstvu, ribarstvu, turizmu i drugim delatnostima od uticaja na prirodu, u skladu sa merama i uslovima zaštite prirode.

(2) Osnove, planovi i programi iz stava 1. ovog člana koji obuhvataju zaštićeno područje, a koje nije deo ekološke mreže donose se uz prethodnu saglasnost ministra nadležnog za poslove zaštite životne sredine, odnosno za područja ekološke mreže, nakon sprovedenog postupka ocene prihvatljivosti u skladu sa odredbama ovog zakona.

(3) Osnove, planovi i programi iz stava 1. ovog člana moraju biti usaglašeni sa aktom o proglašenju zaštićenog područja, planom upravljanja zaštićenim područjem i smernicama za upravljanje ekološki značajnim područjima.

(4) Korišćenje prostora, prirodnih resursa i zaštićenih područja dozvoljeno je na način predviđen ovim i drugim zakonima.

(5) Nosilac projekta, odnosno pravno lice, preduzetnik i fizičko lice koje koristi prirodne resurse, obavlja građevinske i druge radove, aktivnosti i intervencije u prirodi dužno je da postupa u skladu sa merama zaštite prirode utvrđenim u planovima, osnovama i programima i u skladu sa projektno-tehničkom dokumentacijom, na način da se izbegnu ili na najmanju meru svedu ugrožavanje i oštećenje prirode.

(6) Pravno lice, preduzetnik i fizičko lice iz stava 5. ovog člana dužno je da po prestanku radova i aktivnosti izvrši sanaciju, odnosno rekultivaciju u skladu sa ovim zakonom i drugim propisima.

Izmenjen: Sl. glasnik RS 88/2010, 14/2016, 71/2021

Član 9 Uslovi zaštite prirode

(1) U postupku izrade planova, osnova, programa, projekata, radova i aktivnosti iz člana 8. ovog zakona (u daljem tekstu: planovi ili projekti) pribavlja se akt o uslovima zaštite prirode.

(2) Akt o uslovima zaštite prirode pribavlja se za sve hidroelektrane, bez obzira na tip hidroelektrane i njenu instalisanu snagu i da li se njena lokacija nalazi u ili van zaštićenog područja.

(3) Akt o uslovima zaštite prirode sadrži naročito:

1. 1) stručnu osnovu;
2. 2) procenu da li se planirani radovi i aktivnosti mogu realizovati sa stanovišta ciljeva zaštite prirode i donetih propisa i dokumenata;
3. 3) pravni i stručni osnov za utvrđene uslove i mere, odnosno zabrane i ograničenja.

(4) Stručna osnova sadrži naročito:

1. 1) podatke o prirodnim vrednostima, posebno biljnog i životinjskog sveta, objekata geonasleđa i predela u granicama prostornog obuhvata dokumenta iz stava 1. ovog člana i prostornom okruženju;
2. 2) podatke o zaštićenim prirodnim dobrima, uključujući prirodna dobra planirana za zaštitu i u postupku zaštite;
3. 3) podatke o ekološki značajnom području;
4. 4) podatke o ustanovljenim režimima i merama zaštite i korišćenja prirodnih vrednosti i dobara i ekološki značajnih područja;
5. 5) uslove, odnosno zabrane i ograničenja pod kojima se planirani radovi i aktivnosti mogu realizovati, kao i potrebu ocene prihvatljivosti;
6. 6) biološke, tehničke i tehnološke mere zaštite prirode koje treba primeniti;
7. 7) mere ublažavanja i/ili sprečavanja značajnih uticaja na ekološki značajno područje u skladu sa uslovima prihvatljivosti dokumenata iz stava 1. ovog člana;
8. 8) mere praćenja uticaja sprovođenja plana ili programa na ekološki značajno područje u skladu sa uslovima prihvatljivosti dokumenata iz stava 1. ovog člana;
9. 9) kompenzacijske mere i druge mere nadoknade, uključujući i novčanu.

(5) Stručnu osnovu izdaje nadležni zavod za zaštitu prirode (u daljem tekstu: zavod), na zahtev nadležnog organa za izdavanje akta o uslovima zaštite prirode, u roku od 15 dana od dostavljanja tog zahteva.

(6) Uz zahtev za izdavanje akta o uslovima zaštite prirode, nosilac izrade planova i projekata, odnosno nosilac aktivnosti prilaže:

1. 1) podatke o vrsti i nosiocu izrade dokumenta iz stava 1. ovog člana i investitoru;
2. 2) podatke o lokaciji i prostornom obuhvatu sa odgovarajućim kartografskim i grafičkim prilozima, a za projekte i sa kopijom katastarskog plana;
3. 3) kratak opis ciljeva zbog kojih se dokument izrađuje, nameravanih aktivnosti na njegovoj realizaciji i glavnih očekivanih rezultata, a za projekat idejno rešenje;
4. 4) dokaz o uplati takse za izdavanje stručne osnove.

(7) Akt o uslovima zaštite prirode izdaje se rešenjem.

(8) Akt o uslovima zaštite prirode, za nacionalne parkove i zaštićena područja I i II kategorije koje proglašava Vlada, izdaje ministarstvo nadležno za poslove zaštite životne sredine (u daljem tekstu: Ministarstvo), po prethodno pribavljenoj stručnoj osnovi nadležnog zavoda.

(9) Akt o uslovima zaštite prirode za zaštićeno područje koje proglašava nadležni organ autonomne pokrajine, izdaje nadležni organ autonomne pokrajine po prethodno pribavljenoj stručnoj osnovi nadležnog zavoda.

(10) Izuzetno u postupku izrade planova ili projekata na područjima koja nisu obuhvaćena st. 8. i 9. ovog člana akt o uslovima zaštite prirode izdaje nadležni zavod za zaštitu prirode.

(11) Rešenje iz stava 7. ovog člana, nadležni organ dostavlja i upravljaču zaštićenog područja.

(12) Ukoliko podnosilac zahteva u roku od dve godine od dana dostavljanja akta ne otpočne radove i aktivnosti za koje je akt o uslovima zaštite prirode izdat, dužan je da pribavi novi akt.

(13) Za izdavanje stručne osnove plaća se taksa.

(14) Visina takse iz stava 13. ovog člana, utvrđuje se zakonom kojim se propisuju republičke administrativne takse, odnosno odlukom kojom se utvrđuju pokrajinske administrativne takse.

(15) Na akt o uslovima zaštite prirode koje izdaje Ministarstvo može se izjaviti žalba Vladi u roku od 15 dana od dana prijema tog akta.

(16) Na akt o uslovima zaštite prirode koji izdaje nadležni organ autonomne pokrajine može se izjaviti žalba Ministarstvu u roku od 15 dana od dana prijema tog akta.

(17) Na akt o uslovima zaštite prirode koji izdaje nadležni zavod za zaštitu prirode, može se izjaviti žalba u roku od 15 dana od dana prijema tog akta, Ministarstvu, a na teritoriji autonomne pokrajine organu nadležnom za poslove zaštite životne sredine autonomne pokrajine.

(18) Organ nadležan za donošenje, odnosno usvajanje dokumenta iz stava 1. ovog člana, pribavlja mišljenje o ispunjenosti uslova zaštite prirode iz stava 2. ovog člana, od organa koji je izdao akt o uslovima zaštite prirode.

(19) Mišljenje iz stava 18. ovog člana može da pribavi i drugi nadležni organ ako je to propisano posebnim propisom.

(20) Nadležni organ za izdavanje mišljenja o ispunjenosti uslova zaštite prirode je dužan da u roku 15 dana od dana podnošenja zahteva izda mišljenje, osim ako posebnim propisom nije drugačije propisano.

Izmenjen: Sl. glasnik RS 88/2010, 71/2021

Član 10 Ocena prihvatljivosti

(1) Ocena prihvatljivosti za ekološku mrežu (u daljem tekstu: ocena prihvatljivosti) je postupak kojim se ocenjuje moguć uticaj strategije, plana, osnove, programa, projekta, radova ili aktivnosti na ciljeve očuvanja i celovitost područja ekološke mreže.

(2) Postupak ocene prihvatljivosti sprovodi Ministarstvo, odnosno organ nadležan za poslove zaštite životne sredine autonomne pokrajine za strategiju, plan, program, projekat, radove ili aktivnosti koji sam ili s drugom strategijom, planom, programom, projektom, radovima ili aktivnostima može imati značajan negativan uticaj na ciljeve očuvanja i negativan uticaj na celovitost ekološki značajnog područja, uz prethodno pribavljene uslove zavoda.

(3) Postupak ocene prihvatljivosti iz stava 2. ovog člana sastoji se od:

1. 1) prethodne ocene, i
2. 2) glavne ocene.

(4) Postupak ocene prihvatljivosti sprovodi se u skladu sa načelom predostrožnosti, na osnovu najboljih dostupnih naučnih dokaza i metoda u okviru priprema plana ili projekta, pre stavljanja u proceduru usvajanja plana, izdavanja lokacijskih uslova, lokacijske dozvole ili drugog odobrenja za sprovođenje ili izvođenje.

(5) Za strategije, planove, osnove i programe za koje se, u skladu sa posebnim zakonom, sprovodi postupak strateške procene i za projekte, za koje se u skladu sa posebnim zakonom, sprovodi postupak procene uticaja, ocena prihvatljivosti sprovodi se u okviru tih postupaka.

(6) U slučaju vršenja primenjenih geoloških istraživanja mineralnih i drugih geoloških resursa i aktivnih rudarskih objekata koji su u momentu stupanja na snagu ovog zakona odobreni od strane nadležnih organa, ne razmatra se potreba sprovođenja postupka za ocenu prihvatljivosti.

(7) Za radove i aktivnosti za koje se oceni potreba sprovođenja ocene prihvatljivosti nadležni organ taj postupak sprovodi u skladu sa ovim zakonom.

(8) Brisan je raniji stav 7. (vidi član 4. Zakona - 71/2021-3)

(9) Ako se na osnovu ocene prihvatljivosti utvrdi da planovi, osnove, programi, projekti, radovi i aktivnosti mogu imati značajan negativan uticaj na ciljeve očuvanja i negativan uticaj na celovitost ekološki značajnog područja, nadležni organ odbija davanje saglasnosti.

(10) U slučaju sumnje smatra se da planovi, osnove, programi, projekti, radovi i aktivnosti, mogu imati značajan negativan uticaj na ciljeve očuvanja i negativan uticaj na celovitost ekološki značajnog područja.

(11) Ako se na osnovu ocene prihvatljivosti utvrdi da planovi, osnove, programi, projekti, radovi i aktivnost mogu imati značajan negativan uticaj na ciljeve očuvanja i negativan uticaj na celovitost ekološki značajnog područja nadležni organ daje saglasnost, ako:

1. 1) ne postoji drugo alternativno rešenje;
2. 2) u odnosu na ekološki značajna područja u kojima se nalazi makar jedan prioritetni tip staništa i/ili prioritetna vrsta, samo ako postoje imperativni razlozi preovladavajućeg javnog interesa, koji se odnose na zaštitu zdravlja ljudi i javne sigurnosti, na korisne efekte od primarne važnosti za životnu sredinu i ako postoje drugi preovladavajući razlozi od javnog interesa uz prethodno pribavljeno mišljenje Evropske komisije. U odnosu na sve ostale delove ekološke mreže samo ako postoje drugi imperativni razlozi od javnog interesa, uključujući interese socijalne ili ekonomske prirode, koji preovladavaju u odnosu na interes očuvanja ovih područja;
3. 3) je kompenzacijske mere neophodne za očuvanje sveukupne koherentnosti ekološke mreže iz člana 12. ovog zakona, moguće sprovesti pre davanja odobrenja na planove, osnove, programe, projekte, radove i aktivnosti.

(12) O postojanju preovladavajućeg javnog interesa odlučuje Vlada, na osnovu obrazloženog predloga Ministarstva, koji obavezno sadrži:

1. 1) razloge zbog kojih je izveden zaključak da ne postoje druge povoljnije alternative za ostvarenje svrhe plana ili projekta od predloženog u skladu sa propisanim kriterijumima;
2. 2) razloge zbog kojih je izveden zaključak da su predložene kompenzacijske mere dovoljne da obezbede koherentnost ekološke mreže i da ih je moguće sprovesti u skladu sa propisanim kriterijumima;
3. 3) rezultate obaveštavanja i učešća javnosti.

(13) Po prijemu odluke Vlade o utvrđivanju preovladavajućeg javnog interesa Ministarstvo donosi rešenje kojim se utvrđuju kompenzacijske mere.

(14) Nadležni organ za sprovođenje postupka ocene prihvatljivosti može da obrazuje stručnu komisiju, odnosno ovlasti stručno lice za ocenu studije o oceni prihvatljivosti .

(15) Vlada bliže propisuje postupak, sadržinu, rokove, način sprovođenja ocene prihvatljivosti, uključujući listu potrebne dokumentacije o oceni prihvatljivosti u odnosu na ciljeve očuvanja i celovitost ekološki značajnog područja, način obaveštavanja javnosti, kao i postupak utvrđivanja preovladavajućeg javnog interesa i kompenzacijskih mera.

Izmenjen: Sl. glasnik RS 88/2010, 14/2016, 71/2021

Član 11 Ograničenja ili prekid korišćenja

(1) Ako način ili obim korišćenja prirodnih resursa neposredno ugrožava opstanak neke vrste, njenog staništa ili prirodnog ekosistema, ministar nadležan za poslove zaštite životne sredine (u daljem tekstu: ministar) naredbom može ograničiti, privremeno ili trajno obustaviti korišćenje po prethodno pribavljenom mišljenju ministarstva nadležnog za poslove poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede, ministarstva nadležnog za poslove rudarstva i energetike i ministarstva nadležnog za poslove infrastrukture.

(2) Za ograničenja kojima su podvrgnuti, na osnovu naredbe iz stava 1. ovog člana, vlasnici ili korisnici prirodnih resursa imaju pravo na naknadu srazmerno umanjenom prihodu.

(3) Visina naknade utvrđuje se sporazumno, a u slučaju spora o visini naknade odlučuje sud.

(4) Naknada iz stava 3. ovog člana isplaćuje se na teret sredstava budžeta Republike Srbije.

(5) Vlasnik ili korisnik prirodnih resursa koji ne postupi po naredbi iz stava 1. ovog člana odgovara za štetu nastalu na vrsti, staništu ili prirodnom ekosistemu, koja je nastala nakon donošenja naredbe.

Član 12 Ublažavanje štetnih posledica na prirodu

(1) Radi ublažavanja štetnih posledica na prirodu, koje mogu nastati ili su nastale realizacijom planova, osnova, programa, projekata, radova ili aktivnosti na zaštićenom prirodnom području ili području ekološke mreže, pravno lice, preduzetnik i fizičko lice, odnosno nosilac projekta, dužno je da sprovede kompenzacijske mere u skladu sa rešenjem koje donosi Ministarstvo na predlog zavoda.

(2) Kompenzacijske mere određuju se u zavisnosti od predviđenih ili prouzrokovanih oštećenja prirode, i to:

1. 1) uspostavljanjem novog lokaliteta koje ima iste ili slične osobine kao oštećeni lokalitet;
2. 2) uspostavljanjem drugog lokaliteta značajnog za očuvanje biološke i predeone raznovrsnosti, odnosno za zaštitu prirodnog dobra;
3. 3) novčanom naknadom u vrednosti prouzrokovanog oštećenja lokaliteta u slučaju da nije moguće sprovesti kompenzacijske ili mere sanacije.

(3) Kriterijume, postupak i način utvrđivanja kompenzacijskih mera propisuje ministar.

(4) Pri određivanju kompenzacijskih mera prednost ima nadoknađivanje novim lokalitetom koji ima iste ili slične osobine kao i oštećeni lokalitet.

(5) Za ekološki značajna područja Evropske unije NATURA 2000 jedina kompenzacijska mera jeste uspostavljanje novog lokaliteta, u smislu stava 2. tačka 1) ovog člana.

(6) O kompenzacijskim merama koje se odnose na ekološki značajno područje Evropske unije NATURA 2000 obaveštava se Evropska komisija.

(7) Novčani iznos na ime kompenzacijskih mera uplaćuje se na račun propisan za uplatu javnih prihoda budžeta Republike Srbije .

Izmenjen: Sl. glasnik RS 88/2010, 91/2010, 14/2016, 71/2021

Član 13 Otklanjanje štetnih posledica

(1) Ako su projekti ili aktivnosti u prirodi izvedene bez utvrđenih uslova zaštite prirode ili suprotno datim uslovima zaštite prirode, zbog čega su nastala oštećenja prirode i zaštićenih prirodnih dobara, nosilac projekta ili aktivnosti odnosno, korisnik prirodnih resursa, dužan je da bez odlaganja i o svom trošku otkloni štetne posledice svog delovanja, po načelima objektivne odgovornosti.

(2) Ako nosilac aktivnosti iz stava 1. ovog člana ne otkloni štetne posledice svog delovanja ili ne postupi u skladu sa rešenjem iz člana 12. ovog zakona kojim su utvrđene kompenzacijske mere, Ministarstvo će iste sprovesti na njegov trošak i rešenjem utvrditi obavezu na naknadu štete i visinu troškova izvršenja.

(3) Procenu nastale štete, kao i način otklanjanja štetnih posledica Ministarstvu predlaže zavod.

Izmenjen: Sl. glasnik RS 88/2010

Član 14 Zaštita biološke raznovrsnosti

Zaštita biološke raznovrsnosti ostvaruje se sprovođenjem mera zaštite i unapređenja vrsta, njihovih populacija, prirodnih staništa i ekosistema.

Član 15 Zaštita vrsta

(1) Zaštita vrsta se ostvaruje sprovođenjem mera i aktivnosti na očuvanju samih vrsta, njihovih populacija i staništa, ekosistema i koridora koji ih povezuju.

(2) Zaštita ptica i migratornih vrsta ostvaruje se sprovođenjem mera potrebnih za očuvanje, održavanje i obnovu dovoljne raznovrsnosti i rasprostranjenosti njihovih staništa, izbegavanje zagađenja ili narušavanja kvaliteta staništa i podsticanje istraživanja i upravljanja.

(3) Za očuvanje malih biotopa i staništa preduzimaju se mere koje uključuju stvaranje zaštićenih područja, održavanje i upravljanje staništima unutar zaštićenih područja, obnovu uništenih biotopa i stvaranje novih biotopa.

(4) Staništa vrsta značajnih za opstanak populacija datog područja iz stava 1. ovoga člana dokumentuju se kartom staništa vrsta, koja se izrađuje na osnovu GIS baze podataka o rasprostranjenosti pojedinih staništa vrsta na području Republike Srbije, koja se objavljuje na internet stranici Ministarstva i Zavoda za zaštitu prirode Srbije.

(5) Prikupljanje podataka i stalno ažuriranje GIS baze podataka obezbeđuje Zavod za zaštitu prirode Srbije u saradnji sa drugim ovlašćenim stručnim i naučnim institucijama.

(6) Kartografski prikaz staništa vrsta sastavni je deo planova, osnova i programa iz člana 8. ovog zakona.

Izmenjen: Sl. glasnik RS 88/2010, 14/2016

Član 16 Zaštita tipova staništa

(1) Zaštita tipova staništa vrši se sprovođenjem mera i aktivnosti na zaštiti i očuvanju tipova staništa radi izbegavanja ili smanjenja negativnog uticaja na tipove staništa, u skladu sa zakonom i međunarodnim sporazumima.

(2) Ministar propisuje kriterijume za izdvajanje ugroženih, retkih, osetljivih i za zaštitu prioritetnih tipova staništa, mere zaštite za njihovo očuvanje i spisak tipova staništa.

(3) Tipovi staništa iz stava 2. ovog člana dokumentuju se kartom staništa, koja se izrađuje na osnovu GIS baze podataka o rasprostranjenosti pojedinih tipova staništa na području Republike Srbije, koja se objavljuje na internet stranici Ministarstva i Zavoda za zaštitu prirode Srbije.

(4) Prikupljanje podataka i stalno ažuriranje GIS baze podataka obezbeđuju zavodi i druge stručne i naučne institucije koje ovlasti ministar.

(5) Kartografski prikaz tipova staništa sastavni je deo planova, osnova i programa iz člana 8. ovog zakona.

Izmenjen: Sl. glasnik RS 14/2016

Član 17 Zaštita ekosistema

Zaštita ekosistema (šumskih, visokoplaninskih, vodenih i vlažnih, osetljivih, agro i drugih ekosistema) ostvaruje se očuvanjem njihovog prirodnog sastava, strukture, funkcije, celovitosti i ravnoteže putem sprovođenja odgovarajućih mera i aktivnosti na njihovoj zaštiti, unapređenju i održivom korišćenju.

Član 18 Zaštita šumskih, vlažnih i vodenih ekosistemai staništa unutar agroekosistema

(1) Očuvanje biološke raznovrsnosti šumskih ekosistema obavlja se radi jačanja opštekorisnih funkcija šuma, u skladu sa zakonom.

(2) Gazdovanje šumama mora se zasnivati na načelima održivog razvoja i očuvanja biološke raznovrsnosti, očuvanja prirodnog sastava, strukture i funkcije šumskih ekosistema, saglasno uslovima zaštite prirode koji su sastavni deo šumskih osnova.

(3) Radi obogaćivanja biološke i predeone raznovrsnosti u gazdovanju šumama postupa se na način da se u najvećoj meri očuvaju šumske čistine (livade, pašnjaci i drugo) i šumski rubovi.

(4) U vlažnim i vodenim ekosistemima sa obalnim pojasom zabranjene su radnje, aktivnosti i delatnosti kojima se ugrožava hidrološka pojava ili opstanak i očuvanje biološke raznovrsnosti.

(5) Brisan je raniji stav 5. (vidi član 6. Zakona - 71/2021-3)

(6) Očuvanje biološke i predeone raznovrsnosti staništa unutar agroekosistema i drugih neautonomnih i poluautonomnih ekosistema sprovodi se prvenstveno očuvanjem i zaštitom rubnih staništa, živica, međa, pojedinačnih stabala, grupe stabala, bara i livadskih pojaseva, kao i drugih ekosistema sa očuvanom ili delimično izmenjenom drvenastom, žbunastom, livadskom ili močvarnom vegetacijom.

(7) Prilikom ukrupnjavanja poljoprivrednog zemljišta mora se voditi računa o očuvanju postojećih i stvaranju novih rubnih staništa radi obezbeđenja biološke i predeone raznovrsnosti ekosistema.

Izmenjen: Sl. glasnik RS 88/2010

Član 19 Upotreba bioloških, biotehničkih i hemijskih sredstava u zaštiti ekosistema i zaštićenim područjima

(1) Radi zaštite ekosistema dozvoljena je upotreba bioloških, biotehničkih i hemijskih sredstava u skladu sa zakonom.

(2) U zaštićenim područjima mogu se koristiti biološka i biotehnička sredstva radi očuvanja biološke raznovrsnosti.

(3) Hemijska sredstva u zaštićenim područjima mogu se koristiti u skladu sa propisanim režimima zaštite, uz odobrenje ministarstva nadležnog za poslove poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede a uz saglasnost Ministarstva.

(4) Brisan je raniji stav 4. (vidi član 10. Zakona – 88/2010-162).

Izmenjen: Sl. glasnik RS 88/2010

Član 20 Očuvanje genetičke raznovrsnosti

(1) Genetički materijal se koristi u skladu sa ovim zakonom i posebnim propisima.

(2) Uzimanje genetičkog materijala iz prirode radi korišćenja ne sme ugrožavati opstanak ekosistema ili populaciju divljih vrsta biljaka, životinja i gljiva u njihovim staništima.

Član 21 Pristup izvorima genetičkog materijala

(1) Genetički materijal iz prirode može se koristiti u skladu sa ovim zakonom.

(2) Na genetičkom materijalu koji je stvoren od genetičkog materijala divljih vrsta biljaka, životinja i gljiva ne može se steći svojina.

Član 22 Banka gena

(1) Radi očuvanja genetičke raznovrsnosti divljih biljaka, životinja i gljiva osniva se banka gena.

(2) U bankama gena čuva se biološki materijal nadzirane ili uzgajane populacije, delovi biljaka, životinja i gljiva, seme, spore, polne ćelije i drugi biološki materijali, koji se koriste radi očuvanja vrsta, odnosno njihovog genetskog fonda i potencijala.

(3) Banku gena iz stava 1. ovog člana može da osnuje pravno lice ili preduzetnik koje ispunjava uslove u pogledu kadra, opreme i prostora.

(4) Ispunjenost uslova iz stava 3. ovog člana utvrđuje Ministarstvo u dozvoli koja se izdaje u formi rešenja.

(5) Dozvola iz stava 4. ovog člana izdaje se na zahtev pravnog ili fizičkog lica.

(6) Rešenje iz stava 4. ovog člana je konačno, a protiv njega se može pokrenuti upravni spor.

(7) Bliže uslove iz stava 3. ovog člana, kao i način rada banke gena, način postupanja sa biološkim materijalom, sadržinu zahteva i dokumentaciju koja se podnosi uz zahtev za izdavanje dozvole propisuje Ministarstvo, uz prethodnu saglasnost ministarstva nadležnog za poslove poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede.

Član 23 Zaštita geološke raznovrsnosti

Zaštita geološke raznovrsnosti pri korišćenju i uređenju prostora ostvaruje se sprovođenjem mera očuvanja prirode, geoloških i paleontoloških dokumenata, kao i objekata geonasleđa u uslovima in situ i ex situ zaštite.

Član 23a Geopark

(1) Geopark je područje jasno definisane površine u okviru koje se štite, čuvaju, prezentuju i promovišu objekti geonasleđa kao i druge prirodne i kulturno-istorijske vrednosti od značaja za nauku, obrazovanje, kulturu i ekonomiju sa jasno definisanom upravljačkom strukturom.

(2) Geopark iz stava 1. ovog člana mora da obuhvati određeni broj objekata geonasleđa od naročite važnosti u smislu njihove naučne vrednosti, retkosti, estetskog izgleda ili obrazovne vrednosti, kao i objekte arheološkog, biološkog, istorijskog ili kulturnog nasleđa.

(3) Teritorija geoparka može da obuhvati više zaštićenih područja sa različito uspostavljenim režimima zaštite.

(4) Ministar propisuje kriterijume za utvrđivanje potencijalnog prostora za uspostavljanje geoparka, u skladu sa geotektonskom rejonizacijom uz uvažavanje geoloških posebnosti i drugih osobenosti, kao i kriterijume za klasifikovanje, vrednovanje i rangiranje objekata geonasleđa.

Izmenjen: Sl. glasnik RS 14/2016

Član 24 Zaštita speleoloških objekata

(1) Speleološki objekti su javno dobro u svojini Republike Srbije.

(2) Speleološki objekti zbog svojih prirodnih i kulturnih vrednosti uživaju zaštitu i koriste se u skladu sa ovim zakonom i drugim propisima.

(3) Za speleološke objekte izrađuje se Katastar speleoloških objekata kao digitalni geografski informacioni sistem (u daljem tekstu: katastar).

Član 25 Zaštita i korišćenje speleoloških objekata

(1) U speleološkim objektima i njihovoj okolini zabranjeno je:

1. 1) zagađivati vodotoke i izvore, upuštati, unositi i ostavljati otrovne materije, čvrste otpatke i uginule životinje ili deponovati bilo koju vrstu otpadaka na mestima i na takav način da mogu biti uneti u speleološki objekat tekućom vodom ili slobodnim kretanjem;
2. 2) uništavati, oštećivati ili odnositi delove pećinskog nakita, pećinskih sedimenata, fosilnih ostataka i artefakata;
3. 3) uništavati ili odnositi primerke faune i flore i narušavati njihove stanišne uslove;
4. 4) izvoditi građevinske radove koji mogu prouzrokovati značajne nepovoljne i trajne promene geomorfoloških i hidroloških obeležja.

(2) Vlada propisuje način i uslove upravljanja, korišćenja i istraživanja speleoloških objekata, kao i izrade i vođenja katastra iz člana 24. stav 3. ovog zakona.

Član 26 Zaštita predela

(1) Predeli se prema svojim prirodnim i stvorenim obeležjima razvrstavaju u predeone tipove koji izražavaju raznolikost prirodne i kulturne baštine.

(2) Zaštita predela podrazumeva planiranje i sprovođenje mera kojima se sprečavaju neželjene promene, narušavanje ili uništenje značajnih obeležja predela, njihove raznovrsnosti, jedinstvenosti i estetskih vrednosti i omogućavanje tradicionalnog načina korišćenja predela.

(3) U planiranju i uređenju prostora, kao i u planiranju i korišćenju prirodnih resursa mora se obezbediti očuvanje značajnih i karakterističnih obeležja predela.

(4) Zaštita, upravljanje i planiranje predela zasniva se na identifikaciji predela i proceni njihovih značajnih i karakterističnih obeležja.

(5) Ministar propisuje kriterijume za identifikaciju predela i način procene njihovih značajnih i karakterističnih obeležja.

Izmenjen: Sl. glasnik RS 88/2010

Član 27 Zaštićena prirodna dobra

(1) Zaštićena prirodna dobra su:

1. 1) zaštićena područja

(2) – strogi rezervat prirode,

(3) – specijalni rezervat prirode,

(4) – nacionalni park,

(5) – spomenik prirode,

(6) – zaštićeno stanište,

(7) – predeo izuzetnih odlika,

(8) – park prirode;

1. 2) zaštićene vrste

(9) – strogo zaštićena divlja vrsta,

(10) – zaštićena divlja vrsta;

1. 3) pokretna zaštićena prirodna dokumenta.

Član 28 Zaštićena područja

(1) Područja koja imaju izraženu geološku, biološku, ekosistemsku i/ili predeonu raznovrsnost i koja su značajna kao staništa vrsta ptica i drugih migratornih vrsta značajnih u skladu sa međunarodnim propisima mogu se proglasiti za zaštićena područja od opšteg interesa.

(2) Brisan je raniji stav 2. (vidi član 12. Zakona – 88/2010-162).

(3) Zaštićena područja mogu se prekogranično povezivati sa zaštićenim područjima susednih država.

(4) Plan upravljanja i mere zaštite zaštićenog područja koje je prekogranično povezano sa zaštićenim područjem susedne države, sporazumno se utvrđuje s nadležnim organima te države, a uz saglasnost Ministarstva.

Izmenjen: Sl. glasnik RS 88/2010

Član 29 Strogi i specijalni rezervat prirode

(1) Strogi rezervat prirode je područje neizmenjenih prirodnih odlika sa reprezentativnim prirodnim ekosistemima, namenjeno isključivo za očuvanje izvorne prirode, genskog fonda, ekološke ravnoteže, praćenje prirodnih pojava i procesa, naučna istraživanja kojima se ne narušavaju prirodna obeležja, vrednosti, pojave i procesi.

(2) Specijalni rezervat prirode je područje sa neizmenjenom ili neznatno izmenjenom prirodom, od naročitog značaja zbog jedinstvenosti, retkosti ili reprezentativnosti, a koje obuhvata stanište ugrožene divlje vrste biljaka, životinja i gljiva, bez naselja ili sa retkim naseljima u kojima čovek živi usklađeno sa prirodom, namenjeno očuvanju postojećih prirodnih odlika, genskog fonda, ekološke ravnoteže, praćenju prirodnih pojava i procesa, naučnim istraživanjima i obrazovanju, kontrolisanim posetama i očuvanju tradicionalnog načina života.

(3) Specijalni rezervat prirode može biti floristički, mikološki, šumske i druge vegetacije, zoološki (ornitološki, ihtiološki i drugi), geološki, paleontološki, hidrogeološki, hidrološki i drugi.

(4) U strogom i specijalnom rezervatu prirode zabranjeno je vršiti radnje i aktivnosti i obavljati delatnosti koje mogu narušiti svojstva zbog kojih su proglašeni zaštićenim prirodnim dobrom (branje i uništavanje biljaka, uznemiravanje, hvatanje i ubijanje životinja, uvođenje novih bioloških vrsta, melioracijski radovi, razni oblici privrednog i drugog korišćenja i slično).

(5) Posećivanje strogog i specijalnog rezervata prirode u cilju obrazovanja može se vršiti na osnovu dozvole koju izdaje upravljač zaštićenog područja (u daljem tekstu: upravljač).

(6) Mere zaštite strogog i specijalnog rezervata prirode bliže se određuju aktom o proglašenju zaštićenog područja.

(7) Praćenje prirodnih pojava i procesa i naučna istraživanja vrše se na osnovu dozvole koju izdaje Ministarstvo i uz prisustvo upravljača.

(8) U strogom rezervatu prirode zabranjene su privredne i druge aktivnosti.

Član 30 Nacionalni park

(1) Nacionalni park je područje sa većim brojem raznovrsnih prirodnih ekosistema od nacionalnog značaja, istaknutih predeonih odlika i kulturnog nasleđa u kome čovek živi usklađeno sa prirodom, namenjeno očuvanju postojećih prirodnih vrednosti i resursa, ukupne predeone, geološke i biološke raznovrsnosti, kao i zadovoljenju naučnih, obrazovnih, duhovnih, estetskih, kulturnih, turističkih, zdravstveno-rekreativnih potreba i ostalih aktivnosti u skladu sa načelima zaštite prirode i održivog razvoja.

(2) U nacionalnom parku dozvoljene su radnje i delatnosti kojima se ne ugrožava izvornost prirode, kao i obavljanje delatnosti koje su u funkciji obrazovanja, zdravstveno-rekreativnih i turističkih potreba, nastavka tradicionalnog načina života lokalnih zajednica, a na način kojim se ne ugrožava opstanak vrsta, prirodnih ekosistema i predela, u skladu sa ovim zakonom i planom upravljanja koji donosi upravljač.

(3) Delatnosti iz stava 2. ovog člana mogu se ograničiti radi očuvanja izvornosti prirode nacionalnog parka.

(4) Šumama u nacionalnom parku gazduje pravno lice koje upravlja nacionalnim parkom.

(5) Šume iz stava 4. ovog člana nisu obuhvaćene šumskim područjem.

(6) Mere zaštite nacionalnog parka i način njegovog korišćenja, bliže se određuju posebnim zakonom.

Član 31 Spomenik prirode

(1) Spomenik prirode je manja neizmenjena ili delimično izmenjena prirodna prostorna celina, objekat ili pojava, fizički jasno izražen, prepoznatljiv i/ili jedinstven, reprezentativnih geomorfoloških, geoloških, hidrografskih, botaničkih i/ili drugih obeležja, kao i ljudskim radom formirana botanička vrednost od naučnog, estetskog, kulturnog ili obrazovnog značaja.

(2) Spomenik prirode može biti geološki (istorijskogeološko-stratigrafski, paleontološki, petrološki, sedimentološki, mineraloški, strukturnogeološki, hidrogeološki i drugi), geomorfološki, speleološki (pećina, jama i drugo), hidrološki (ceo ili deo vodotoka, slap, jezero, tresava i drugo), botanički (retki ili značajni primerci biljnog sveta, pojedinačno stablo ili skupina stabala, drvoredi, parkovi, arboretumi, botaničke bašte i drugo).

(3) Na spomeniku prirode zabranjene su sve radnje i aktivnosti koje ugrožavaju njegova obeležja i vrednosti.

(4) Mere zaštite spomenika prirode i način njegovog korišćenja, bliže se određuju aktom o proglašenju zaštićenog područja.

Član 32 Zaštićeno stanište

(1) Zaštićeno stanište je područje koje obuhvata jedan ili više tipova prirodnih staništa značajnih za očuvanje jedne ili više populacija divljih vrsta i njihovih zajednica.

(2) Cilj zaštite staništa je:

1. 1) zaštita ugroženih i retkih tipova staništa, ekosistema i/ili autohtonih divljih vrsta na nacionalnom i/ili međunarodnom nivou;
2. 2) obezbeđivanje povoljnog stanja populacija autohtone divlje vrste i/ili vrsta;
3. 3) omogućavanje nesmetanog odvijanja neke od životnih faza autohtonih divljih vrsta (mrešćenje, parenje, gnežđenje, podizanje mladunaca, prezimljavanje i drugo);
4. 4) zaštita krajnje ugroženih i ranjivih vrsta;
5. 5) omogućavanje protoka gena između populacija vrste;
6. 6) obezbeđivanje migratornih puteva i odmorišta;
7. 7) omogućavanje naučnih istraživanja, upravljanja populacijama i obrazovanja.

(3) Na zaštićenom staništu zabranjene su radnje i aktivnosti kojima se ugrožava ili oštećuje jedan ili više tipova staništa.

(4) Aktom o proglašenju zaštićenog staništa bliže se utvrđuje njegov značaj, namena i mere zaštite.

Član 33 Predeo izuzetnih odlika

(1) Predeo izuzetnih odlika je područje prepoznatljivog izgleda sa značajnim prirodnim, biološko-ekološkim, estetskim i kulturno-istorijskim vrednostima, koje se tokom vremena razvijalo kao rezultat interakcije prirode, prirodnih potencijala područja i tradicionalnog načina života lokalnog stanovništva.

(2) Predeo izuzetnih odlika može biti prirodni predeo izuzetnih odlika i kulturni predeo izuzetnih odlika.

(3) Prirodni predeo izuzetnih odlika je područje značajne biološko-ekološke i estetske vrednosti gde tradicionalan način života lokalnog stanovništva nije bitnije narušio prirodu i prirodne ekosisteme.

(4) Kulturni predeo izuzetnih odlika je područje značajne predeone, estetske i kulturno-istorijske vrednosti koje se tokom vremena razvijalo kao rezultat interakcije prirode, prirodnih potencijala područja i tradicionalnog načina života lokalnog stanovništva.

(5) U predelu izuzetnih odlika zabranjene su radnje i aktivnosti kojima se narušavaju primarne prirodne i stvorene vrednosti i karakter predela.

(6) Mere zaštite, način obavljanja privrednih i tradicionalnih delatnosti i korišćenje prirodnih i stvorenih vrednosti u predelu izuzetnih odlika, bliže se utvrđuju aktom o proglašenju zaštićenog područja.

Član 34 Park prirode

(1) Park prirode je područje dobro očuvanih prirodnih vrednosti sa pretežno očuvanim prirodnim ekosistemima i živopisnim pejsažima, namenjeno očuvanju ukupne geološke, biološke i predeone raznovrsnosti, kao i zadovoljenju naučnih, obrazovnih, duhovnih, estetskih, kulturnih, turističkih, zdravstveno-rekreativnih potreba i ostalih delatnosti usklađenih sa tradicionalnim načinom života i načelima održivog razvoja.

(2) U parku prirode nisu dozvoljene privredne i druge delatnosti i radnje kojima se ugrožavaju njegova bitna obeležja i vrednosti.

(3) Mere zaštite, način obavljanja privrednih delatnosti i korišćenje prirodnih vrednosti u parku prirode, bliže se utvrđuju aktom o proglašenju zaštićenog područja.

Član 35 Režimi zaštite

(1) Na zaštićenom području uspostavljaju se sledeći režimi zaštite:

1. 1) I stepena,
2. 2) II stepena i/ili
3. 3) III stepena.

(2) Režim zaštite I stepena – stroga zaštita, sprovodi se na zaštićenom području ili njegovom delu sa izvornim ili malo izmenjenim ekosistemima izuzetnog naučnog i praktičnog značaja, kojom se omogućavaju procesi prirodne sukcesije i očuvanje staništa i životnih zajednica u uslovima divljine.

(3) Režim zaštite I stepena:

1. 1) zabranjuje korišćenje prirodnih resursa i izgradnju objekata;
2. 2) ograničava radove i aktivnosti na naučna istraživanja i praćenje prirodnih procesa, kontrolisanu posetu u obrazovne, rekreativne i opštekulturne svrhe, kao i sprovođenje zaštitnih, sanacionih i drugih neophodnih mera u slučaju požara, elementarnih nepogoda i udesa, pojava biljnih i životinjskih bolesti i prenamnožavanja štetočina, uz saglasnost Ministarstva.

(4) Režim zaštite II stepena – aktivna zaštita, sprovodi se na zaštićenom području ili njegovom delu sa delimično izmenjenim ekosistemima velikog naučnog i praktičnog značaja i posebno vrednim predelima i objektima geonasleđa.

(5) U II stepenu zaštite mogu se vršiti upravljačke intervencije u cilju restauracije, revitalizacije i ukupnog unapređenja zaštićenog područja, bez posledica po primarne vrednosti njihovih prirodnih staništa, populacija, ekosistema, obeležja predela i objekata geonasleđa, obavljati tradicionalne delatnosti i ograničeno koristiti prirodni resursi na održiv i strogo kontrolisan način.

(6) Režim zaštite II stepena:

1. 1) zabranjuje izgradnju industrijskih, metalurških i rudarskih objekata, asfaltnih baza, rafinerija nafte, kao i objekata za skladištenje i prodaju derivata nafte i tečnog naftnog gasa, termoelektrana i vetrogeneratora, hidroelektrana i drugih hidrotehničkih objekata za zahvatanje i transport vode za potrebe izgradnje i rada hidroelektrana, luka i robno-trgovinskih centara, aerodroma, uslužnih skladišta, magacina i hladnjača, vikendica i drugih porodičnih objekata za odmor, eksploataciju mineralnih sirovina, treseta i materijala rečnih korita i jezera, preoravanje prirodnih travnjaka, privredni ribolov, unošenje invazivnih alohtonih vrsta, izgradnju objekata za reciklažu i spaljivanje otpada i obrazovanje deponija otpada;
2. 2) ograničava regulaciju i pregrađivanje vodotoka na objekte za regulaciju i pregrađivanje vodotoka u funkciji zaštite od poplava, melioracione i druge hidrotehničke radove, izgradnju solarnih elektrana i elektrana na bio-gas, objekata turističkog smeštaja, ugostiteljstva, nautičkog turizma i turističke infrastrukture i uređenje javnih skijališta, izgradnju objekata saobraćajne, energetske, komunalne i druge infrastrukture, stambenih i ekonomskih objekata poljoprivrednih gazdinstava, tradicionalno korišćenje kamena, gline i drugog materijala za lokalne potrebe, izgradnju ribnjaka, objekata za konvencionalno gajenje domaćih životinja i divljači, ribolov, lov, sakupljanje gljiva, divljih biljnih i životinjskih vrsta, gazdovanje šumama i šumskim zemljištem, formiranje šumskih i poljoprivrednih monokultura, unošenje vrsta stranih za divlji biljni i životinjski svet regije u kojoj se nalazi zaštićeno područje i primenu hemijskih sredstava.

(7) Režim zaštite III stepena – proaktivna zaštita, sprovodi se na zaštićenom području ili njegovom delu sa delimično izmenjenim i/ili izmenjenim ekosistemima, predelima i objektima geonasleđa od naučnog i praktičnog značaja.

(8) U III stepenu zaštite mogu se vršiti upravljačke intervencije u cilju restauracije, revitalizacije i ukupnog unapređenja zaštićenog područja, razvoj sela i unapređenje seoskih domaćinstava, uređenje objekata kulturno-istorijskog nasleđa i tradicionalnog graditeljstva, očuvanje tradicionalnih delatnosti lokalnog stanovništva, selektivno i ograničeno korišćenje prirodnih resursa i prostora uz potrebnu infrastrukturnu i drugu izgradnju.

(9) Režim zaštite III stepena:

1. 1) zabranjuje izgradnju rafinerija nafte i objekata hemijske industrije, metalurških i termoenergetskih objekata, hidroelektrana i drugih hidrotehničkih objekata za zahvatanje i transport vode za potrebe izgradnje i rada hidroelektrana, skladišta nafte, naftnih derivata i prirodnog gasa, unošenje invazivnih alohtonih vrsta i obrazovanje deponija;
2. 2) ograničava izgradnju drugih industrijskih i energetskih objekata, (elektrana na bio gas, solarnih elektrana i vetrogeneratora), objekata za regulaciju i pregrađivanje vodotoka u funkciji zaštite od poplava, asfaltnih baza, objekata turističkog smeštaja i javnih skijališta, infrastrukturnih objekata, skladišta industrijske robe i građevinskog materijala, vikendica, eksploataciju i primarnu preradu mineralnih sirovina, obrazovanje objekata za upravljanje otpadom, izgradnju naselja i širenje njihovih građevinskih područja, lov i ribolov, formiranje šumskih i poljoprivrednih monokultura, primenu hemijskih sredstava i druge radove i aktivnosti koji mogu imati značajan nepovoljan uticaj na prirodne i druge vrednosti zaštićenog područja.

(10) Režimi zaštite i granice delova zaštićenog područja sa različitim režimima zaštite utvrđuju se aktom o proglašenju zaštićenog područja na osnovu studije zaštite.

(11) Režim zaštitne zone zaštićenog područja zabranjuje i ograničava radove i aktivnosti za koje se (u postupku utvrđenim zakonom i drugim propisima) utvrdi da mogu imati značajan nepovoljan uticaj na biološku raznovrsnost, vrednosti geonasleđa i predela tog zaštićenog područja.

(12) Vlada bliže propisuje režime zaštite, postupak i način njihovog određivanja i objekte, radove i aktivnosti koji su zabranjeni ili ograničeni.

(13) U nacionalnom parku mogu se, u skladu sa posebnim zakonom, zabraniti radovi i aktivnosti koji su režimima zaštite iz ovog člana ograničeni.

(14) Izuzetno od zabrana propisanih ovim članom, može se dozvoliti rekonstrukcija hidroelektrana izgrađenih u skladu sa propisima.

(15) Ministarstvo izdaje u roku 15 dana od dana podnošenja zahteva nadležnog organa, mišljenje o izgradnji hidroelektrane u zaštićenom području koja se u skladu sa zakonom koji uređuje korišćenje obnovljivih izvora smatra projektom od javnog i opšteg interesa, odnosno o projektima od posebnog ili nacionalnog značaja za Republiku Srbiju.

(16) Zabrane i ograničenja propisana ovim članom ne odnose se na aktivnosti i radove koje realizuje Ministarstvo odbrane i Vojska Srbije za potrebe odbrane.

Izmenjen: Sl. glasnik RS 88/2010, 71/2021

Član 36 Strogo zaštićene i zaštićene divlje vrste

(1) Divlje vrste koje su ugrožene ili mogu postati ugrožene, koje imaju poseban značaj sa genetičkog, ekološkog, ekosistemskog, naučnog, zdravstvenog, ekonomskog i drugog aspekta, štite se kao strogo zaštićene divlje vrste ili zaštićene divlje vrste.

(2) Strogo zaštićenom divljom vrstom može se proglasiti:

1. 1) divlja vrsta iščezla u Republici Srbiji i vraćena programom reintrodukcije;
2. 2) krajnje ugrožena divlja vrsta;
3. 3) ugrožena divlja vrsta;
4. 4) reliktna vrsta;
5. 5) lokalni endemit;
6. 6) stenoendemit;
7. 7) divlja vrsta koja je predmet potvrđenog međunarodnog ugovora;
8. 8) divlja vrsta kojoj je iz drugih razloga potrebna stroga zaštita.

(3) Zaštićenom divljom vrstom može se proglasiti:

1. 1) ranjiva divlja vrsta;
2. 2) endemična vrsta;
3. 3) indikatorska, ključna i kišobran vrsta;
4. 4) reliktna vrsta;
5. 5) divlja vrsta koja je predmet potvrđenog međunarodnog ugovora;
6. 6) divlja vrsta koja nije ugrožena, ali se zbog njenog izgleda može lako zameniti sa ugroženom divljom vrstom;
7. 7) divlja vrsta od ekonomskog značaja koja bi nekontrolisanom eksploatacijom ili uništavanjem staništa mogla biti ugrožena.

(4) Strogo zaštićene i zaštićene divlje vrste u smislu ovoga zakona, određuju se na osnovu nacionalnih i međunarodnih crvenih lista ili crvenih knjiga, potvrđenih međunarodnih ugovora, stručnih nalaza i/ili naučnih saznanja.

(5) Crvene liste ugroženih divljih vrsta sa lokalitetima na kojima se nalaze, brojnošću populacija i stepenom ugroženosti, utvrđuje Ministarstvo, na predlog zavoda.

(6) Zaštita divljih vrsta koja nije uređena ovim zakonom, reguliše se posebnim propisima.

Izmenjen: Sl. glasnik RS 14/2016, 71/2021

Član 37 Pokretna zaštićena prirodna dokumenta

(1) Delovi geološkog i paleontološkog nasleđa, kao i biološka dokumenta koji imaju izuzetan naučni, obrazovni i kulturni značaj, mogu se štititi kao pokretna zaštićena prirodna dokumenta.

(2) Pokretna zaštićena prirodna dokumenta mogu biti:

1. 1) svi primerci holotipova, sintipova i genotipova fosila, kao i tipske vrste fosila;
2. 2) svi pojedinačni minerali i/ili kristali i mineralne druze na ležištu;
3. 3) svi holotipovi i sintipovi fosila, tipske vrste fosila pojedinačnih minerala i kristala;
4. 4) mikološke, botaničke i zoološke zbirke, kao i pojedinačni konzervirani preparati organskih vrsta, njihovi holotipovi i sintipovi.

(3) Zabranjeno je sakupljanje i/ili uništavanje pokretnih prirodnih dokumenata kao i uništavanje ili oštećivanje njihovih nalazišta.

Član 38 Ekološka mreža

(1) Ekološka mreža kao koherentna, funkcionalno i prostorno povezana celina uspostavlja se radi očuvanja tipova staništa od posebnog značaja za zaštitu, za obnavljanje i/ili unapređivanje narušenih staništa i za očuvanje staništa divljih vrsta flore i faune.

(2) Ekološku mrežu čine: ekološki značajna područja i ekološki koridori.

(3) Ekološki značajna područja su:

1. 1) područja koja su biogeografskom zastupljenošću i reprezentativnošću značajna za očuvanje tipova staništa i staništa vrsta uključujući područja za očuvanje ptica na nacionalnom nivou u skladu sa propisima iz oblasti zaštite prirode u Republici Srbiji;
2. 2) područja od međunarodnog značaja koja su biogeografskom zastupljenošću i reprezentativnošću značajna za očuvanje tipova staništa i staništa vrsta uključujući područja za očuvanje ptica u skladu sa potvrđenim međunarodnim ugovorima i opšteprihvaćenim pravilima međunarodnog prava;
3. 3) područja od evropskog značaja koja u biogeografskom regionu ili regionima kojima pripadaju značajno doprinose održavanju ili obnavljanju u povoljnom statusu zaštite prirodnih stanišnih tipova ili vrsta, a takođe mogu značajno doprineti koherentnosti ekološke mreže Natura 2000, i/ili za održavanje biološke raznovrsnosti u biogeografskom regionu ili dotičnim regionima, u skladu sa obavezama Republike Srbije u procesu pristupanja Evropskoj uniji.

(4) Područja od evropskog značaja iz stava 3. tačka 3) ovog člana klasifikovaće se prema sledećim kriterijumima:

1. 1) za zaštitu tipova staništa:

(1) stepen reprezentativnosti prirodnog tipa staništa na lokalitetu,

(2) površina lokaliteta pokrivena prirodnim tipom staništa u odnosu na ukupnu površinu pokrivenu tim prirodnim tipom staništa na nacionalnoj teritoriji,

(3) stepen očuvanosti strukture i funkcija dotičnog prirodnog staništa i mogućnosti obnavljanja,

(4) globalna procena vrednosti područja za očuvanje dotičnog prirodnog staništa;

1. 2) za zaštitu staništa vrsta:

(1) veličina i gustina populacije vrsta prisutnih na lokalitetu u odnosu na populacije prisutne na nacionalnoj teritoriji,

(2) stepen očuvanosti karakteristika staništa važnih za dotične vrste i mogućnosti obnavljanja,

(3) stepen izolacije populacije prisutne na lokalitetu u odnosu na prirodni domet vrste,

(4) globalna procena vrednosti područja za očuvanje dotičnih vrsta.

(13) Vlada utvrđuje ekološku mrežu Republike Srbije.

(14) Aktom iz stava 5. ovog člana utvrđuju se lista ekološki značajnih područja i spisak vrsta, uključujući ptice i njihova staništa iz st. 3. i 4. ovog člana, uključujući prioritetne tipove staništa i prioritetne vrste od evropskog i nacionalnog značaja, ekološki koridori, kriterijumi za određivanje delova ekološke mreže, opšte smernice upravljanja i način finansiranja.

(15) Zavod u saradnji sa drugim stručnim i naučnim institucijama priprema dokumentaciju za uspostavljanje ekološke mreže u skladu sa zakonom, opšteprihvaćenim pravilima međunarodnog prava, potvrđenim međunarodnim ugovorima i utvrđenim kriterijumima.

(16) Evidenciju u elektronskom obliku i kartu ekološke mreže izrađuje i ažurira Zavod za zaštitu prirode Srbije u saradnji sa Pokrajinskim zavodom za zaštitu prirode i u saradnji sa stručnim i naučnim institucijama, a na osnovu podloga koje obezbeđuje Republički geodetski zavod bez naknade.

Izmenjen: Sl. glasnik RS 71/2021

Član 39 Zaštita ekološke mreže

(1) Zaštita ekološke mreže obezbediće se sprovođenjem svih neophodnih mera očuvanja koje odgovaraju ekološkim zahtevima tipova staništa i staništa vrsta za koja će se utvrditi ekološki značajna područja, kao i primenom postupka ocene prihvatljivosti u skladu sa ovim zakonom, kako bi se sprečili potencijalni uticaji projekata i planova na ekološku mrežu, a to su:

1. 1) odgovarajući planovi upravljanja ili mehanizmi upravljanja koji su specifični za ta područja ili su integrisani u druge razvojne planove koji uključuju ciljeve očuvanja područja ekološke mreže;
2. 2) odgovarajuće mere zakonodavne, administrativne ili ugovorne mere u skladu sa propisima.

(2) Ciljevi i mere zaštite ekološke mreže odnose se na pravna lica, preduzetnike i fizička lica koja svojim aktivnostima i radovima mogu uticati na područja ekološke mreže i ekološke koridore.

(3) Ako plan, program ili projekat koji bez neposredne povezanosti sa upravljanjem područja ekološke mreže, može značajno uticati na tipove staništa i staništa vrsta za koje je utvrđeno ekološki značajno područje, bilo kao pojedinačan projekat povezan sa drugim planovima, programima ili projektima, podleže postupku ocene prihvatljivosti u skladu sa ovim zakonom, uzimajući u obzir ciljeve očuvanja i utvrđene mere zaštite tog područja.

(4) Praćenje stanja ekološke mreže obavlja zavod i/ili druge stručne i naučne institucije po ovlašćenju Ministarstva.

(5) Zabranjuju se radovi, aktivnosti i delatnosti koji mogu dovesti do ugrožavanja i narušavanja funkcija ekološke mreže i do narušavanja ili trajnog oštećenja svojstava i vrednosti pojedinih delova ekološke mreže.

(6) Izuzetno od stava 5. ovog člana, Ministarstvo može dozvoliti radove, aktivnosti i delatnosti u skladu sa članom 10. ovog zakona.

Izmenjen: Sl. glasnik RS 88/2010, 71/2021

Član 40 Upravljanje ekološkom mrežom

(1) Područjem ekološke mreže koje je istovremeno i zaštićeno područje ili se nalazi u okviru granice zaštićenog područja ili se sa njim graniči upravlja upravljač tog zaštićenog područja. Ciljevi i mere za očuvanje i zaštitu ovog područja biće utvrđene jednim planom upravljanja za zaštićeno područje koji uključuje identifikovane tipove staništa i staništa vrsta, ciljeve i mere za očuvanje tipova staništa, staništa uključujući ptice za koje je određeno ekološki značajno područje na tom području.

(2) Za upravljanje ekološki značajnim područjem i ekološkim koridorom koje nije stavljeno pod zaštitu kao zaštićeno područje, Vlada na predlog Ministarstva, odnosno nadležni organ autonomne pokrajine, odnosno nadležni organ jedinice lokalne samouprave na čijoj se teritoriji nalazi deo ekološke mreže može odrediti ili osnovati pravno lice.

(3) Planovi upravljanja treba da definišu ciljeve i mere za očuvanje tipova staništa i staništa vrsta uključujući ptice za koje je utvrđeno ekološki značajno područje i mogu biti uključeni u relevantne planove korišćenja prirodnih resursa na području ekološke mreže.

(4) Plan upravljanja iz stava 3. ovog člana donosi pravno lice kome je povereno upravljanje delom ekološke mreže.

(5) Bliži način upravljanja ekološkom mrežom utvrdiće se aktom Vlade iz člana 38. ovog zakona.

Izmenjen: Sl. glasnik RS 88/2010, 71/2021

Član 41 Kategorizacija zaštićenih područja

(1) Zaštićena područja, u zavisnosti od vrednosti i značaja, svrstavaju se u kategorije:

1. 1) I kategorija – zaštićeno područje međunarodnog, nacionalnog, odnosno izuzetnog značaja;
2. 2) II kategorija – zaštićeno područje pokrajinskog/regionalnog, odnosno velikog značaja;
3. 3) III kategorija – zaštićeno područje lokalnog značaja.

(2) Ministar propisuje kriterijume vrednovanja i postupak kategorizacije zaštićenih područja.

Izmenjen: Sl. glasnik RS 88/2010

Član 41a Proglašenje zaštićenih područja

(1) Nacionalni park proglašava se zakonom.

(2) Zaštićeno područje I kategorije proglašava Vlada na predlog Ministarstva.

(3) Zaštićeno područje II kategorije proglašava Vlada, odnosno nadležni organ autonomne pokrajine, kada se zaštićeno područje nalazi na teritoriji autonomne pokrajine. Kada zaštićeno područje proglašava nadležni organ autonomne pokrajine, a obuhvata zemljište, druge nepokretnosti u svojini Republike Srbije i dobra od opšteg interesa, u postupku proglašenja pribavlja se saglasnost Ministarstva, uz prethodno pribavljena mišljenja nadležnih ministarstava.

(4) Zaštićeno područje III kategorije proglašava nadležni organ jedinice lokalne samouprave, a ako se to zaštićeno područje nalazi na teritoriji dveju ili više jedinica lokalne samouprave, sporazumno proglašavaju zaštićenim područjem nadležni organi tih jedinica lokalne samouprave. Kada zaštićeno područje obuhvata zemljište i druge nepokretnosti u svojini Republike Srbije, odnosno autonomne pokrajine i dobra od opšteg interesa, u postupku proglašenja pribavlja se saglasnost Ministarstva, odnosno organa nadležnog za poslove zaštite životne sredine autonomne pokrajine, uz prethodno pribavljena mišljenja nadležnih ministarstava, odnosno nadležnih organa autonomne pokrajine.

Izmenjen: Sl. glasnik RS 88/2010

Član 42 Studija zaštite

(1) Predlog akta o proglašenju zaštićenog područja zasniva se na naučnoj i/ili stručnoj osnovi – studiji zaštite, kojom se utvrđuju vrednosti područja koje se predlaže za zaštitu i način upravljanja područjem.

(2) Inicijativu za proglašenje zaštićenog područja mogu podneti subjekti zaštite prirode iz člana 6. ovog zakona.

(3) Studiju zaštite izrađuje zavod, koji o pokrenutoj inicijativi i postupku izrade studije obaveštava lokalno stanovništvo, vlasnike i korisnike područja koje je predmet studije i sarađuje sa njima.

(4) Studija zaštite sadrži obrazloženje predloga za pokretanje postupka zaštite, opis prirodnih, stvorenih i predeonih odlika prirodnog dobra sa tematskim kartografskim prilozima, temeljne vrednosti prirodnog dobra, ocenu stanja životne sredine područja, predložene režime zaštite, kartografski prikaz sa ucrtanim granicama i režimima zaštite na osnovu podataka iz katastra nepokretnosti, podataka iz katastra istražnih i eksploatacionih polja i prostora, mineralnih resursa i podzemnih voda, opis granica, koncept zaštite i unapređenja, moguće perspektive održivog razvoja, analizu zainteresovanih strana, dokumentaciju o usklađivanju potreba zaštite sa zainteresovanim stranama, način upravljanja, procenu socioekonomskih efekata zaštite, razvoja i održivog korišćenja, potrebnu kadrovsku i tehničku opremljenost upravljača, eventualni predlog upravljača i druge elemente od značaja za proglašenje zaštićenog područja.

(5) Sredstva za izradu studije zaštite obezbeđuju se u budžetu Republike Srbije, budžetu autonomne pokrajine, odnosno budžetu jedinice lokalne samouprave.

(6) Područje za koje je pokrenut postupak zaštite smatra se zaštićenim u skladu sa ovim zakonom, a do donošenja akta o proglašenju primenjuju se mere propisane u studiji zaštite iz stava 1. ovog člana.

(7) Ukoliko je za područje donet akt o zaštiti, a na veb prezentaciji Ministarstva je postavljeno obaveštenje o pokretanju novog postupka zaštite sa korigovanim režimima zaštite, područje se smatra zaštićenim u skladu sa ovim zakonom, a do donošenja novog akta o proglašenju primenjuju se režimi i mere propisane u studiji zaštite.

(8) Postupak zaštite prirodnog područja je pokrenut kada zavod dostavi studiju zaštite nadležnom organu i Ministarstvo obavesti javnost o postupku pokretanja zaštite prirodnog područja na veb prezentaciji Ministarstva.

(9) Ministarstvo obaveštava javnost o postupku pokretanja zaštite prirodnog područja I, II i III kategorije i objavljuje izvod iz studije zaštite na veb prezentaciji Ministarstva, na osnovu kog će zainteresovana javnost moći da identifikuje u prostoru definisane granice i režime zaštite.

Izmenjen: Sl. glasnik RS 88/2010, 14/2016, 71/2021

Član 43 Učešće javnosti

(1) O predlogu akta za proglašenje zaštićenog područja predlagač akta obaveštava javnost.

(2) Predlagač akta obezbeđuje javni uvid i organizuje javnu raspravu o predlogu akta o proglašenju zaštićenog područja i stručnoj osnovi – studiji o zaštiti sa kartografskom dokumentacijom.

(3) Obaveštenje iz stava 1. ovog člana objavljuje se u najmanje jednom dnevnom listu, koji se distribuira na celoj teritoriji Republike Srbije i u lokalnom listu jedinice lokalne samouprave na čijoj se teritoriji nalazi područje čija se zaštita predlaže, a sadrži podatke o vremenu i mestu javnog uvida i javne rasprave.

(4) Izlaganje akta o proglašenju zaštićenog područja i stručne osnove iz stava 2. ovog člana na javni uvid traje najmanje 20 dana od dana objavljivanja obaveštenja.

(5) Ministarstvo u toku javnog uvida na svojoj veb prezentaciji objavljuje stručnu osnovu iz stava 2. ovog člana.

Izmenjen: Sl. glasnik RS 88/2010, 71/2021

Član 44 Sadržaj akta o proglašenju zaštićenog područja

(1) Akt o proglašenju zaštićenog područja naročito sadrži:

1. 1) vrstu, naziv i položaj zaštićenog područja;
2. 2) osnovne ciljeve proglašenja i vrednosti zaštićenog područja;
3. 3) ukupnu površinu zaštićenog područja i površine područja opština, odnosno teritorija gradova obuhvaćenih granicom zaštićenog područja, sa spiskom katastarskih opština;
4. 4) osnovnu vlasničku strukturu na nepokretnostima;
5. 5) opis i grafički prikaz granica zaštićenog područja i granica prostora sa propisanim režimima zaštite, kao i granica zaštitne zone, na način koji obezbeđuje identifikaciju tih granica na terenu i katastarskom planu;
6. 6) bliže ciljeve zaštite i održivog korišćenja zaštićenog područja iskazane po prostorima sa propisanim režimima zaštite i mere kojim se ti ciljevi postižu;
7. 7) naziv, pravni/organizacioni status i sedište upravljača;
8. 8) bliži sadržaj i način donošenja plana upravljanja;
9. 9) bliži način obezbeđenja sredstava za sprovođenje akta o proglašenju odnosno plana upravljanja u okviru zakonom utvrđenih izvora sredstava;
10. 10) druge elemente od značaja za upravljanje zaštićenim područjem.

(2) Neophodni podaci iz tač. 3), 4) i 5) ovog člana obezbeđuju se iz baze podataka katastra nepokretnosti koje izdaje Republički geodetski zavod bez naknade troškova, na zahtev zavoda.

Izmenjen: Sl. glasnik RS 88/2010

Član 45 Objavljivanje akta o proglašenju

(1) Akt o proglašenju zaštićenog područja iz člana 41. st. 1. i 2. ovog zakona objavljuje se u „Službenom glasniku Republike Srbije”, akt o proglašenju iz člana 41. stav 3. ovog zakona u službenom glasilu autonomne pokrajine, a akt o proglašenju iz člana 41. st. 4. i 5. ovog zakona u službenom glasilu jedinice lokalne samouprave.

(2) Organ koji donosi akt o proglašenju zaštićenog područja isti dostavlja u roku od 30 dana, od dana stupanja na snagu:

1. 1) brisana je (vidi član 22. Zakona – 88/2010-162).
2. 2) Republičkom geodetskom zavodu, odnosno nadležnom organu za upis;
3. 3) upravljaču zaštićenog područja;
4. 4) zavodu, radi upisa u registar zaštićenih prirodnih dobara.

Izmenjen: Sl. glasnik RS 88/2010

Član 46 Akt o prestanku zaštite

(1) Ako područje izgubi vrednosti zbog kojih je zaštićeno, zavod predlaže donošenje akta o prestanku zaštite organu koji je doneo akt.

(2) Organ iz stava 1. ovog člana dužan je da u roku od šest meseci od prijema predloga zavoda, donese akt o prestanku zaštite i dostavi zavodu radi brisanja iz registra zaštićenih prirodnih dobara.

(3) Akt iz stava 1. ovog člana dostavlja se Republičkom geodetskom zavodu, odnosno nadležnom organu za upis radi brisanja zabeležbe u zemljišnim knjigama ili katastru nepokretnosti.

(4) Zavod u roku od mesec dana od dana donošenja akta o prestanku zaštite briše zaštićeno područje iz registra zaštićenih prirodnih dobara.

Izmenjen: Sl. glasnik RS 88/2010

Član 47 Prethodna zaštita

Brisan je (vidi član 14. Zakona - 14/2016-8)

Član 48 Strogo zaštićene i zaštićene divlje vrste

(1) Na osnovu procene ugroženosti pojedinih divljih vrsta i obaveza iz potvrđenih međunarodnih ugovora, kao i na osnovu nacionalnih i međunarodnih crvenih lista i/ili crvenih knjiga i/ili druge stručne dokumentacije, ministar sporazumno sa ministrom nadležnim za poslove poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede, a na predlog zavoda i/ili drugih ovlašćenih naučnih ili stručnih organizacija, proglašava divlje vrste strogo zaštićenim divljim vrstama ili zaštićenim divljim vrstama.

(2) O vrstama iz stava 1. ovog člana stara se zavod, kao i imaoci tih vrsta, upravljači zaštićenih područja, javna preduzeća za gazdovanje šumama, korisnici lovišta i ribarskih područja koji su dužni da planiraju i sprovode mere i aktivnosti na praćenju i upravljanju populacijama strogo zaštićenih i zaštićenih divljih vrsta u okviru programa i planova upravljanja, u skladu sa ovim i posebnim zakonima.

(3) Aktom iz stava 1. ovog člana, utvrđuju se mere zaštite za strogo zaštićene i zaštićene divlje vrste biljaka, životinja i gljiva, kao i mere zaštite njihovih staništa.

(4) Akt iz stava 1. ovog člana objavljuje se u „Službenom glasniku Republike Srbije”.

Izmenjen: Sl. glasnik RS 88/2010, 14/2016

Član 49 Pokretna zaštićena prirodna dokumenta

(1) Geološka, paleontološka i biološka dokumenta koja su ugrožena u smislu ovog zakona, na predlog Prirodnjačkog muzeja, po pribavljenom mišljenju zavoda, proglašava zaštićenim prirodnim dobrom ministar sporazumno sa ministrom nadležnim za poslove zaštite kulturnih dobara.

(2) Akt iz stava 1. ovog člana objavljuje se u „Službenom glasniku Republike Srbije”.

Član 50 Registar zaštićenih prirodnih dobara

(1) Zaštićena prirodna dobra upisuju se u registar zaštićenih prirodnih dobara.

(2) Registar zaštićenih prirodnih dobara predstavlja elektronsku bazu podataka o zaštićenim područjima, područjima pod prethodnom zaštitom, zaštićenim vrstama i pokretnim zaštićenim prirodnim dokumentima i vodi se kao centralni i pokrajinski.

(3) Centralni registar zaštićenih prirodnih dobara za teritoriju Republike Srbije vodi Zavod za zaštitu prirode Srbije.

(4) Pokrajinski registar zaštićenih prirodnih dobara za teritoriju autonomne pokrajine vodi Pokrajinski zavod za zaštitu prirode koji je dužan da podatke o promenama u registru u roku od 15 dana od dana evidentiranja promene dostavi Zavodu za zaštitu prirode Srbije, radi upisa u centralni registar.

(5) Ministar propisuje vrstu podataka, način pribavljanja, vođenja, zaštite i korišćenja podataka iz registra zaštićenih prirodnih dobara, kao i podatke iz registra koji su javnog karaktera.

Izmenjen: Sl. glasnik RS 88/2010

Član 51 Planiranje upravljanja zaštićenim područjem

Zaštita, upravljanje, korišćenje i unapređenje zaštićenih područja sprovodi se na osnovu akta o proglašenju zaštićenog područja i plana upravljanja zaštićenim područjem.

Član 52 Plan upravljanja zaštićenim područjem

(1) Upravljač donosi plan upravljanja za period od deset godina.

(2) Za određena zaštićena područja, aktom o proglašenju može biti predviđeno da se plan upravljanja donosi za kraći period (pojedinačna stabla, drvoredi i slično).

(3) Planom upravljanja određuje se način sprovođenja zaštite, korišćenja i upravljanja zaštićenim područjem, smernice i prioriteti za zaštitu i očuvanje prirodnih vrednosti zaštićenog područja, kao i razvojne smernice, uz uvažavanje potreba lokalnog stanovništva.

(4) Pravna lica, preduzetnici i fizička lica dužna su da obavljaju delatnosti u zaštićenom području u skladu sa planom upravljanja.

(5) Pre isteka perioda na koji se plan donosi analizira se njegovo sprovođenje i ostvareni rezultati, a ako je to potrebno može se vršiti njegova revizija.

(6) Brisan je raniji stav 6. (vidi član 12. Zakona - 71/2021-3)

Član 53 Sadržaj plana upravljanja

(1) Plan upravljanja sadrži naročito:

1. 1) prikaz glavnih prirodnih i stvorenih vrednosti, kao i prirodnih resursa;
2. 2) ocenu stanja životne sredine zaštićenog područja;
3. 3) pregled konkretnih aktivnosti, delatnosti i procesa koji predstavljaju faktor ugrožavanja zaštićenog područja;
4. 4) dugoročne ciljeve zaštite, očuvanja i unapređenja i održivog razvoja;
5. 5) analizu i ocenu uslova za ostvarivanje tih ciljeva;
6. 6) prioritetne aktivnosti i mere na zaštiti, održavanju, praćenju stanja i unapređenju prirodnih i stvorenih vrednosti;
7. 7) prioritetne zadatke naučnoistraživačkog i obrazovnog rada;
8. 8) planirane aktivnosti na održivom korišćenju prirodnih vrednosti, razvoju i uređenju prostora;
9. 9) prostornu identifikaciju planskih namena i režima korišćenja zemljišta;
10. 10) aktivnosti na promociji vrednosti zaštićenog područja;
11. 11) studijsku (istraživačku), programsku, plansku i projektnu dokumentaciju potrebnu za sprovođenje ciljeva i aktivnosti;
12. 12) oblike saradnje i partnerstva sa lokalnim stanovništvom i drugim vlasnicima i korisnicima nepokretnosti;
13. 13) aktivnosti i mere na sprovođenju plana sa dinamikom i subjektima realizacije plana upravljanja i način ocene uspešnosti njegove primene;
14. 14) finansijska sredstva i druge materijalne pretpostavke za izvršavanje poverenih poslova u upravljanju zaštićenim područjem i način njihovog obezbeđenja.

(2) Plan upravljanja zaštićenim područjem, koje je istovremeno i područje ekološke mreže u skladu sa zakonom, sadrži sve elemente upravljanja ovog dela ekološke mreže.

Izmenjen: Sl. glasnik RS 14/2016

Član 54 Sprovođenje plana upravljanja

(1) Na plan upravljanja nacionalnim parkom saglasnost daje Vlada po prethodno pribavljenim mišljenjima nadležnih ministarstava.

(2) Na plan upravljanja zaštićenim područjem koje je proglašeno aktom Vlade saglasnost daje Ministarstvo, po prethodno pribavljenim mišljenjima nadležnih ministarstava.

(3) Na plan upravljanja zaštićenim područjem koje je proglašeno aktom nadležnog organa autonomne pokrajine, odnosno nadležnog organa jedinice lokalne samouprave saglasnost daje organ nadležan za poslove zaštite životne sredine autonomne pokrajine, odnosno jedinice lokalne samouprave po prethodno pribavljenom mišljenju zavoda.

(4) Planovi upravljanja iz st. 1, 2. i 3. ovog člana ostvaruju se godišnjim programima upravljanja, na koje saglasnost daje Ministarstvo, organ nadležan za poslove zaštite životne sredine autonomne pokrajine, odnosno jedinice lokalne samouprave.

(5) Izveštaj o ostvarivanju godišnjeg programa za prethodnu godinu upravljač dostavlja nadležnom organu do 15. decembra tekuće godine, godišnji program upravljanja za narednu godinu upravljač dostavlja nadležnom organu do 15. novembra tekuće godine, a izveštaj o ostvarivanju plana upravljanja iz člana 52. ovog zakona najkasnije 60 dana pre isteka perioda za koji je plan donet.

(6) O predlogu plana upravljanja zaštićenim područjem upravljač je dužan da obavesti javnost.

(7) Obaveštavanje javnosti podrazumeva javni uvid u predloženi plan.

(8) Javni uvid organizuje i sprovodi upravljač zaštićenog područja i traje 30 dana.

(9) U toku trajanja javnog uvida upravljač zaštićenog područja dužan je da organizuje javnu raspravu.

Izmenjen: Sl. glasnik RS 14/2016, 71/2021

Član 55 Prostorni plan područja posebne namene

(1) Organizacija, korišćenje, uređenje prostora i izgradnja objekata na zaštićenom području vrši se na osnovu prostornog plana područja posebne namene odnosno urbanističkog plana, u skladu sa zakonom.

(2) Planovi iz stava 1. ovog člana moraju biti u skladu sa aktom o proglašenju zaštićenog područja i planom upravljanja zaštićenim područjem.

(3) U postupku izrade planova iz stava 1. ovoga člana, nadležni organ za izradu plana, dužan je da pribavi uslove zaštite prirode, u skladu sa članom 9. ovog zakona.

Član 56 Pravilnik o unutrašnjem redu i čuvarskoj službi

(1) Upravljač je dužan da obezbedi unutrašnji red i čuvanje zaštićenog područja u skladu sa pravilnikom o unutrašnjem redu i čuvarskoj službi koji donosi, uz saglasnost nadležnog organa.

(2) Pravilnik iz stava 1. ovog člana, za nacionalni park i zaštićena područja za koja akt o zaštiti donosi Vlada, upravljač donosi uz saglasnost Ministarstva.

(3) Pravilnik iz stava 1. ovog člana, za zaštićena područja za koja akt o zaštiti donosi nadležni organ autonomne pokrajine ili jedinice lokalne samouprave, upravljač donosi uz saglasnost nadležnog organa autonomne pokrajine, odnosno jedinice lokalne samouprave.

(4) Pravilnikom iz stava 1. ovog člana utvrđuju se pravila za sprovođenje propisanog režima zaštite, a naročito: način ponašanja posetilaca i drugih korisnika pri kretanju, boravku i obavljanju poslova na zaštićenom području; način obavljanja delatnosti pri korišćenju prirodnih resursa i prostora za izgradnju objekata; mesta, površine i objekti u kojima se zbog očuvanja divljih biljaka i životinja i drugih vrednosti ograničava kretanje ili zabranjuje i ograničava obavljanje određenih radnji, kao i trajanje tih mera; vrste divljih biljaka i životinja čije je korišćenje, odnosno branje, sakupljanje i izlov ograničeno, kao i način i uslovi obavljanja tih radnji; uslovi zaštite prilikom obavljanja naučnih istraživanja i obrazovnih aktivnosti; mesta i uslovi za odlaganje otpada; način održavanja urednosti i čistoće zaštićenog područja; postupak izdavanja saglasnosti i drugih akata korisnicima od strane upravljača; način i organizacija čuvarske službe, čuvanja zaštićenog prirodnog dobra, oprema i sredstva neophodna za čuvanje i održavanje; način sprovođenja preventivnih mera zaštite od požara, drugih elementarnih nepogoda i udesa.

(5) Aktom o proglašenju zaštićenog područja bliže se utvrđuju sadržaj, način donošenja i oglašavanja akta iz stava 1. ovog člana.

Izmenjen: Sl. glasnik RS 88/2010

Član 57 Radovi i aktivnosti na zaštićenom području

(1) Na zaštićenom području zabranjeni su radovi i aktivnosti, odnosno izvođenje projekata, koji oštećuju, narušavaju i menjaju osobine i vrednosti zbog kojih je područje zaštićeno.

(2) Vlada može, u skladu sa zakonom, dozvoliti radove i aktivnosti, odnosno projekte na zaštićenom području, posebno iz oblasti energetike, saobraćajne infrastrukture, vodoprivrede, poljoprivrede, turizma, sporta, rudarstva i zaštite prirode i životne sredine čije je izvođenje zabranjeno propisanim režimima zaštite, ukoliko se radi o projektima od opšteg interesa i nacionalnog značaja.

(3) Za radove i aktivnosti, odnosno izvođenje projekata na zaštićenom području sprovodi se postupak procene uticaja na životnu sredinu, u skladu sa zakonom, uz obavezno pribavljanje akta o uslovima i merama zaštite prirode.

(4) Za radove i aktivnosti, odnosno projekte za koje se ne sprovodi postupak procene uticaja na životnu sredinu, a koji mogu imati uticaj na vrednosti i obeležja zaštićenog dobra, izvođač radova, odnosno nosilac projekta, dužan je da od zavoda pribavi akt o uslovima i merama zaštite prirode, u skladu sa ovim zakonom.

(5) Planirane radove i aktivnosti, odnosno izvođenje projekta iz ovog člana, nosilac projekta dužan je da pismeno prijavi upravljaču zaštićenog područja, koji je u obavezi da ga upozna o mogućnostima za obavljanje istih, kao i o daljoj proceduri.

Izmenjen: Sl. glasnik RS 88/2010

Član 58 Korišćenje i posećivanje zaštićenih područja

(1) Zaštićena područja mogu se koristiti i posećivati na način koji ne ugrožava njihove vrednosti i sprovođenje zaštite.

(2) Korišćenje i posećivanje zaštićenog područja dozvoljeno je svima pod jednakim uslovima, u skladu sa ovim zakonom i aktom o zaštiti tog zaštićenog prirodnog dobra.

(3) Ako bi se korišćenjem i posećivanjem zaštićenog područja mogla prouzrokovati opasnost za njegovo očuvanje, može se zabraniti ili ograničiti korišćenje i posećivanje.

Član 59 Obaveze korisnika ili vlasnika nepokretnosti

Vlasnik ili korisnik nepokretnosti u zaštićenom području dužan je da dozvoli pristup određenoj prirodnoj vrednosti, radi zadovoljenja naučnih, obrazovnih, estetskih, kulturnih i rekreacijskih potreba, na način i pod uslovima utvrđenim aktom o proglašenju zaštićenog područja.

Član 60 Pravo preče kupovine

(1) Vlasnik nepokretnosti u granicama zaštićenog područja koji namerava da proda nepokretnost, dužan je da tu nepokretnost prvo ponudi na prodaju organu koji je doneo akt o zaštiti to jest Republici Srbiji, autonomnoj pokrajini, odnosno jedinici lokalne samouprave na čijem se području nepokretnost nalazi.

(2) Vlasnik nepokretnosti u granicama zaštićenog područja dužan je da u ponudi navede cenu i uslove prodaje.

(3) Republika Srbija, autonomna pokrajina, odnosno jedinica lokalne samouprave dužna je da se o ponudi izjasni u roku od trideset dana od prijema pisane ponude.

(4) Ako ponuda ne bude prihvaćena u propisanom roku, vlasnik može nepokretnost prodati uz iste ili za njega povoljnije uslove od onih iz ponude.

(5) Ako vlasnik proda nepokretnost u zaštićenom području, a nije postupio u skladu sa st. 1. i 4. ovog člana, Republika Srbija, autonomna pokrajina, odnosno jedinica lokalne samouprave ima pravo da pokrene sudski postupak za poništaj ugovora o prodaji, u roku do devedeset dana od dana saznanja za zaključenje tog ugovora, ali najkasnije u roku od pet godina od dana zaključenja ugovora o kupoprodaji.

(6) Postupak za poništaj ugovora shodno stavu 5. ovog člana, može se pokrenuti i kada je taj ugovor zaključen kao ugovor o poklonu ili kada su uslovi prodaje ili cena prividni, kao i kada je stvarna cena niža i uslovi ugovora povoljniji za kupca, u odnosu na ponudu iz stava 1. ovog člana.

Član 61 Sticanje vlasništva u zaštićenom području

(1) Vlasništvo na nepokretnostima u zaštićenim područjima može se sticati pod uslovima propisanim ovim zakonom i drugim zakonima.

(2) Strana pravna ili fizička lica mogu sticati pravo vlasništva nad nepokretnostima u zaštićenim područjima, u skladu sa zakonom.

Član 62 Oduzimanje (eksproprijacija) i ograničenje prava svojine

(1) U zaštićenom području, radi sprovođenja zaštite i očuvanja zaštićenih područja, kada postoji interes Republike Srbije, može se nepokretnost eksproprisati ili ograničiti svojinska i druga stvarna prava na nekretninama.

(2) Postupak eksproprijacije prava svojine na nepokretnosti sprovodi se u skladu sa posebnim propisima.

Član 63 Naknada za uskraćivanje ili ograničavanje prava korišćenja

(1) Pravno lice, preduzetnik ili fizičko lice, kome su, zbog ograničenja i zabrana iz ovog zakona ili na osnovu donetih akata o zaštiti, bitno smanjeni postojeći uslovi za sticanje prihoda od delatnosti, a kojima se bavio najmanje pet godina do donošenja akta kojim je utvrđena zabrana, odnosno ograničenje korišćenja, a to nije moguće nadoknaditi dozvoljenom delatnošću u okviru propisanog režima zaštite u zaštićenom području, ima pravo na naknadu za ograničenja i zabrane.

(2) Lice iz stava 1. ovog člana kome se usled primena mera biološko tehničke zaštite i uređenjem u cilju održivog korišćenja zaštićenog područja nanosi šteta, ima pravo na naknadu štete.

(3) Naknada iz st. 1. i 2. ovog člana može se nadoknaditi ako Ministarstvo, nadležni organ autonomne pokrajine, odnosno jedinice lokalne samouprave, u saradnji sa upravljačem zaštićenog područja, utvrdi da pravno lice, preduzetnik ili fizičko lice sprovodi propisane mere i uslove zaštite prirode.

(4) Iznos naknade utvrđuje se sporazumno, a u slučaju spora o visini naknade odlučuje sud.

(5) Naknada iz st. 1. i 2. ovog člana isplaćuje se na teret sredstava budžeta Republike Srbije, autonomne pokrajine, odnosno jedinice lokalne samouprave.

Izmenjen: Sl. glasnik RS 88/2010

Član 64 Odgovornost za štetu

(1) Republika Srbija ne odgovara za štetu koju prouzrokuju divlje vrste, osim u slučajevima određenim ovim zakonom i drugim propisima.

(2) Pravno lice, preduzetnik ili fizičko lice kome bi strogo zaštićene divlje vrste mogle prouzrokovati imovinsku ili drugu štetu (u daljem tekstu: oštećeno lice) dužno je da na primeren način i o svom trošku preduzme sve dozvoljene radnje i aktivnosti kako bi sprečilo nastanak štete.

(3) Pod radnjom ili aktivnosti u smislu stava 2. ovog člana, podrazumeva se ograđivanje, čuvanje dobara i rasterivanje strogo zaštićenih životinjskih vrsta, sa mesta gde neposredno ugrožavaju dobra i na način koji ne ugrožava opstanak vrsta.

(4) Ukoliko okolnosti dozvoljavaju, za radnje i aktivnosti iz stava 3. ovog člana, potrebno je pribaviti mišljenje zavoda.

Izmenjen: Sl. glasnik RS 71/2021

Član 65 Pravo na nadoknadu štete

(1) Oštećeno lice ima pravo na nadonadu štete u visini stvarne štete koju su nanele strogo zaštićene divlje vrste i ako je preduzeo propisane radnje i aktivnosti.

(2) Oštećeno lice je dužno da Ministarstvu, odnosno nadležnom organu autonomne pokrajine, odnosno upravljaču zaštićenog područja, prijavi nastanak štetnog događaja bez odlaganja, a najkasnije u roku od osam dana od dana nastanka štete.

(3) Oštećeno lice i veštak utvrđuju na mestu štetnog događaja činjenice koje su značajne za ustanovljenje nastanka štete, uzročnika i visinu štete, o čemu se sastavlja zapisnik.

(4) Radnje i aktivnosti iz člana 64. ovog zakona, način rada i postupanja veštaka u postupku utvrđivanja štete, iznose naknade štete i kriterijume za izračunavanje štete propisuje ministar.

(5) Visina naknade štete utvrđuje se sporazumno između Ministarstva, odnosno nadležnog organa autonomne pokrajine i oštećenog lica, a u slučaju spora o visini štete odlučuje sud.

Izmenjen: Sl. glasnik RS 88/2010, 71/2021

Član 66 Nadoknade štete prouzrokovane nedozvoljenom radnjom

(1) Pravna lica, preduzetnici i fizička lica dužna su da naknade štetu koju prouzrokuju povredama ovog zakona.

(2) Visina naknade štete utvrđuje se sporazumno između Ministarstva, odnosno nadležnog organa autonomne pokrajine i lica iz stava 1. ovog člana, a u slučaju spora o visini štete odlučuje sud.

(3) Visina naknade štete prouzrokovane nedozvoljenom radnjom u odnosu na pojedine primerke strogo zaštićenih i zaštićenih divljih vrsta utvrđuje se prema odštetnom cenovniku koji donosi ministar u sporazumu sa ministrom nadležnim za poslove poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede.

(4) Sredstva ostvarena od naknade štete iz st. 1, 2. i 3. ovog člana prihod su budžeta Republike Srbije, odnosno budžeta autonomne pokrajine i koriste se za očuvanje i unapređenje zaštićenog područja.

Član 67 Upravljanje zaštićenim područjem

(1) Upravljanje zaštićenim područjem je delatnost od opšteg interesa.

(2) Zaštićenim područjem upravlja pravno lice (u daljem tekstu: upravljač), koje ispunjava stručne, kadrovske i organizacione uslove za obavljanje poslova očuvanja, unapređenja, promovisanja prirodnih i drugih vrednosti i održivog korišćenja zaštićenog područja.

(3) Izuzetno od stava 2. ovog člana, upravljač može biti preduzetnik i/ili fizičko lice ukoliko se radi o zaštićenom području male površine i većinskom privatnom vlasništvu na nepokretnostima.

(4) Upravljač se određuje/imenuje aktom o proglašenju.

(5) Organ nadležan za donošenje akta o proglašenju može za potrebe upravljanja jednim ili više zaštićenih područja osnovati javno preduzeće, javnu ustanovu ili privredno društvo.

(6) Ispunjenost uslova iz stava 2. ovog člana utvrđuje Ministarstvo, odnosno organ nadležan za poslove zaštite životne sredine autonomne pokrajine, odnosno organ nadležan za poslove zaštite životne sredine jedinice lokalne samouprave, u postupku pripreme predloga akta o proglašenju.

(7) Ministar propisuje bliže uslove iz stava 2. ovog člana.

(8) U cilju zaštite i prezentacije prirodnih vrednosti zaštićenog područja upravljaču, kada ima svojstvo pravnog lica, mogu se dodeliti na korišćenje nepokretnosti u javnoj svojini, u skladu sa zakonom i propisima koji uređuju korišćenje sredstava u svojini Republike Srbije i dobara od opšteg interesa.

Izmenjen: Sl. glasnik RS 88/2010

Član 68 Obaveze upravljača

(1) U upravljanju zaštićenim područjem upravljač, je dužan naročito da:

1. 1) čuva zaštićeno područje i sprovodi propisane režime zaštite;
2. 2) unapređuje i promoviše zaštićeno područje;
3. 3) donosi plan upravljanja i akt o unutrašnjem redu i čuvarskoj službi utvrđen aktom o zaštiti;
4. 4) obeleži zaštićeno područje, granice i režime zaštite u skladu sa posebnim pravilnikom o načinu obeležavanja;
5. 5) osigura neometano odvijanje prirodnih procesa i održivog korišćenja zaštićenog područja;
6. 5а) daje saglasnost za obavljanje naučnih istraživanja, izvođenje istražnih radova, snimanje filmova, postavljanje privremenih objekata na površinama u zaštićenom području i daje druga odobrenja u skladu sa ovim zakonom i pravilnikom o unutrašnjem redu i čuvarskoj službi;
7. 6) obezbedi nadzor nad sprovođenjem uslova i mera zaštite prirode;
8. 7) prati kretanje i aktivnosti posetilaca i obezbeđuje obučene vodiče za turističke posete;
9. 8) vodi evidencije o prirodnim vrednostima i o tome dostavlja podatke zavodu;
10. 9) vodi evidenciju o ljudskim aktivnostima, delatnostima i procesima koji predstavljaju faktor ugrožavanja i oštećenja zaštićenog područja i o tome dostavlja podatke zavodu i Ministarstvu;
11. 9а) vodi evidenciju o nepokretnostima sa podacima od značaja za upravljanje zaštićenim područjem;
12. 10) u saradnji sa republičkom i pokrajinskom inspekcijom i organima bezbednosti sprečava sve aktivnosti i delatnosti koje su u suprotnosti sa aktom o zaštiti i predstavljaju faktor ugrožavanja i devastacije zaštićenog područja;
13. 11) prestala je da važi (vidi član 278. Zakona - 95/2018-267)
14. 12) vrši i druge poslove utvrđene zakonom i aktom o zaštiti.

(2) Ako upravljač vršenjem poslova iz stava 1. tač. 1), 5a) i 6) ovog člana utvrdi da je učinjen prekršaj ili postoji osnovana sumnja da je učinjeno krivično delo ili privredni prestup, ovlašćen je i dužan da podnese odgovarajuću prijavu ili zahtev za pokretanje prekršajnog postupka.

(3) U cilju obaveštavanja, pružanja pomoći i kontrole posetilaca i naplate naknade za upotrebu motornog vozila u zaštićenom području, na javnom putu kroz zaštićeno područje može se zasnovati ulazna stanica sa odgovarajućim objektima, opremom i osobljem, na osnovu prostornog odnosno urbanističkog plana i plana upravljanja zaštićenim područjem i uz saglasnost upravljača javnost puta.

(4) Ulazna stanica može imati i objekte, sredstva, opremu i lica za potrebe održavanja javnog puta i bezbednosti saobraćaja.

(5) Kada se na ulaznoj stanici vrši naplata naknade, upravljač zaštićenog područja dužan je da naplatu organizuje tako da obezbedi protok vozila sa što manjim zastojem, a u skladu sa saobraćajno-tehničkim uslovima, koje utvrđuje upravljač javnog puta u postupku izdavanja saglasnosti.

(6) Ukoliko se u postupku nadzora nad radom, stručnog i inspekcijskog nadzora utvrdi da upravljač ne izvršava obaveze ustanovljene aktom o zaštiti, upravljanje zaštićenim područjem se oduzima i poverava drugom upravljaču.

(7) Ministar propisuje način obeležavanja zaštićenog područja iz stava 1. tačka 4) ovog člana.

Izmenjen: Sl. glasnik RS 88/2010

Član 68a Savet korisnika zaštićenog područja

(1) U cilju međusobne saradnje na zaštiti i održivom korišćenju prirodnih vrednosti i resursa, kao i obezbeđivanja interesa lokalnog stanovništva i drugih korisnika zaštićenog područja upravljač može osnovati Savet korisnika zaštićenog područja (u daljem tekstu: Savet korisnika).

(2) Savet korisnika čine predstavnici lokalnih samouprava, organizacija i udruženja čija se aktivnost odvija na području zaštićenog područja i njega čine:

1. 1) po jedan član iz svake opštine zaštićenog područja, koji se poimenično delegira iz svake opštine;
2. 2) jedan član predstavnik korisnika ili sopstvenika šuma;
3. 3) jedan član predstavnik lovstva koga imenuje lovačka komora Srbije, iz članstva regionalnog odbora komore kome teritorijalno pripada zaštićeno područje;
4. 4) jedan član iz ribolovačkih organizacija koga imenuje nadležna ribolovačka organizacija;
5. 5) jedan član predstavnik poljoprivrednika sa zaštićenog područja;
6. 6) jedan član predstavnik turističkih organizacija sa zaštićenog područja;
7. 7) jedan član predstavnik lokalnih nevladinih organizacija sa zaštićenog područja.

(3) U rad Saveta korisnika mogu se uključivati i drugi članovi nosioci prava korišćenja i eksperti, sa savetodavnim glasom.

(4) Savet korisnika donosi preporuke o lokalno značajnim stvarima u okviru zakonom propisanih mera koje se tiču zaštićenog područja i upućuje ih upravljaču zaštićenog područja.

(5) Savet korisnika donosi poslovnik o radu.

(6) Radi informisanja stanovništva u opštinama zaštićenog područja i usaglašavanja njihovih interesa sa interesima zaštićenog područja, upravljač zaštićenog područja, saziva najmanje jednom godišnje Savet korisnika.

(7) Korisnik zaštićenog područja dužan je da poštuje mere koje nalaže upravljač, a u cilju izvršavanja zakonom poverenih poslova.

Izmenjen: Sl. glasnik RS 71/2021

Član 69 Finansiranje zaštićenog područja

(1) Finansiranje zaštićenog područja obezbeđuje se iz:

1. 1) sredstava budžeta Republike Srbije, autonomne pokrajine, odnosno jedinice lokalne samouprave;
2. 2) brisana je (vidi član 17. Zakona - 71/2021-3)
3. 3) naknada za korišćenje zaštićenog područja;
4. 4) prihoda ostvarenih u obavljanju delatnosti i upravljanja zaštićenim područjem;
5. 5) sredstava obezbeđenih za realizaciju programa, planova i projekata u oblasti zaštite prirode;
6. 6) donacija, poklona i pomoći;
7. 7) drugih izvora u skladu sa zakonom.

(2) Sredstva iz stava 1. ovog člana mogu se koristiti za namene utvrđene ovim i drugim zakonom.

(3) Sredstva budžeta iz stava 1. tačka 1) ovog člana prvenstveno se koriste za finansiranje radova i drugih troškova na:

1. 1) čuvanju, održavanju i prezentaciji zaštićenih područja (uspostavljanje, opremanje i obuka čuvarskih službi, obeležavanje, održavanje unutrašnjeg reda, medijsko i drugo javno prikazivanje vrednosti, sanacija degradiranih površina, upravljanje otpadom, razvoj informacionog sistema i drugo);
2. 2) upravljanju posetiocima (izgradnja ulaznih stanica, edukativnih i vizitorskih centara, štampanje materijala namenjenih posetiocima i drugo);
3. 3) regulisanju imovinsko-pravnih odnosa (otkup ili zamena zemljišta, naknada vlasnicima i korisnicima nepokretnosti za uskraćivanje i ograničavanje prava korišćenja, nanetu štetu ili druge troškove koje imaju u vezi zaštite);
4. 4) praćenju i unapređenju stanja zaštićenih područja (monitoring, reintrodukcija, rekultivacija i drugo);
5. 5) uređenju prostora i održivom korišćenju prirodnih resursa (programi, planovi i projekti razvoja ekoturizma, organske poljoprivrede i drugo).

Izmenjen: Sl. glasnik RS 88/2010

Član 70 Naknada za korišćenje zaštićenog područja

Prestao je da važi (vidi član 278. Zakona - 95/2018-267)

Član 71 Zaštita i očuvanje divljih vrsta

(1) Pod zaštitom i očuvanjem divljih vrsta podrazumeva se sprečavanje svih radnji koje utiču na narušavanje povoljnog stanja populacija divljih vrsta, uništavanje ili oštećivanje njihovih staništa, legla, gnezda ili narušavanje njihovog životnog ciklusa odnosno povoljnog stanja.

(2) Povoljno stanje divljih vrsta obezbeđuje se zaštitom njihovih staništa i zaštitnim merama za pojedine vrste u skladu sa ovim zakonom.

Član 72 Zaštita staništa divljih vrsta

(1) Pri izvođenju radova i aktivnosti u prirodi i korišćenju prirodnih vrednosti na staništima divljih vrsta, primenjuju se mere, metode i tehnička sredstva koja doprinose očuvanju povoljnog stanja vrsta, odnosno koji ne ugrožavaju divlje vrste i/ili narušavaju staništa njihovih populacija, ili se ti radovi i aktivnosti mogu ograničiti u periodu koji se poklapa sa značajnim fazama njihovog životnog ciklusa.

(2) Očuvanje divljih vrsta i njihovih staništa iz stava 1. ovog člana sastavni je deo mera i uslova zaštite prirode iz člana 9. ovog zakona.

Član 73 Strogo zaštićene divlje vrste

(1) Strogo zaštićena divlja vrsta može biti zaštićena na teritoriji cele Republike Srbije ili na pojedinim njenim delovima.

(2) Ako je neko područje privremeno stanište strogo zaštićene divlje vrste, a njegova se zaštita ne može osigurati na neki drugi način, Ministarstvo može posebnim aktom, po prethodno pribavljenom mišljenju ministarstva nadležnog za poslove poljoprivrede i šumarstva, proglasiti to područje ili neki njegov deo privremeno zaštićenim dok traje potreba za zaštitom.

(3) Bliži uslovi i mere zaštite za strogo zaštićene divlje vrste i mere zaštite njihovih staništa utvrđuju se aktom iz člana 48. ovog zakona.

Izmenjen: Sl. glasnik RS 71/2021

Član 74 Zabranjene radnje sa strogo zaštićenim divljim vrstama

(1) Zabranjeno je korišćenje, uništavanje i preduzimanje drugih aktivnosti kojima bi se mogle ugroziti strogo zaštićene divlje vrste biljaka, životinja i gljiva, uključujući i ptice i njihova staništa.

(2) U smislu stava 1. ovog člana, zabranjeno je:

1. 1) uništavati jedinke biljaka i gljiva i njihovih razvojnih oblika, branjem, sakupljanjem, sečenjem ili iskopavanjem i čupanjem iz korena, u svim fazama biološkog ciklusa i ugrožavati ili uništavati njihova staništa;
2. 2) držati i trgovati samoniklim strogo zaštićenim biljkama i gljivama i njihovim razvojnim oblicima;
3. 3) hvatati, držati i/ili ubijati, bilo kojom metodom, strogo zaštićene divlje vrste životinja u svim fazama biološkog ciklusa, oštećivati ili uništavati njihove razvojne oblike, jaja iako su prazna, gnezda i legla, kao i područja njihovog razmnožavanja, odmaranja i ugrožavati ili uništavati njihova staništa i sl;
4. 4) znatno uznemiravati, naročito u vreme razmnožavanja, podizanja mladih, migracije i hibernacije;
5. 5) presecati migratorne puteve;
6. 6) prikrivati, držati, uzgajati, trgovati, izvoziti, prevoziti, otuđivati ili na bilo koji način pribavljati i javno izlagati životinje uključujući sve njihove derivate i razvojne oblike.

(3) Brisan je raniji stav 3. (vidi član 19. Zakona - 71/2021-3)

Izmenjen: Sl. glasnik RS 71/2021, 14/2016

Član 75 Dozvoljene radnje sa strogo zaštićenim divljim vrstama

(1) Izuzetno od člana 74. ovog zakona, u slučaju da ne postoji drugo zadovoljavajuće rešenje i da izuzeće nije štetno po opstanak populacija strogo zaštićenih divljih vrsta uključujući i ptice, u povoljnom stanju očuvanja u njihovom prirodnom području rasprostranjenosti, Ministarstvo može dozvoliti radnje radi:

1. 1) istraživanja i obrazovanja, ponovnog naseljavanja (repopulacije), reintrodukcije, ponovnog unošenja i uzgoja u in-situ i eh-situ uslovima;
2. 2) sprečavanja ozbiljnih šteta na usevima, stoci, šumama, ribnjacima, vodi i drugim oblicima svojine;
3. 3) zaštite javnog zdravlja i javne bezbednosti, a u slučaju ptica i vazdušne bezbednosti ili drugih razloga od preovladavajućeg javnog interesa, uključujući razloge socijalne ili ekonomske prirode i korisne posledice od prvenstvenog značaja za životnu sredinu;
4. 4) zaštite divljih biljnih i životinjskih vrsta i očuvanje prirodnih staništa;
5. 5) dozvoljavanja, pod strogo kontrolisanim uslovima i u ograničenom obimu, uzimanje ili zadržavanje određenih jedinki u ograničenim količinama.

(2) Dozvolu za slučaj iz stava 1. ovog člana izdaje Ministarstvo po prethodno pribavljenom mišljenju zavoda.

(3) Zahtev za izdavanje dozvole iz stava 2. ovog člana sadrži naučni naziv vrste, razloge, svrhu i cilj korišćenja, odnosno sredstva, mere ili načine obavljanja radnji, elaborat/studiju o načinu, mestu, vremenu, korisnim odnosno štetnim posledicama i druge dokaze i relevantne činjenice od značaja za konkretan slučaj.

(4) Dozvola iz stava 2. ovog člana izdaje se rešenjem.

(5) Evidencije o izdatim dozvolama iz stava 2. ovog člana vodi Ministarstvo.

(6) Na rešenje iz stava 4. ovog člana, žalba nije dozvoljena, ali se može pokrenuti upravni spor.

Izmenjen: Sl. glasnik RS 14/2016, 71/2021

Član 76 Zaštićene divlje vrste

(1) Zaštićena divlja vrsta može biti zaštićena na teritoriji cele Republike Srbije ili na pojedinim njenim delovima.

(2) Upravljanje populacijama zaštićenih divljih vrsta, koje nije uređeno propisima iz oblasti lovstva i ribarstva, vrši se na osnovu dozvole koju izdaje Ministarstvo u skladu sa zakonom.

(3) Zaštićene divlje vrste gljiva, lišajeva, biljaka, životinja i njihovih delova, u cilju prerade, trgovine, prekograničnog prometa, kao i plantažnog i farmerskog uzgoja, mogu se sakupljati na osnovu dozvole, koju izdaje Ministarstvo, u skladu sa zakonom.

(4) Bliži uslovi i mere zaštite za zaštićene divlje vrste i mere zaštite njihovih staništa utvrđuju se aktom iz člana 48. ovog zakona.

(5) Dozvole iz st. 2. i 4. ovog člana izdaje Ministarstvo po prethodno pribavljenom mišljenju zavoda.

(6) Dozvole iz st. 2. i 4. ovog člana izdaju se u formi rešenja i sadrže: naziv vrste, svrhu i cilj upravljanja populacijom, odnosno obavljanja radnji, mesto obavljanja radnji, vreme važenja dozvole, način i uslove pod kojima se radnje mogu obavljati, kao i način dostavljanja izveštaja o obavljenim radnjama.

(7) Na rešenje iz stava 6. ovog člana nije dozvoljena žalba, ali se može pokrenuti upravni spor.

Izmenjen: Sl. glasnik RS 14/2016

Član 77 Način korišćenja zaštićenih divljih vrsta

(1) Korišćenje i sakupljanje zaštićenih divljih vrsta dozvoljeno je isključivo na način kojim se ne ugrožava povoljno stanje njihove populacije.

(2) Ministar propisuje mere i bliže uslove zaštite zaštićenih divljih vrsta koje obuhvataju:

1. 1) vremensku zabranu korišćenja;
2. 2) kvantitativno i kvalitativno ograničenje u korišćenju;
3. 3) prostornu zabranu korišćenja radi obnove populacija do zadovoljavajućeg nivoa.

(3) Zavod vodi evidenciju o načinu i obimu korišćenja zaštićenih divljih vrsta radi utvrđivanja i praćenja stanja populacija, koje uključuje i divlje vrste čije je korišćenje regulisano Zakonom o lovstvu i Zakonom o ribarstvu.

(4) Ako se utvrdi da je zbog korišćenja zaštićena divlja vrsta ugrožena, ministar može zabraniti ili ograničiti korišćenje te vrste uz prethodno mišljenje zavoda.

Član 78 Dozvola za istraživanje strogo zaštićenihi zaštićenih divljih vrsta

(1) Za istraživanje strogo zaštićenih i zaštićenih divljih vrsta koje se obavlja metodama koje mogu ugroziti ove vrste (kao što su hvatanje, sakupljanje, obeležavanje, uzorkovanje i sl) dozvolu u naučnoistraživačke i obrazovne svrhe izdaje Ministarstvo, rešenjem uz prethodno pribavljeno mišljenje zavoda.

(2) Dozvoljene aktivnosti iz stava 1. ovog člana, na zaštićenom području obavljaju se u skladu sa aktom o unutrašnjem redu i čuvarskoj službi.

(3) Izveštaji istraživanja iz stava 1. ovog člana dostavljaju se Ministarstvu, zavodu i upravljaču zaštićenog područja do kraja kalendarske godine.

(4) Iznošenje primeraka strogo zaštićenih i zaštićenih divljih vrsta iz stava 1. ovog člana u naučnoistraživačke svrhe vrši se na osnovu dozvole koju izdaje Ministarstvo, u skladu sa članom 94. ovog zakona.

(5) Na rešenje iz stava 1. žalba nije dozvoljena, ali se može pokrenuti upravni spor.

Izmenjen: Sl. glasnik RS 88/2010, 14/2016

Član 79 Zabranjena sredstva za hvatanje i ubijanje divljihživotinja

(1) Zabranjena je upotreba određenih sredstava za hvatanje i ubijanje divljih vrsta životinja, kojima se ugrožavaju i uznemiravaju njihove populacije i/ili staništa, narušava njihova dobrobit a mogu prouzrokovati njihovo lokalno nestajanje.

(2) Zabranjenim sredstvima se smatraju naročito:

1. 1) zamke;
2. 2) lepak;
3. 3) hemijska sredstva tipa atraktanata;
4. 4) upotreba živih životinja kao mamaca u lovu ptica i divljači;
5. 5) samostreli, lukovi, strele odnosno drugo oružje sa tetivom, koje potiskom tetive ili druge elastične materije izbacuje strelu ili drugi projektil;
6. 6) lov ptica mrežama;
7. 7) električne ubojite ili omamljujuće naprave;
8. 8) svetleće naprave;
9. 9) ogledala i druge zaslepljujuće naprave;
10. 10) odašiljači zvuka (magnetofoni, kasetofoni, audio rekorderi i plejeri i dr.) koji emituju zvukove dozivanja, bola ili javljanja/oglašavanja;
11. 11) naprave za osvetljavanje cilja;
12. 12) optički nišani za noćni lov s mogućnošću elektronskog uveličavanja ili pretvaranja slike;
13. 13) eksploziv;
14. 14) otrovi ili omamljujući mamci;
15. 15) automatsko oružje;
16. 16) vazduhoplovi;
17. 17) lov životinja vozilima na motorni pogon u pokretu;
18. 18) druga sredstva utvrđena ostalim zakonima i ratifikovanim međunarodnim ugovorima.

(3) Pojedina sredstva iz stava 2. ovog člana mogu se izuzetno i ograničeno koristiti u naučnoistraživačke svrhe, a radi sprovođenja programa reintrodukcije, umatičenja, monitoringa vrsta, premeštanja životinja, realizacije programa zaštite i očuvanja i u drugim slučajevima u skladu sa posebnim zakonom.

(4) Dozvolu za upotrebu sredstava iz stava 3. ovog člana izdaje Ministarstvo rešenjem, uz prethodno pribavljeno mišljenje drugih nadležnih organa.

(5) Na rešenje iz stava 4. žalba nije dozvoljena, ali se može pokrenuti upravni spor.

Član 80 Mere zaštite migratornih vrsta

(1) Javni putevi i druge vrste saobraćajnica, telekomunikacioni i elektroenergetski sistemi, hidrograđevinski i drugi objekti čijom se izgradnjom presecaju uobičajeni koridori dnevno-noćnih i sezonskih migracija divljih životinja, prouzrokuje fragmentacija staništa ili na drugi način remeti njihov normalan životni ciklus, grade se na način kojim se umanjuju negativni efekti i primenom posebnih konstrukcijskih i tehničko-tehnoloških rešenja na samim objektima i u njihovoj okolini, tokom izgradnje i u periodu eksploatacije.

(2) Specijalna tehničko-tehnološka rešenja, koja omogućavaju nesmetanu i sigurnu komunikaciju divljih životinja (ekološki mostovi, izgrađeni prolazi i prelazi, tuneli, propusne cevi, jarkovi, sigurnosni i usmeravajući objekti, riblje staze i liftovi i dr.) kao i mere zaštite i način održavanja tehničko-tehnoloških rešenja, propisuje ministar uz saglasnost ministarstva nadležnog za poslove saobraćaja, rudarstva i energetike, poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede.

Član 81 Mere zaštite ptica i slepih miševa

(1) Stubovi i tehničke komponente srednjenaponskih i visokonaponskih vodova izvode se na način da se ptice i slepi miševi zaštite od strujnog udara i mehaničkog ozleđivanja.

(2) Lokacije strujnih generatora pokretanih vetrom (vetrenjače) utvrđuju se tako da se izbegnu njihova važna staništa i putevi migracije.

(3) Odredba stava 1. ovog člana ne odnosi se na gornje vodove železnica.

(4) Pri izgradnji visokih objekata (vetrogeneratora, stubova, tornjeva, mostova i dr.) u blizini ekološki značajnih područja neophodno je primenjivati tehničko-tehnološke mere pri čemu se pre svega misli na osvetljavanje objekata, kako bi se izbegli negativni uticaji ovakvih objekata.

(5) Nije dozvoljeno korišćenje jakih svetlosnih izvora (reklamni rotirajući reflektori, laseri i slično) usmerenih ka nebu osim ukoliko se oni koriste za potrebe bezbednosti i kontrole vazdušnog saobraćaja.

Član 82 Unošenje alohtonih divljih vrsta u slobodnu prirodu

(1) Zabranjeno je unošenje alohtonih divljih vrsta i njihovih hibrida u slobodnu prirodu na području Republike Srbije.

(2) Izuzetno, unošenje iz stava 1. ovog člana je dozvoljeno ako je naučno i stručno dokazano i prihvatljivo s gledišta zaštite prirode i održivog upravljanja, odnosno ako se unošenjem ne ugrožavaju populacije ili prirodno stanište autohtonih divljih vrsta.

(3) Ministarstvo izdaje dozvolu iz stava 2. ovog člana na osnovu studije prihvatljivosti po prethodno pribavljenom mišljenju zavoda i studije o proceni uticaja na prirodu, uz saglasnost ministarstva nadležnog za poslove poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede.

(4) Unošenje alohtonih divljih vrsta u kontrolisanim uslovima moguće je na osnovu dozvole koju izdaje Ministarstvo rešenjem, po pribavljenom mišljenju zavoda ili druge ovlašćene naučne i stručne organizacije da ne postoji opasnost po autohtone vrste, ukoliko dođe do slučajnog ili namernog bega primeraka u slobodnu prirodu Republike Srbije.

(5) Alohtone divlje vrste koje unošenjem i/ili širenjem ugrožavaju druge vrste i ukupnu biološku raznovrsnost na području Republike Srbije proglašava invazivnim Ministarstvo, na osnovu opšteprihvaćenih međunarodnih kriterijuma, naučnih saznanja i obaveza preuzetih iz međunarodnih ugovora i međunarodnih dokumenata, na predlog ovlašćenih naučnih ili stručnih organizacija, a po prethodno pribavljenom mišljenju ministarstva nadležnog za poslove poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede.

(6) Aktom iz stava 5. ovog člana propisuju se mere kontrole i suzbijanja invazivnih vrsta.

(7) Brisan je raniji stav 7. (vidi član 24. Zakona - 14/2016-8)

Izmenjen: Sl. glasnik RS 14/2016, 88/2010

Član 83 Nenamerno unošenje alohtonih divljih vrsta

Ako dođe do nenamernog unošenja alohtonih divljih vrsta i njihovih hibrida u slobodnu prirodu na područje Republike Srbije, ili ako postoji opravdana sumnja da će doći do takvog unošenja, ministar propisuje mere postupanja u cilju uništavanja ili sprečavanja daljeg širenja unetih alohtonih divljih vrsta i njihovih hibrida.

Izmenjen: Sl. glasnik RS 14/2016

Član 84 Premeštanje živih primeraka autohtonih divljih vrsta

(1) Premeštanje živih primeraka autohtonih divljih vrsta u slobodnoj prirodi na teritoriji Republike Srbije, može se vršiti na osnovu istraživanja i planskih dokumenata, u skladu sa ovim i ostalim zakonima.

(2) Premeštanje iz prethodnog stava može se vršiti pod uslovom da se istraživanjima utvrdi da takav postupak ni na koji način ne ugrožava povoljan status populacija vrste, odnosno dobrobit životinja, kao i u slučaju akcidentnih situacija (poplava, požara, suša i sl).

(3) Saglasnost na premeštanje živih primeraka autohtonih divljih vrsta u slobodnoj prirodi daje Ministarstvo uz prethodno pribavljeno mišljenje zavoda.

Izmenjen: Sl. glasnik RS 14/2016

Član 85 Reintrodukcija divljih vrsta

(1) Reintrodukcija divljih vrsta u slobodnu prirodu na području Republike Srbije može se vršiti na osnovu istraživanja, programa reintrodukcije i dozvole.

(2) Pre svake reintrodukcije potrebno je uraditi studiju izvodljivosti i studiju procene uticaja na životnu sredinu.

(3) Obim i sadržaj studija iz stava 2. ovog člana određuje Ministarstvo na predlog zavoda.

(4) Reintrodukcija divljih vrsta može se vršiti pod uslovom da se istraživanjima utvrdi da takav postupak doprinosi povoljnom statusu vrste.

(5) Dozvolu iz stava 1. ovog člana izdaje Ministarstvo rešenjem, uz prethodno mišljenje zavoda i ministarstva nadležnog za poslove poljoprivrede i šumarstva.

(6) Na rešenje iz stava 5. žalba nije dozvoljena, ali se može pokrenuti upravni spor.

Član 86 Uslovi za držanje i obeležavanje živih primeraka divljih vrsta životinja u zatočeništvu

(1) Živi primerci divljih vrsta životinja mogu se držati u zatočeništvu samo ako im se obezbede životni uslovi u skladu sa zakonom koji odgovaraju vrsti, rasi, polu, starosti, fizičkim i biološkim specifičnostima, kao i etološkim potrebama date vrste.

(2) Zabranjeno je držanje živih primeraka divljih vrsta životinja u neprikladnim uslovima.

(3) Primerci divljih vrsta životinja iz stava 1. ovog člana obavezno se obeležavaju na propisan način.

(4) Ministar propisuje uslove koje moraju ispunjavati zoološki vrtovi i drugi objekti i/ili prostori za držanje životinja u smislu stava 1. ovog člana, uslove držanja, zabranu ili ograničenje držanja pojedinih vrsta, programe obuke i edukacije, kao i način obeležavanja i evidentiranja primeraka divljih vrsta životinja iz stava 1. ovog člana.

(5) Zabranjeno je držanje u zatočeništvu živih primeraka divljih vrsta životinja određenih propisom iz stava 4. ovog člana, osim ako:

1. 1) se drže u odgovarajućim objektima u sastavu zoološkog vrta, prihvatilištima i naučnim ustanovama ili drugim naučnim organizacijama za potrebe biomedicinskih istraživanja ili naučnih istraživanja radi očuvanja vrsta;
2. 2) se drže u drugim objektima, ako se radi o privremenom držanju radi lečenja, oporavka i povratka u prirodu i/ili ako je to u cilju dobrobiti životinja pod uslovom da se primerci drže u skladu sa propisanim uslovima, da im je obezbeđena odgovarajuća veterinarska nega i da ne postoji opasnost po zdravlje i bezbednost ljudi i životnu sredinu.

(6) Pravno lice, preduzetnik i fizičko lice koje poseduje žive primerke divljih vrsta životinja čije držanje je zabranjeno ili ograničeno u skladu sa ovim zakonom dužno je da primerke prijavi Ministarstvu.

(7) Licima iz stava 6. ovog člana Ministarstvo rešenjem zabranjuje trgovinu, promenu vlasništva, dalje razmnožavanje prijavljenih primeraka i pribavljanje novih primeraka divljih vrsta životinja čije držanje je zabranjeno ili ograničeno u skladu sa ovim zakonom, osim u slučajevima za koje postoji izuzeće iz stava 5. ovog člana.

(8) Na osnovu rešenja iz stava 7. ovog člana Ministarstvo vodi registar pravnih lica, preduzetnika i fizičkih lica iz stava 6. ovog člana.

(9) Rešenje iz stava 7. ovog člana je konačno i protiv njega se može voditi upravni spor.

Izmenjen: Sl. glasnik RS 14/2016

Član 86a Zoološki vrt

(1) Pravno lice koje drži divlje životinje u sastavu zoološkog vrta dužno je da podnese Ministarstvu zahtev za izdavanje dozvole za rad zoološkog vrta.

(2) Dozvola za rad zoološkog vrta izdaje se na period od pet godina.

(3) Dozvola iz stava 1. ovog člana se izdaje pod uslovom da su ispunjeni uslovi za držanje divljih životinja u zoološkom vrtu u skladu sa propisom iz člana 86. stav 4. ovog zakona.

(4) Zahtev za obnavljanje dozvole u skladu sa ovim zakonom podnosi se šest meseci pre isteka roka iz stava 2. ovog člana.

(5) Uz zahtev za izdavanje dozvole podnosi se sledeća dokumentacija, koja sadrži naročito:

1. 1) vrste i broj životinja;
2. 2) detaljni plan objekata i prostora za držanje životinja;
3. 3) druge dokaze i dokumentaciju propisanu u skladu sa ovim zakonom.

(6) Ispunjenost uslova za izdavanje dozvole utvrđuje Ministarstvo na osnovu podnetog zahteva i nalaza nadležne inspekcije.

(7) Ako se u postupku redovnog ili vanrednog inspekcijskog nadzora, utvrdi da zoološki vrt ili njegov deo ne ispunjava uslove za izdavanje dozvole, odnosno uslove propisane izdatom dozvolom ili revizijom dozvole, Ministarstvo zatvara:

1. 1) za javnost deo zoološkog vrta koji ne ispunjava uslove, ili
2. 2) zoološki vrt za javnost u celini i oduzima dozvolu.

(8) Ministarstvo može rešenjem privremeno da odobri rad zoološkom vrtu koji je osnovan, odnosno koji je postojao pre stupanja na snagu ovog zakona, uz obavezno propisivanje vremenskog roka, ne dužeg od dve godine, za ispunjavanje svih propisanih uslova za dobijanje dozvole.

(9) Uslovi iz dozvole mogu se promeniti u roku važenja dozvole, ako:

1. 1) postoji opasnost od nastanka štete ili nastane šteta po zdravlje ljudi i životnu sredinu, dođe do izmena zakona i drugih propisa;
2. 2) uslovi bezbednosti na radu zahtevaju reviziju, odnosno izmenu dozvole.

(10) Promenu uslova u dozvoli, odnosno reviziju dozvole iz stava 9. tač. 1) i 2) vrši Ministarstvo po službenoj dužnosti.

(11) Ministar bliže propisuje sadržinu zahteva, dokumentaciju koja se podnosi uz zahtev i obrazac zahteva za izdavanje dozvole za rad zoološkog vrta.

Izmenjen: Sl. glasnik RS 14/2016

Član 87 Poreklo primeraka strogo zaštićenih i zaštićenih divljih vrsta

(1) Pravna lica, preduzetnici i fizička lica koja drže primerke strogo zaštićenih i zaštićenih divljih vrsta moraju da poseduju dokaz kojim se potvrđuje da se radi o primercima:

1. 1) koji su zakonito uvezeni;
2. 2) koji su zakonito stečeni pre nego što je vrsta zakonom zaštićena;
3. 3) poreklom iz uzgoja u skladu sa ovim zakonom;
4. 4) koji su u skladu sa ovim zakonom prijavljeni Ministarstvu do 1. juna 2011. godine ili o njihovim potomcima.

(2) Pod dokazom o poreklu iz stava 1. ovog člana smatraju se dozvole i potvrde izdate u skladu sa ovim zakonom, propisima donetim na osnovu ovog zakona ili u skladu sa Zakonom o potvrđivanju Konvencije o međunarodnom prometu ugroženih vrsta divlje flore i faune („Službeni list SRJ – Međunarodni ugovori”, broj 11/01 – u daljem tekstu: Cites konvencija), kao i drugi dokumentovan dokaz na osnovu kog Ministarstvo može da utvrdi zakonito sticanje primerka, uključujući i rezultate laboratorijskih i drugih stručnih analiza sprovedenih od strane ustanova koje odredi Ministarstvo u cilju utvrđivanja porekla primeraka.

(3) Za primerke iz stava 1. tačka 4) ovog člana koje su vlasnici prijavili do 1. juna 2011. godine, a nisu priložili dokumentovan dokaz o poreklu, u procesu izdavanja potvrda na osnovu propisa kojim se uređuje prekogranični promet i trgovina zaštićenim vrstama, izjave o poreklu primerka biće uzete u razmatranje kao dokaz o poreklu.

(4) Ministarstvo, na osnovu mišljenja ovlašćenih naučnih ili stručnih organizacija, odlučuje o odobravanju ili odbijanju zahteva za izdavanje potvrda na osnovu propisa kojim se uređuje prekogranični promet i trgovina zaštićenim vrstama.

(5) Pravna lica, preduzetnici i fizička lica koja poseduju mrtve primerke, delove i derivate određenih životinjskih vrsta koje su zaštićene Cites konvencijom dužna su da Ministarstvu prijave posedovanje tih primeraka radi pribavljanja potvrde iz stava 2. ovog člana.

(6) Ako pravna lica, preduzetnici i fizička lica naslede primerak strogo zaštićene ili zaštićene divlje vrste, dužni su da bez odlaganja o tome obaveste Ministarstvo i pribave odgovarajuću potvrdu.

(7) Ministar propisuje uslove i način postupanja sa primercima iz stava 3. ovog člana i njihovim potomstvom, način prijavljivanja, vrste koje se prijavljuju, uslove i način postupanja sa mrtvim primercima, delovima i derivatima iz stava 5. ovog člana.

Izmenjen: Sl. glasnik RS 14/2016

Član 88 Evidentiranje držanja primeraka strogo zaštićenih i zaštićenih divljih vrsta životinja

(1) Pravno lice, preduzetnik i fizičko lice koje drži primerak strogo zaštićene ili zaštićene divlje vrste u zatočeništvu, dužno je da Ministarstvu podnese zahtev za izdavanje potvrde u skladu sa propisom kojim se uređuje prekogranični promet i trgovina vrstama divlje faune i flore, osim u slučajevima kada za predmetni primerak već postoji izdata važeća potvrda Ministarstva ili kada je propisano izuzeće.

(2) Potvrda iz stava 1. ovog člana izdaje se, ako podnosilac zahteva dokaže da su ispunjeni uslovi propisani ovim zakonom i propisom kojim se uređuje prekogranični promet i trgovina vrstama divlje flore i faune.

(3) Ministarstvo vodi evidenciju primeraka strogo zaštićenih i zaštićenih divljih vrsta životinja za koje su izdate potvrde iz stava 1. ovog člana.

Izmenjen: Sl. glasnik RS 14/2016

Član 89 Uzgoj strogo zaštićenih i zaštićenih divljih vrsta

(1) Pravno lice, preduzetnik i fizičko lice koje namerava da uzgaja ili veštački razmnožava primerke strogo zaštićenih ili zaštićenih divljih vrsta, dužno je da pribavi dozvolu u skladu sa ovim zakonom.

(2) Ministarstvo zabranjuje uzgoj, ako na osnovu mišljenja naučne ili stručne organizacije utvrdi da uzgoj ili veštačko razmnožavanje strogo zaštićenih i zaštićenih divljih vrsta predstavlja opasnost po zdravlje ljudi, dobrobit životinja ili životnu sredinu.

(3) Ako se u postupku inspekcijskog nadzora u skladu sa ovim zakonom u toku važenja dozvole iz stava 1. ovog člana, utvrdi da se uzgoj ili veštačko razmnožavanje vrši u suprotnosti sa uslovima na osnovu kojih je dozvola izdata, Ministarstvo oduzima dozvolu.

(4) Vlasnik primerka strogo zaštićenih i zaštićenih divljih vrsta životinja iz stava 1. ovog člana obavezan je da osigura da ti primerci ne pobegnu u prirodu i odgovoran je za štetu koju te životinje prouzrokuju ako pobegnu.

(5) Odgajivačnice u kojima se uzgajaju primerci strogo zaštićenih divljih vrsta u skladu sa Cites konvencijom, mogu da podnesu zahtev za izdavanje dozvole za prekogranični promet u komercijalne svrhe datih primeraka, ako je odgajivačnica registrovana kod Sekretarijata Cites konvencije.

Izmenjen: Sl. glasnik RS 14/2016

Član 90 Trgovina strogo zaštićenim i zaštićenim divljim vrstama životinja

(1) Pravno lice, preduzetnik i fizičko lice koje obavlja trgovinu primercima strogo zaštićenih, odnosno zaštićenih divljih vrsta životinja, dužno je da žive životinje drži u skladu sa članom 86. ovog zakona, da sa primercima postupa u skladu sa članom 87. ovog zakona i trgovinu obavlja u skladu sa propisom kojim se uređuje prekogranični promet i trgovina primercima divljih vrsta.

(2) Trgovinom iz stava 1. ovog člana smatraju se prodaja i kupovina, sticanje u komercijalne svrhe, izlaganje javnosti radi sticanja dobiti, korišćenje u svrhu sticanja dobiti, držanje radi prodaje, nuđenje na prodaju, potražnja za kupovinu ili prevoz radi prodaje, najam, razmena ili bilo koji drugi vid promene vlasništva.

(3) Prilikom trgovine primercima strogo zaštićenih, odnosno zaštićenih divljih vrsta životinja, prodavac, odnosno vlasnik je dužan da novom vlasniku preda dokaz o poreklu u skladu sa članom 87. ovog zakona.

(4) Potvrde i drugi akti izdati na osnovu ovog zakona u svrhu trgovine strogo zaštićenih, odnosno zaštićenih divljih vrsta koriste se samo za primerke na koje se odnose.

Izmenjen: Sl. glasnik RS 14/2016

Član 91 Zbrinjavanje živih primeraka divljih vrsta životinja

(1) U svrhu privremenog i/ili trajnog zbrinjavanja živih primeraka divljih vrsta životinja, Ministarstvo određuje prihvatilišta, zoološke vrtove ili druga pravna ili fizička lica.

(2) Brisan je raniji stav 2. (vidi član 30. Zakona - 14/2016-8)

(3) Ministar saglasno sa ministrom nadležnim za poslove veterinarstva propisuje uslove koje moraju ispunjavati prihvatilišta iz stava 1. ovog člana.

(4) Za rad prihvatilišta iz ovog člana potrebna je dozvola, koju izdaje Ministarstvo rešenjem.

(5) Na rešenje iz stava 3. ovog člana žalba nije dozvoljena, ali se može pokrenuti upravni spor.

(6) Finansiranje zbrinjavanja primeraka divljih životinja obezbeđuje se iz:

1. 1) sredstava budžeta Republike Srbije, autonomne pokrajine, odnosno jedinice lokalne samouprave;
2. 2) brisana je (vidi član 21. Zakona - 71/2021-3)
3. 3) drugih izvora u skladu sa zakonom.

(7) Brisan je raniji stav 6. (vidi član 30. Zakona - 14/2016-8)

Izmenjen: Sl. glasnik RS 14/2016

Član 92 Postupanje sa privremeno zadržanim, privremeno oduzetim, trajno oduzetim i napuštenim primercima strogo zaštićenih, zaštićenih i alohtonih divljih vrsta

(1) Primerci strogo zaštićenih, zaštićenih i alohtonih divljih vrsta sa kojima se postupa suprotno odredbama ovog zakona, oduzimaju se u skladu sa ovim zakonom, uz izdavanje potvrde o oduzimanju koja sadrži podatke o oduzetim primercima.

(2) Ministarstvo odlučuje o postupanju sa privremeno zadržanim, privremeno oduzetim, trajno oduzetim i napuštenim primercima strogo zaštićenih, zaštićenih i alohtonih divljih vrsta, u skladu sa propisom kojim se uređuje prekogranični promet i trgovina vrstama divlje flore i faune.

(3) Privremeno zadržane, privremeno oduzete, trajno oduzete i napuštene žive primerke divljih životinja radi daljeg zbrinjavanja preuzima ovlašćeno lice iz Ministarstva, inspektor nadležan za poslove zaštite životne sredine (u daljem tekstu: inspektor), ovlašćena naučna ili stručna organizacija ili zoološki vrt, odnosno prihvatilište koje odredi Ministarstvo, ako organ koji je izvršio oduzimanje ili zaplenu istih nije u mogućnosti da izvrši njihov transport do mesta zbrinjavanja.

(4) Troškove taksonomskog određivanja vrste i/ili utvrđivanja vrste od koje deo ili derivat potiče, uzorkovanja, analiza, neškodljivog uklanjanja, transporta, lečenja, nege, vraćanja u prirodu i zbrinjavanja oduzetih primeraka iz stava 1. ovog člana snosi pravno lice, preduzetnik ili fizičko lice od koga su primerci oduzeti.

(5) Ako se prekogranični promet vrši suprotno propisima, a nije utvrđen primalac, sve troškove iz stava 5. ovog člana dužan je da nadoknadi pošiljalac, prevoznik ili naručilac, odnosno država ako napred navedena lica nisu utvrđena.

(6) Ukupan iznos troškova utvrđuje Ministarstvo na osnovu izveštaja o utrošenim sredstvima za potrebe zbrinjavanja primeraka.

(7) Naknada troškova se vrši na osnovu konačne odluke suda.

(8) Međusobna prava i obaveze vezana za pružanje usluga zbrinjavanja oduzetih primeraka uređuju se ugovorom zaključenim između Ministarstva i pravnog ili fizičkog lica ovlašćenog za zbrinjavanje primeraka.

(9) Ministar propisuje troškovnik zbrinjavanja oduzetih primeraka strogo zaštićenih, zaštićenih i alohtonih divljih vrsta.

Izmenjen: Sl. glasnik RS 14/2016

Član 93 Postupanje sa nađenim primercima strogo zaštićenih i zaštićenih divljih vrsta životinja

(1) Lice koje nađe primerak strogo zaštićene ili zaštićene divlje vrste životinje dužno je da odmah obavesti Ministarstvo ili zavod o:

1. 1) pronađenim mrtvim primercima;
2. 2) živim primercima koji su bolesni, povređeni ili koji nisu sposobni da samostalno prežive u prirodi.

(2) Ministarstvo može da odredi poseban tim stručnih – fizičkih i/ili pravnih lica, ako su potrebne intervencije sa živim primercima divljih životinja u divljini ili u zatočeništvu.

(3) Međusobna prava i obaveze uređuju se ugovorom zaključenim između Ministarstva i lica iz stava 2. ovog člana.

(4) Ministarstvo i/ili zavod primerke iz stava 1. tačka 2) ovog člana, radi lečenja i oporavka, upućuju na privremeno zbrinjavanje i nakon oporavka, ako se proceni da su sposobni da samostalno prežive primerci se puštaju nazad u prirodno stanište.

(5) Opravdane troškove transporta, nege i lečenja životinje snosi Ministarstvo.

(6) Svi primerci strogo zaštićenih i zaštićenih vrsta divljih životinja iz stava 1. ovog člana obeležavaju se na propisan način.

(7) Ubijeni ili na bilo koji drugi način usmrćeni primerci strogo zaštićenih divljih vrsta pronađeni na teritoriji Republike Srbije predaju se najbližoj veterinarskoj organizaciji ili drugoj instituciji koju odredi Ministarstvo radi utvrđivanja uzroka usmrćivanja, odnosno uginuća.

(8) Troškove analize uzoraka i dijagnostičkih ispitivanja radi utvrđivanja uzroka usmrćivanja, odnosno uginuća primeraka iz stava 7. ovog člana snosi Ministarstvo.

(9) Mrtvi primerci iz stava 1. ovog člana predaju se ovlašćenoj naučnoj ili stručnoj organizaciji na prepariranje, konzervaciju i čuvanje čime postaju pokretna zaštićena prirodna dobra kao delovi biološkog nasleđa a koji imaju naučni, obrazovni i kulturni značaj, kada ovako postupanje ne predstavlja opasnost po zdravlje ljudi.

(10) Ovlašćena naučna ili stručna organizacija kojoj su predati mrtvi primerci iz stava 7. ovog člana vodi evidenciju o tim primercima i podatke iz evidencije dostavlja Ministarstvu i zavodu.

Izmenjen: Sl. glasnik RS 14/2016

Član 94 Prekogranični promet, trgovina i uzgoj strogo zaštićenih, zaštićenih i alohtonih divljih vrsta

(1) Ministarstvo, na osnovu mišljenja ovlašćene naučne ili stručne organizacije, izdaje dozvole i druga akta (potvrde, mišljenja, obaveštenja i dr) kojima se odobrava uvoz, izvoz, unos i iznos primeraka divljih vrsta, njihovih delova i derivata, zaštićenih na osnovu zakona i potvrđenih međunarodnih ugovora, kao i za uvoz živih primeraka alohtonih divljih vrsta koje nisu zaštićene.

(2) Dozvola, odnosno potvrda iz stava 1. ovog člana izdaje se pod sledećim uslovima:

1. 1) da je pravo raspolaganja jedinkom vrste divlje životinje, gljive i biljke stečeno u skladu sa zakonom;
2. 2) da su životinje ili pošiljka obeleženi na propisan način;
3. 3) da su preduzete sve mere za dobrobit životinja tokom prevoza;
4. 4) drugim uslovima propisanim u skladu sa ovim zakonom.

(3) Ministarstvo može da, na osnovu presuda kojima se sankcionišu prestupi vezani za prekogranični promet divljim vrstama, a koje Ministarstvu blagovremeno dostavljaju nadležni sudovi, odbije zahtev za izdavanje dozvole i/ili potvrde licima koja su kažnjena za ilegalan prekogranični promet primeraka strogo zaštićenih ili zaštićenih divljih vrsta, i to:

1. 1) za privredni prestup, odnosno prekršaj, u periodu od šest meseci do dve godine od pravnosnažnosti odluke suda, ili
2. 2) za krivično delo, u periodu od dve do pet godina od pravnosnažnosti odluke suda.

(4) Zabranjen je prekogranični promet primeraka divljih vrsta ako:

1. 1) se prekogranični promet, uključujući otpremu, transport i tranzit vrši bez izdate dozvole ili potvrde;
2. 2) se vrši suprotno izdatoj dozvoli ili potvrdi, odnosno dozvola ili potvrda se koristi za bilo koji drugi primerak osim za onaj za koji je izdata;
3. 3) se koristi dozvola ili potvrda koja je poništena ili čiji je rok važenja istekao;
4. 4) se koristi lažna, falsifikovana dozvola ili potvrda, uključujući i ispravu na kojoj su vršene neovlašćene izmene.

(5) Ministarstvo može poništiti izdate važeće dozvole i potvrde, odnosno zabraniti izdavanje dozvola i potvrda u narednih godinu dana od dana poništavanja dozvole.

(6) Ministarstvo poništava dozvolu ili potvrdu ako:

1. 1) se, posle izdavanja dozvole ili potvrde, usled vanrednih okolnosti, ne može obaviti izvoz, uvoz ili tranzit u skladu sa uslovima navedenim u dozvoli ili potvrdi;
2. 2) naknadno utvrdi da je odluka o izdavanju dozvole ili potvrde doneta na osnovu netačnih podataka, falsifikovanih dokumenata ili isprava na kojima su vršene neovlašćene izmene.

(7) Licu čija je dozvola ili potvrda poništena zbog okolnosti iz stava 6. tačka 2) ovog člana, a imalo je saznanje o tačnosti podataka, Ministarstvo ne izdaje dozvolu ili potvrdu u narednih 12 meseci od dana ukidanja dozvole ili potvrde.

(8) Svaku pošiljku strogo zaštićenih, zaštićenih i alohtonih divljih vrsta mora da prati dozvola, odnosno potvrda u originalu.

(9) Pri uvozu, izvozu, unosu, iznosu i tranzitu, žive životinje moraju se prevoziti i čuvati na način kojim se ni najmanje ne ozleđuje ili oštećuje njihovo zdravlje ili se sa njima nehumano postupa, u skladu s posebnim propisima.

(10) Ministar može zabraniti ili ograničiti uvoz određenih alohtonih divljih vrsta na osnovu mišljenja ovlašćene naučne ili stručne organizacije u skladu sa propisanim uslovima, a naročito, ako:

1. 1) uvoz predstavlja opasnost po autohtone vrste, zdravlje ili bezbednost ljudi;
2. 2) nivo trgovine može ugroziti opstanak populacije date divlje vrste u prirodi;
3. 3) je procenat uginuća primeraka date divlje vrste u transportu previsok.

(11) U skladu sa potvrđenim međunarodnim ugovorima, a u cilju zaštite divljih vrsta iz stava 1. ovog člana ministar propisuje:

1. 1) uslove pod kojima se obavlja uvoz, izvoz, unos, iznos ili tranzit, trgovina i uzgoj divljih vrsta iz stava 1. ovog člana;
2. 2) izdavanje dozvola i drugih akata (potvrda, mišljenja i obaveštenja i dr);
3. 3) spiskove divljih vrsta, njihovih delova i derivata koji podležu izdavanju dozvola, odnosno drugih akata;
4. 4) divlje vrste, njihove delove i derivate čiji je uvoz odnosno izvoz zabranjen, ograničen ili obustavljen;
5. 5) izuzetke od izdavanja dozvole i drugih akata;
6. 6) sadržinu, izgled i način vođenja registra izdatih dozvola i drugih akata;
7. 7) način obeležavanja životinja ili pošiljki;
8. 8) način postupanja sa oduzetim primercima;
9. 9) način sprovođenja nadzora i vođenja evidencije;
10. 10) izradu izveštaja i dr.

(12) Na rešenje iz stava 1. ovog člana nije dozvoljena žalba, ali se može pokrenuti upravni spor.

Izmenjen: Sl. glasnik RS 14/2016

Član 95 Prijava prekograničnog prometa strogo zaštićenih, zaštićenih i alohtonih divljih vrsta

(1) Prekogranični promet primeraka strogo zaštićenih i zaštićenih divljih vrsta, njihovih delova i derivata, kao i uvoz ili unos živih primeraka alohtonih divljih vrsta obavezno se prijavljuje carinskoj službi, u skladu sa odredbama ovog zakona i drugim propisima.

(2) Uvoznik, odnosno izvoznik primeraka, kao i fizičko lice koje unosi i iznosi primerke iz stava 1. ovog člana, dužan je da o očekivanom vremenu dolaska, odnosno otpremanja pošiljke, obavesti Ministarstvo 48 sati pre vršenja uvoza ili izvoza, ako je ovaj uslov naveden u dozvoli ili aktu iz člana 94. stav 1. ovog zakona.

(3) Veterinarsko zdravstveni i fitosanitarni pregled pošiljki iz stava 1. ovog člana nad kojima postoji nadležnost granične veterinarske i fitosanitarne inspekcije sprovodi se u skladu sa posebnim propisima.

(4) Ministar propisuje granične prelaze na kojima se može obavljati uvoz, izvoz, unos, iznos i tranzit strogo zaštićenih i zaštićenih divljih vrsta, njihovih delova i derivata, kao i uslove u pogledu njihove opremljenosti i osposobljenosti za obavljanje tih poslova.

(5) Na graničnim prelazima Ministarstvo čini dostupnim javnosti informacije o uslovima i načinu vršenja prekograničnog prometa strogo zaštićenih i zaštićenih divljih vrsta.

(6) Ako se prekogranični promet primeraka strogo zaštićenih, zaštićenih ili alohtonih divljih vrsta vrši suprotno propisanim uslovima, primerke privremeno zadržava carinski organ, a oduzima nadležni inspektor u skladu sa članom 92. ovog zakona.

Izmenjen: Sl. glasnik RS 14/2016

Član 96 Obaveze carinske službe

(1) Carinski organ vrši kontrolu uvoza, unosa, izvoza, iznosa, ponovnog izvoza i tranzita primeraka u smislu ovog zakona, a u okviru svojih ovlašćenja.

(2) Carinski organ posebno proverava da li su za primerke iz člana 95. stav 1. ovog zakona priložene važeće dozvole, potvrde ili druga akta izdata u skladu sa propisom iz člana 94. ovog zakona, i/ili propisane dozvole druge države izdate u skladu sa Cites konvencijom.

(3) Carinski organ sa dozvolama i potvrdama iz stava 2. ovog člana postupa na način propisan propisom o prekograničnom prometu zaštićenih divljih vrsta iz člana 94. ovog zakona.

(4) Carinski organ obaveštava Ministarstvo u slučaju potrebe za stručnom proverom sadržaja kontrolisane pošiljke.

(5) Ako se u postupku carinske kontrole utvrdi da se primerci iz člana 94. ovog zakona uvoze, unose, izvoze, iznose, ponovno izvoze ili su u tranzitu, na način suprotan odredbama ovog zakona, carinski organ iste privremeno zadržava, o čemu odmah obaveštava Ministarstvo radi sprovođenja daljih aktivnosti iz nadležnosti Ministarstva.

(6) Privremeno zadržane primerke, do odluke Ministarstva, odnosno do okončanja sudskog postupka, carinski organ:

1. 1) može sam da čuva ili da preda na čuvanje Ministarstvu u slučaju kada se radi o delovima i derivatima;
2. 2) kada se radi o mrtvim ili živim primercima iste predaje Ministarstvu za potrebe zbrinjavanja u skladu sa ovim zakonom.

(7) Troškove nastale u postupku iz stava 6. ovog člana, snosi lice od koga su primerci privremeno zadržani, odnosno privremeno ili trajno oduzeti.

(8) U slučaju potrebe za stručnom proverom sadržaja pošiljke iz stava 4. ovog člana, troškove provere snosi uvoznik, odnosno izvoznik, na teritoriji Republike.

(9) Vlada utvrđuje visinu i način plaćanja takse za stručnu proveru sadržaja pošiljke iz stava 4. ovog člana.

Izmenjen: Sl. glasnik RS 14/2016

Član 97 Zaštita pokretnih zaštićenih prirodnih dokumenata

(1) Zaštićena geološka, paleontološka i biološka dokumenta čuvaju se na mestu gde su nađeni, a nalazište uživa zaštitu kao zaštićeno prirodno dobro.

(2) Ako se pojedina zaštićena geološka i paleontološka dokumenta (fosili, minerali, kristali i dr.) ne mogu zaštititi na nalazištu, daju se na čuvanje pravnom licu (Prirodnjačkom muzeju, zavičajnom muzeju, muzeju u sastavu fakulteta ili zbirci) koje je dužno da osigura njihovu stručnu muzeološku zaštitu (inventarizaciju, determinaciju, preparaciju i konzervaciju, stalno održavanje i nadgledanje) i omogući njihovu upotrebu u obrazovne, naučne i kulturne svrhe.

(3) Ministar propisuje bliže uslove pod kojima se fosili, minerali i kristali mogu dati pravnom licu na zaštitu i čuvanje.

(4) Botaničke i zoološke zbirke uživaju zaštitu kao zaštićeno prirodno dobro. One mogu biti vlasništvo pravnog lica, preduzetnika ili fizičkog lica, koje je dužno da osigura njihovu stručnu muzeološku zaštitu (inventarizaciju, determinaciju, preparaciju i konzervaciju, stalno održavanje i nadgledanje) i omogući njihovu upotrebu u obrazovne, naučne i kulturne svrhe.

Član 98 Ograničenja i zabrane

(1) Zabranjeno je uzimati iz prirode geološka i paleontološka dokumenta (fosile, minerale, kristale, pećinski nakit i dr.) koja su proglašena zaštićenim prirodnim dobrima ili se nalaze na objektu geonasleđa i zaštićenom nalazištu.

(2) Izuzetno, Ministarstvo može dozvoliti uzimanje iz prirode fosila, minerala i kristala koji su proglašeni zaštićenim prirodnim dobrima ili se nalaze na objektu geonasleđa i zaštićenom nalazištu, radi naučnog i stručnog istraživanja, obrazovanja, izlaganja na izložbama i dr.

Član 99 Postupanje sa geološkom i paleontološkom materijalnom dokumentacijom

(1) Pronađena geološka i paleontološka dokumenta (fosili, minerali, kristali i dr.) koja bi mogla predstavljati zaštićenu prirodnu vrednost nalazač je dužan da prijavi Ministarstvu u roku od osam dana od dana pronalaska, i preduzme mere zaštite od uništenja, oštećivanja ili krađe.

(2) Ministarstvo donosi rešenje o istraživanju nalazišta geoloških i paleontoloških dokumenata, najkasnije u roku od trideset dana od dana prijave nalazišta, kojim propisuje uslove zaštite prirode.

(3) Ako Ministarstvo ne odredi drugačije, nalazač ne može na mestu nalaza da obavlja radnje i aktivnosti koje bi mogle prouzrokovati uništavanja ili oštećivanja nalaza, osim primene mera zaštite.

(4) Vlasnik ili korisnik prava na zemljištu na kojem su pronađena geološka i paleontološka dokumenta dužni su da omoguće istraživanje nalazišta u skladu sa rešenjem Ministarstva.

(5) Istraživanje nalazišta može da obavlja pravno lice, preduzetnik ili fizičko lice na osnovu istražnog prava.

(6) Pravno lice, preduzetnik ili fizičko lice dužno je da u roku od trideset dana od dana obavljenog istraživanja dostavi Ministarstvu izveštaj o obavljenom istraživanju sa podacima o stanju nalazišta, mogućoj ugroženosti nalazišta i o potrebnim dodatnim istraživanjima i dodatnim merama zaštite.

(7) Ako se radi o potencijalnom objektu geonasleđa, pravno lice, preduzetnik ili fizičko lice dužno je da u istom roku podnese izveštaj Zavodu o obavljenom istraživanju sa podacima o stanju nalazišta, mogućoj ugroženosti nalazišta, i o potrebnim dodatnim istraživanjima i dodatnim merama zaštite.

Član 100 Promet pokretnih zaštićenih prirodnih dokumenata

(1) Zabranjen je izvoz svih pokretnih zaštićenih prirodnih dokumenata koji su proglašeni zaštićenim prirodnim dobrima.

(2) Izuzetno, Ministarstvo može dozvoliti izvoz, odnosno iznošenje pokretnih zaštićenih prirodnih dobara radi naučnog istraživanja, obrazovanja ili izlaganja.

(3) U dozvoli iz stava 2. ovog člana utvrđuju se uslovi izvoza pokretnih zaštićenih prirodnih dokumenata u skladu sa njihovom vrstom.

Član 101 Obavljanje upravnih poslova zaštite prirode

(1) Upravne poslove zaštite prirode obavlja Ministarstvo, nadležni organ autonomne pokrajine i nadležni organ jedinice lokalne samouprave.

(2) Državni organi, organi autonomne pokrajine i organi jedinice lokalne samouprave su dužni, u skladu s ovim zakonom, Programom zaštite prirode i dokumentima prostornog planiranja da:

1. 1) se staraju o očuvanju prirode, prirodnih vrednosti i predeone raznovrsnosti na svome području;
2. 2) proglašavaju zaštićena prirodna dobra iz svoje nadležnosti;
3. 3) obezbeđuju uslove za zaštitu i očuvanje zaštićenih prirodnih dobara iz svoje nadležnosti;
4. 4) učestvuju u postupku proglašenja zaštićenih područja koje proglašava Narodna skupština ili Vlada ili nadležni organ autonomne pokrajine ili nadležni organ jedinice lokalne samouprave;
5. 5) učestvuju u izradi planova upravljanja zaštićenim područjima iz svoje nadležnosti;
6. 6) obaveštavaju javnost o stanju prirode i prirodnih vrednosti na svom području i o preduzimanju mera zaštite i očuvanja;
7. 7) pružaju potrebnu pomoć jedinicama lokalne samouprave na zaštiti prirode na njihovom području;
8. 8) obavljaju i druge poslove propisane ovim zakonom i propisima donetim na osnovu ovog zakona.

Izmenjen: Sl. glasnik RS 71/2021

Član 102 Stručni poslovi zaštite prirode

Stručne poslove zaštite prirode i prirodnih dobara obavljaju stručne organizacije za zaštitu prirode i ti poslovi odnose se naročito na:

1. 1) prikupljanje i obradu podataka o prirodi i prirodnim vrednostima;
2. 2) praćenje stanja i ocenu očuvanosti prirode i stepena ugroženosti objekata geonasleđa, divljih vrsta i njihovih staništa, stanišnih tipova, ekosistema, ekološki značajnih područja, zaštićenih područja, ekoloških koridora, ekološke mreže i predela;
3. 3) izradu studija zaštite kojima se utvrđuju vrednosti područja predloženih za zaštitu i način upravljanja tim područjima;
4. 4) brisana je (vidi član 42. Zakona – 88/2010-162);
5. 5) izradu predloga akta o prestanku zaštite područja;
6. 6) izradu predloga za prethodnu zaštitu područja;
7. 7) davanje uslova za radove na zaštićenim prirodnim dobrima, izdavanje mišljenja na plan upravljanja zaštićenog područja;
8. 8) vršenje stručnog nadzora na zaštićenim prirodnim dobrima sa predlogom mera;
9. 9) pružanje stručne pomoći upravljačima zaštićenih prirodnih dobara, organima lokalne samouprave, udruženjima građana, grupama građana i pojedincima na zaštiti prirode, predela i prirodnih dobara;
10. 10) utvrđivanje uslova i mera zaštite prirode i prirodnih vrednosti u postupku izrade i sprovođenja prostornih i urbanističkih planova, projektne dokumentacije, osnova (šumskih, lovnih, ribolovnih, vodoprivrednih i dr.), programa i strategija u svim delatnostima koje utiču na prirodu;
11. 11) obavljanje stručnih poslova u postupku izrade ocene prihvatljivosti radova i aktivnosti u prirodi, pripremanja i sprovođenja projekata i programa na zaštićenom području;
12. 12) predlaganje obima i sadržaja studija izvodljivosti i procene uticaja na životnu sredinu u postupku reintrodukcije i naseljavanja divljih vrsta u slobodnu prirodu;
13. 13) vođenje evidencije o načinu i obimu korišćenja, kao i faktorima ugrožavanja zaštićenih i strogo zaštićenih divljih vrsta radi utvrđivanja i praćenja stanja njihovih populacija;
14. 14) učestvovanje u postupku javnog uvida radi proglašavanja zaštićenih prirodnih dobara;
15. 15) organizovanje i sprovođenje vaspitno-obrazovnih i promotivnih aktivnosti u zaštiti prirode;
16. 16) učešće u sprovođenju ratifikovanih međunarodnih ugovora o zaštiti prirode;
17. 17) vođenje registra zaštićenih prirodnih dobara i drugih podataka od značaja za zaštitu prirode;
18. 18) inventarizaciju pojedinačnih elemenata geološke, biološke i predeone raznovrsnosti sa statističkim analizama i izveštajima o njihovom stanju;
19. 19) vođenje baze podataka u oblasti zaštite prirode kao dela jedinstvenog informacionog sistema Agencije za zaštitu životne sredine;
20. 20) obaveštavanje javnosti o prirodnim vrednostima, zaštiti prirode, njenoj ugroženosti, faktorima i posledicama ugrožavanja;
21. 21) obavljanje i drugih poslova utvrđenih ovim zakonom.

Član 103 Organizacije za zaštitu prirode

(1) Poslove zaštite prirode i prirodnih dobara koja se nalaze na teritoriji Republike Srbije obavlja Zavod za zaštitu prirode Srbije.

(2) Zavod za zaštitu prirode Srbije, za teritoriju Republike Srbije vodi registar zaštićenih prirodnih dobara i informacioni sistem o zaštiti prirode (baze podataka o zaštićenim prirodnim dobrima, staništima, zaštićenim vrstama, područjima ekološke mreže), izrađuje Plan zaštite prirodnih dobara, izrađuje stručne osnove za Program zaštite prirode i prirodnih vrednosti Republike Srbije i Izveštaj o stanju prirode.

(3) Poslove zaštite prirode i prirodnih dobara koja se celom ili većim delom svoje površine nalaze na teritoriji Autonomne pokrajine Vojvodine, obavlja Pokrajinski zavod za zaštitu prirode.

(4) Organizacije za zaštitu prirode su pravna lica.

(5) Organizacije za zaštitu prirode su ustanove na čije osnivanje, organizaciju i rad se primenjuju propisi o javnim službama.

(6) Prava, obaveze i odgovornosti zaposlenih u organizacijama za zaštitu prirode uređuju se u skladu sa opštim propisima o radu, dok se plate uređuju u skladu sa propisom kojim se uređuju plate zaposlenih u javnim službama koje se finansiraju iz budžeta Republike, autonomne pokrajine i jedinica lokalne samouprave.

(7) U obavljanju poslova zaštite prirode i prirodnih dobara organizacije za zaštitu prirode iz st. 1. i 2. ovog člana ostvaruju saradnju kroz usaglašavanje programa zaštite prirodnih dobara.

(8) Pokrajinski zavod za zaštitu prirode dostavlja Plan za zaštitu prirodnih dobara za period od tri godine i godišnji plan za zaštitu prirodnih dobara i izveštaj o njihovom ostvarivanju Zavodu za zaštitu prirode Srbije.

Izmenjen: Sl. glasnik RS 88/2010, 14/2016, 71/2021

Član 104 Planovi zaštite prirodnih dobara

(1) Stručni poslovi iz člana 102. ovog zakona obavljaju se na osnovu Plana za zaštitu prirodnih dobara za period od tri godine i godišnjeg plana za zaštitu prirodnih dobara, koje donose organizacije za zaštitu prirode, u skladu sa dokumentima zaštite prirode iz člana 111. ovog zakona.

(2) Na Plan za zaštitu prirodnih dobara za period od tri godine saglasnost daje Vlada, a na godišnji plan za zaštitu prirodnih dobara Ministarstvo, odnosno nadležni organ autonomne pokrajine.

(3) O ostvarenju Plana za zaštitu prirodnih dobara za period od tri godine i godišnjeg plana za zaštitu prirodnih dobara, organizacije za zaštitu prirode podnose izveštaj Ministarstvu, odnosno nadležnom organu autonomne pokrajine.

(4) Sredstva za obavljanje delatnosti organizacije za zaštitu prirode propisane ovim zakonom i za rad organizacije za zaštitu prirode obezbeđuju se iz budžeta Republike Srbije, odnosno budžeta autonomne pokrajine i iz drugih izvora u skladu sa zakonom.

(5) U obavljanju stručnih poslova organizacije za zaštitu prirode ostvaruju saradnju sa organizacijama iz oblasti nauke, kulture, obrazovanja, vaspitanja i drugih oblasti i organizuju aktivnosti usmerene na podizanje nivoa ekološke svesti.

Izmenjen: Sl. glasnik RS 71/2021

Član 105 Znak zaštite prirode

(1) Radi promovisanja zaštite prirode i identifikacije službenog lica u postupku nadzora i preduzimanja mera na zaštiti prirode koristi se znak zaštite prirode.

(2) Ministar bliže propisuje izgled znaka, postupak i uslove za njegovo korišćenje.

Član 106 Dan zaštite prirode

(1) U cilju unapređivanja zaštite prirode obeležava se svake godine Dan zaštite prirode.

(2) U Danu zaštite prirode organizuju se vaspitne, obrazovne, rekreativne, stručne i druge aktivnosti kojima se na primeren način podstiče i unapređuje zaštita prirode.

(3) Dan zaštite prirode obeležava se svake godine, 11. aprila.

Član 107 Obezbeđenje sredstava za zaštitu prirode

(1) U budžetu Republike Srbije obezbeđuju se sredstva za zaštićena područja, za mere i aktivnosti predviđene aktom o zaštiti, zaštitu prirodnih vrednosti od međunarodnog i republičkog značaja, kao i onih prirodnih vrednosti koje utvrdi Ministarstvo, za novčane i druge podsticajne mere propisane ovim zakonom, za naknade šteta nanetih od zaštićenih divljih vrsta, za ostvarenje prava preče kupovine, za naknade vlasnicima i korisnicima prava na nekretninama za ograničenja kojima su podvrgnuti u zaštićenim prirodnim dobrima/resursima koje su od međunarodnog i republičkog značaja, kao i za druge namene utvrđene ovim zakonom.

(2) U budžetu autonomne pokrajine i jedinice lokalne samouprave obezbeđuju se sredstva za zaštitu prirodnih područja koje ona proglašava, za mere i aktivnosti predviđene aktom o zaštiti, za novčane i druge podsticajne mere propisane ovim zakonom, kao i za ostvarivanje prava preče kupovine i naknade vlasnicima i korisnicima prava na nekretninama za ograničenja kojima su podvrgnuti u tim zaštićenim područjima.

(3) Sredstva za finansiranje zaštite prirode obezbeđuju se korišćenjem prirodnih dobara/resursa i zaštićenih područja, ako ovim ili posebnim zakonom nije drugačije propisano, i iz drugih izvora utvrđenih zakonom ili propisima donetim na osnovu ovog zakona.

Član 108 Podsticajne mere za očuvanje i zaštitu biološke i predeone raznovrsnosti

(1) U budžetu Republike Srbije obezbeđuju se podsticajna sredstva za očuvanje i zaštitu biološke, predeone i geološke raznovrsnosti, za jedinice lokalne samouprave na čijoj teritoriji se uspostavlja područje koje je proglašeno aktom Vlade, u cilju razvoja onih delatnosti koje pogoduju očuvanju zaštićenog područja, odnosno očuvanju i celovitosti ekološki značajnog područja.

(2) Vlada utvrđuje merila i kriterijume za dodelu podsticajnih sredstava iz stava 1. ovog člana.

Izmenjen: Sl. glasnik RS 71/2021

Član 109 Čuvarska služba

(1) Neposredni nadzor na zaštićenom području vrši čuvarska služba koju obezbeđuje upravljač, preko čuvara zaštićenog područja (u daljem tekstu: čuvar).

(2) Čuvar kontroliše sprovođenje pravila unutrašnjeg reda u zaštićenom području i obavlja druge poslove u skladu sa zakonom i aktom upravljača.

Izmenjen: Sl. glasnik RS 88/2010

Član 110 Prava i dužnosti čuvara

(1) U vršenju čuvarske službe, čuvar naročito:

1. 1) prati kretanje i aktivnosti posetilaca i drugih korisnika u zaštićenom području, posebno transport građevinskog materijala i izgradnju objekata, korišćenje mineralnih sirovina, šuma, flore i faune uključujući divljač i ribe, upotrebu motornih vozila i plovila, postavljanje objekata na vodi, ulazak u zone i objekte u kojima je poseta zabranjena ili ograničena, loženje vatre na otvorenom, odlaganje otpada, odvijanje sportskih takmičenja i drugih manifestacija;
2. 2) prati stanje biljnih i životinjskih vrsta, kao i drugih vrednosti zaštićenog područja;
3. 3) pruža pomoć i sarađuje sa lokalnim stanovništvom;
4. 4) pruža podatke, pomoć i usluge posetiocima i drugim licima pri obilasku i razgledanju zaštićenog područja, naučnim istraživanjima i obrazovnim aktivnostima;
5. 5) sarađuje sa korisnicima prirodnih resursa u zaštićenom području;
6. 6) sarađuje sa nosiocima stvarnih prava na nepokretnostima u zaštićenom području u cilju zaštite prirode;
7. 7) sarađuje sa drugom čuvarskom službom, inspekcijskom službom i organom unutrašnjih poslova.

(2) Kada čuvar utvrdi ili osnovano pretpostavi da je posetilac, odnosno korisnik zaštićenog područja učinio radnju suprotno pravilima unutrašnjeg reda ili merama zaštite prirode propisanim u skladu sa zakonom, ovlašćen je da:

1. 1) legitimiše lice zatečeno u vršenju nedozvoljenih radnji, a lice zatečeno bez ličnih isprava privede nadležnom organu unutrašnjih poslova;
2. 2) izvrši pregled svih vrsta vozila, plovnih objekata i tovara;
3. 3) privremeno oduzme predmete i sredstva kojima je izvršen prekršaj ili krivično delo i predmete koji su nastali ili pribavljeni izvršenjem takvog dela, kao i da ove predmete, bez odlaganja, preda upravljaču zaštićenog područja radi čuvanja;
4. 4) zatraži uspostavljanje prethodnog stanja, odnosno naredi mere za sprečavanje i uklanjanje štetnih posledica;
5. 5) izvrši svaki pregled, osim stanova i drugih prostorija, za čiji je pregled potreban sudski nalog.

(3) U vršenju službe čuvar je dužan da pokaže službenu legitimaciju.

(4) Legitimaciju čuvara izdaje upravljač zaštićenog područja na obrascu koji propisuje ministar.

(5) Čuvar mora da ima najmanje srednju stručnu spremu, jednu godinu radnog iskustva u struci i položen stručni ispit i da ispunjava propisane uslove za nošenje oružja i druge uslove, utvrđene aktom upravljača.

(6) Ministar bliže propisuje uslove, program i način polaganja stručnog ispita iz stava 5. ovog člana.

(7) Za vreme službe, čuvar nosi službenu odeću, znak zaštite prirode i znak zaštićenog područja koje čuva i može nositi oružje koje odredi upravljač, u skladu sa zakonom.

(8) Službenu odeću, odnosno uniformu čuvara u nacionalnim parkovima i zaštićenim područjima proglašenim aktom Vlade, propisuje ministar.

(9) Čuvar ima status službenog lica

(10) Čuvar može istovremeno obavljati poslove ribočuvara, čuvara šuma i lovočuvara, ukoliko ispunjava uslove utvrđene propisima koji uređuju oblast korišćenja ribljeg fonda, šumarstva i lovstva samo na zaštićenim područjima površine manje od 100 ha.

(11) Brisan je raniji stav 10. (vidi član 34. Zakona - 14/2016-8)

Izmenjen: Sl. glasnik RS 88/2010, 14/2016

Član 111 Osnovni dokumenti zaštite prirode

(1) Osnovni dokumenti zaštite prirode su: Program zaštite prirode Republike Srbije (u daljem tekstu: Program), planovi zaštite prirode autonomne pokrajine i jedinice lokalne samouprave i izveštaji o stanju prirode.

(2) Program je osnovni instrument za sprovođenje potvrđenih međunarodnih ugovora u oblasti zaštite prirode kojim se određuju dugoročni ciljevi i mere očuvanja biološke i geološke raznovrsnosti i način njihovog sprovođenja.

Izmenjen: Sl. glasnik RS 88/2010, 14/2016, 71/2021

Član 112 Program zaštite prirode

(1) Program donosi Vlada na predlog Ministarstva.

(2) Brisan je raniji stav 2. (vidi član 27. Zakona - 71/2021-3)

(3) Program naročito sadrži analizu (ocenu) stanja, ciljeve, glavne zadatke, mere, aktivnosti i instrumente za očuvanje i unapređenje biološke raznovrsnosti, predela i geonasleđa, razvoj mreže zaštićenih područja i razvoj ekološke mreže.

(4) Za sprovođenje Programa izrađuju se akcioni planovi koje donosi Vlada .

(5) Akcioni plan iz stava 4. ovog člana može se doneti i kao sastavni deo Programa.

(6) Program se izrađuje na osnovu izveštaja o stanju prirode i naročito sadrži: načela i opšte ciljeve, ocenu stanja, posebne ciljeve i aktivnosti za njihovo sprovođenje kao i moguće izvore finansiranja.

(7) Izveštaj o stanju prirode izrađuje Zavod za zaštitu prirode Srbije u saradnji sa drugim stručnim i naučnim organizacijama i drugim javnim službama.

(8) Po potrebi može se izvršiti revizija Programa pre isteka perioda za koji je doneta.

(9) Program se objavljuje u „Službenom glasniku Republike Srbije".

Izmenjen: Sl. glasnik RS 71/2021, 88/2010, 14/2016

Član 113 Sprovođenje Programa zaštite prirode

Autonomna pokrajina i jedinica lokalne samouprave, u okviru nadležnosti utvrđenih ovim i posebnim zakonom i u skladu sa Programom i svojim specifičnostima, donose mere za zaštitu prirode u okviru svojih planskih dokumenata.

Izmenjen: Sl. glasnik RS 71/2021

Član 114 Izveštaj o stanju prirode

(1) Ministarstvo u skladu sa odredbama zakona koji uređuje planski sistem podnosi Vladi Izveštaj o stanju prirode u Republici Srbiji, koji sadrži naročito:

1. 1) podatke o stanju geološke, biološke i predeone raznovrsnosti, zaštićenih prirodnih dobara, ekološki značajnih područja, ekoloških koridora i ekološke mreže sa analizom stepena ugroženosti, faktorima ugrožavanja i problemima u zaštiti i unapređenju;
2. 2) podatke o uticajima korišćenja prirodnih vrednosti dobara na geološku, biološku i predeonu raznovrsnost, na zaštićena prirodna dobra i ekološku mrežu;
3. 3) podatke o uticajima pojedinih projekata i aktivnosti na prirodu i njene vrednosti;
4. 4) ocenu sprovedenih mera u očuvanju prirode, njenih vrednosti i predeone raznovrsnosti;
5. 5) analizu sprovođenja Programa i drugih dokumenata značajnih za zaštitu prirode;
6. 6) ocenu sprovedenog stručnog nadzora koji obavlja Zavod;
7. 7) podatke o korišćenju finansijskih sredstava za zaštitu prirode;
8. 8) procenu potrebe izrade novih ili izmene i dopune postojećih dokumenata kao i druge važne podatke za zaštitu i očuvanje prirode.

(2) Izveštaj iz stava 1. ovog člana priprema Zavod, u saradnji s Pokrajinskim zavodom za zaštitu prirode i drugim stručnim i naučnim institucijama .

(3) Autonomna pokrajina, odnosno jedinica lokalne samouprave pripremaju izveštaje o stanju prirode na svom području .

Izmenjen: Sl. glasnik RS 88/2010, 71/2021

Član 115 Pristup informacijama

(1) Državni organi, organi autonomne pokrajine, organi jedinice lokalne samouprave, zavod, upravljači zaštićenih prirodnih dobara kao i ovlašćene i druge organizacije, dužni su da javnosti pruže podatake u vezi sa stanjem i zaštitom prirode, osim ako posebnim zakonom ili posebnim propisima nije propisana tajnost podataka.

(2) Javnost ima pravo pristupa propisanim registrima ili evidencijama koje sadrže informacije i podatke u skladu sa ovim zakonom.

(3) Informacije koje se odnose na zaštitu prirode dostavljaju se podnosiocu zahteva, u skladu sa zakonom.

Član 116 Učešće javnosti u odlučivanju

U toku izrade propisa, odnosno akata o proglašavanju zaštićenih prirodnih dobara, planova upravljanja zaštićenim područjima i planova korišćenja prirodnih vrednosti, obezbeđuje se učešće javnosti u skladu sa ovim zakonom.

Član 117 Vaspitanje i obrazovanje o zaštiti prirode

(1) Ministarstvo nadležno za poslove obrazovanja dužno je da osigura uslove za unapređivanje vaspitanja i obrazovanja o zaštiti prirode.

(2) Ministarstvo, nadležni organ autonomne pokrajine, zavod i pravna lica s javnim ovlašćenjima dužni su da obaveštavaju javnost o prirodnim vrednostima, zaštiti prirode, njenoj ugroženosti, faktorima i posledicama ugrožavanja.

Član 118 Nadzor nad radom i primenom zakona

(1) Nadzor nad primenom odredaba ovoga zakona i propisa donetih na osnovu ovog zakona vrši Ministarstvo, ako ovim zakonom nije drugačije propisano.

(2) Nadzor nad zakonitošću rada zavoda vrši Ministarstvo, odnosno nadležni organ autonomne pokrajine.

(3) Ministarstvo vrši nadzor nad radom upravljača zaštićenih prirodnih dobara, zavoda i imalaca javnih ovlašćenja u vršenju poverenih poslova.

Član 119 Inspekcijski nadzor

(1) Inspekcijski nadzor vrši Ministarstvo preko inspektora za zaštitu životne sredine u okviru delokruga utvrđenog ovim zakonom.

(2) Na postupak vršenja inspekcijskog nadzora primenjuju se odredbe zakona kojim se uređuje inspekcijski nadzor, ako ovim zakonom nije drugačije propisano.

(3) U vršenju inspekcijskog nadzora nad prekograničnim prometom i trgovinom strogo zaštićenim i zaštićenim vrstama, kao i živim primercima divljih životinja nadležni inspektor sarađuje sa ovlašćenim licem za izdavanje dozvola iz člana 94. ovog zakona.

(4) Autonomnoj pokrajini poverava se vršenje inspekcijskog nadzora nad primenom odredaba ovog zakona na zaštićenim područjima, koja se nalaze na teritoriji autonomne pokrajine.

(5) Jedinici lokalne samouprave poverava se vršenje inspekcijskog nadzora nad primenom odredaba ovog zakona na zaštićenim područjima koja proglašava nadležni organ jedinice lokalne samouprave, kao i inspekcijski nadzor nad sprovođenjem uslova i mera zaštite prirode van zaštićenih područja na teritoriji lokalne samouprave.

(6) Inspekcijski nadzor iz stava 1. ovog člana obavlja se bez prethodnog pisanog obaveštavanja nadziranog subjekta i pribavljanja pisanog naloga za inspekcijski nadzor.

(7) Izuzetno, inspektor može obavestiti nadziranog subjekta o početku inspekcijskog nadzora, ako proceni da je takvo obaveštenje potrebno u cilju obavljanja nadzora.

Izmenjen: Sl. glasnik RS 14/2016, 71/2021

Član 119a Zajedničko telo za sprovođenje nadzora nad prekograničnim prometom i trgovinom divljim vrstama

(1) U vršenju nadzora nad prekograničnim prometom i trgovinom divljim vrstama Ministarstvo sarađuje sa carinskom službom, policijom i republičkim javnim tužilaštvom.

(2) Ministarstvo obrazuje zajedničko telo radi: planiranja, praćenja, usklađivanja i preduzimanja zajedničkih mera i aktivnosti za sprovođenje nadzora nad prekograničnim prometom i trgovinom divljim vrstama, u skladu sa propisima kojima se uređuje državna uprava.

(3) Odlukom o obrazovanju zajedničkog tela iz stava 2. ovog člana uređuju se pitanja programiranja i vršenja obuke, koordinacija nadzora, izveštavanja o kontroli prekograničnog prometa i trgovine divljim vrstama i sankcionisanju nezakonitih radnji iz stava 2. ovog člana.

Izmenjen: Sl. glasnik RS 14/2016

Član 120 Prava i dužnosti inspektora

U vršenju inspekcijskog nadzora inspektor ima prava i dužnost da utvrđuje:

1. 1) korišćenje i upotrebu zaštićenih prirodnih vrednosti i drugih delova prirode;
2. 2) sprovođenje uslova i mera zaštite prirode, drugih akata izdatih na osnovu ovoga zakona i drugih propisa;
3. 3) sprovođenje kompenzacijskih mera;
4. 4) sprovođenje planova upravljanja prirodnim dobrima/resursima u delu koji se odnosi na mere i uslove zaštite prirode;
5. 5) sprovođenje plana upravljanja i programa zaštite, očuvanja, korišćenja i unapređenja zaštićene prirode i njenih vrednosti;
6. 6) sprovođenje plana upravljanja i drugih akata zaštićenog područja;
7. 7) radnje koje mogu prouzrokovati promene i oštećenja na zaštićenom području ili drugim zaštićenim prirodnim dobrima;
8. 8) sprovođenje neposredne zaštite, očuvanja i korišćenja zaštićenih prirodnih dobara;
9. 9) sprovođenje mera i uslova zaštite zaštićenih prirodnih dobara, zaštićenih biljnih i životinjskih vrsta i gljiva;
10. 10) divlje vrste u prekograničnom prometu i trgovini, odnosno da li se prekogranični promet strogo zaštićenih, zaštićenih i alohtonih divljih vrsta biljaka, životinja i gljiva vrši u skladu sa ovim zakonom i propisima donetim na osnovu ovog zakona;
11. 11) da li se unošenje i ponovno unošenje divljih vrsta u prirodu vrši u skladu sa odredbama ovog zakona;
12. 12) informisanje javnosti o stanju prirode, planovima upravljanja zaštićenog područja;
13. 13) sprovođenje drugih propisanih uslova i mera zaštite biološke i predeone raznovrsnosti utvrđenih ovim zakonom i propisa donetih na osnovu ovog zakona;
14. 14) da li se sprovodi monitoring stanja prirode i njenih vrednosti;
15. 15) da li se vodi registar zaštićenih prirodnih dobara i druge propisane evidencije;
16. 16) da li se genetički materijal koristi u skladu sa ovim zakonom i posebnim propisima;
17. 17) da li upravljač zaštićenog područja izvršava obaveze ustanovljene aktom o zaštiti;
18. 18) da li upravljač zaštićenog područja koristi sredstva za rad i obavljanje poslova na zaštiti i unapređivanju zaštićenog područja;
19. 19) da li se korišćenje fosila, minerala kristala i bigra ili istraživanje njihovih nalazišta vrši u skladu sa ovim zakonom;
20. 20) da li se sakupljanje i stavljanje u promet divljih vrsta biljaka, životinja i gljiva, njihovih razvojnih oblika i delova vrši u skladu sa propisanim uslovima;
21. 21) da li se veštačko preseljavanje i naseljavanje populacija ili delova populacija autohtonih divljih vrsta vrši u skladu sa odredbama ovog zakona;
22. 22) da li se držanje, uzgoj, obeležavanje i trgovina primercima divljih vrsta obavlja na propisan način;
23. 22а) da li su ispunjeni uslovi za rad zoološkog vrta u skladu sa ovim zakonom i propisima donetim na osnovu ovog zakona.
24. 23) zapisnikom potvrdi uslove zaštite prirode koji su utvrđeni rešenjem o uslovima zaštite prirode, odnosno uslovi i mere zaštite životne sredine koji su propisani studijom o proceni uticaja.

Izmenjen: Sl. glasnik RS 14/2016, 71/2021

Član 121 Ovlašćenja inspektora

(1) U vršenju inspekcijskog nadzora inspektor je ovlašćen da:

1. 1) zabrani korišćenje i upotrebu zaštićenih prirodnih vrednosti i drugih delova prirode bez odobrenja ili protivno odobrenju;
2. 2) naredi sprovođenje uslova i mera zaštite prirode, drugih akata izdatih na osnovu ovoga zakona i drugih propisa;
3. 3) naredi sprovođenje kompenzacijskih mera;
4. 4) naredi sprovođenje planova upravljanja prirodnim dobrima/resursima u delu koji se odnosi na mere i uslove zaštite prirode;
5. 5) naredi sprovođenje plana upravljanja i programa zaštite, očuvanja, korišćenja i unapređenja zaštićene prirode i njenih vrednosti;
6. 6) naredi sprovođenje plana upravljanja i drugih akata zaštićenog područja i ekološke mreže;
7. 7) zabrani radnje koje mogu prouzrokovati promene i oštećenja na zaštićenom području ekološkoj mreži ili drugim zaštićenim prirodnim dobrima;

(2) 7a) zabrani radnje, odnosno izvođenje radova na zaštićenom području, koje su suprotne aktu o zaštiti i pravilniku o unutrašnjem redu i čuvarskoj službi;

1. 8) naredi sprovođenje neposredne zaštite, očuvanja i korišćenja zaštićenih prirodnih dobara;
2. 9) naredi sprovođenje mera i uslova zaštite zaštićenih prirodnih dobara, zaštićenih divljih biljnih i životinjskih vrsta i gljiva;
3. 10) vrši kontrolu prekograničnog prometa primeraka strogo zaštićenih, zaštićenih i alohtonih divljih vrsta i zabrani prekogranični promet koji se vrši suprotno odredbama ovog zakona, propisa donetih na osnovu ovog zakona i/ili ratifikovanih međunarodnih ugovora;
4. 11) zabrani unošenje divljih vrsta u prirodu ako je u suprotnosti sa odredbama ovog zakona;
5. 12) naredi informisanje javnosti o stanju prirode, planovima upravljanja zaštićenog područja;
6. 13) naredi sprovođenje drugih propisanih uslova i mera zaštite biološke i predeone raznovrsnosti utvrđenih ovim zakonom i propisa donetih na osnovu ovog zakona;
7. 14) naredi upravljaču sprovođenje monitoringa stanja prirode i njenih vrednosti;
8. 15) naredi vođenje registara zaštićenih prirodnih dobara i druge propisane evidencije;
9. 16) zabrani da se genetički materijal koristi suprotno odredbama ovog zakona i posebnim propisima;
10. 17) naredi da upravljač zaštićenog područja izvršava obaveze ustanovljene aktom o zaštiti;
11. 18) naredi da upravljač zaštićenog područja koristi sredstva za rad i obavljanje poslova na zaštiti i unapređivanju zaštićenog područja;
12. 19) zabrani korišćenje fosila, minerala kristala i bigra ili istraživanje njihovih nalazišta ako je u suprotnosti sa ovim zakonom;
13. 20) zabrani sakupljanje i stavljanje u promet divljih vrsta biljaka, životinja i gljiva njihovih razvojnih oblika i delova ako se sakupljanje i stavljanje u promet vrši bez dozvole i suprotno propisanim uslovima;
14. 21) zabrani veštačko preseljavanje i naseljavanje populacija ili delova populacija autohtonih divljih vrsta bez dozvole ili suprotno propisanim uslovima;
15. 22) zabrani držanje, uzgoj i trgovinu primercima strogo zaštićenih, zaštićenih i alohtonih divljih vrsta koji se vrši suprotno odredbama ovog zakona i propisa donetih na osnovu ovog zakona;
16. 23) zabrani oštećivanje ili uništavanje staništa strogo zaštićenih i zaštićenih divljih vrsta;
17. 23а) vrši kontrolu držanja, uzgoja i trgovine primerka strogo zaštićenih, zaštićenih ili alohtonih divljih vrsta;
18. 24) zabrani druge radnje i aktivnosti koje su u suprotnosti sa odredbama ovog zakona i propisa donetih na osnovu njega.
19. 25) naredi vlasniku odnosno držaocu primerka divlje vrste da omogući inspektoru, predstavniku ovlašćene naučne ili stručne organizacije ili veterinaru, nesmetan pristup primerku divlje vrste radi fizičkog pregleda i/ili uzimanja uzorka krvi ili drugog tkiva od primerka za potrebu sprovođenja analize;
20. 25а) vrši pregled i proveru lokacije, prostora, objekata, predmeta, vozila i drugih prevoznih sredstava kod pravnih lica, preduzetnika, fizičkih i drugih lica radi utvrđivanja poštovanja odredaba ovog zakona;
21. 26) naredi izvršenje drugih zakonom propisanih obaveza u određenom roku.

(3) Radi sprečavanja nastanka neotklonjivih šteta na zaštićenom prirodnom dobru, biološkoj i predeonoj raznovrsnosti, smanjivanja štete nastale zbog obavljanja nedozvoljenih delatnosti, radnji ili aktivnosti, odnosno radi preduzimanja hitnih zaštitnih mera, ili radi otklanjanja neposredne opasnosti za život i zdravlje ljudi ili imovinu, inspektor može, u toku nadzora doneti rešenje i usmeno.

(4) Konstatacija o izdatom usmenom rešenju unosi se u zapisnik, uz naznaku da će pisano rešenje biti doneto u roku od 8 dana.

(5) Na rešenja inspektora iz st. 1. i 2. dozvoljena je žalba.

(6) Rešenje inspektora iz stava 1. tač. 1), 7), 10), 11), 16), 19), 20), 21), 22), 23), 23a) i 24), 25), 25a) i 26) ovog člana je konačno, i protiv njega se može voditi upravni spor.

Izmenjen: Sl. glasnik RS 88/2010, 14/2016

Član 122 Obaveštavanje drugih nadležnih organa

(1) Ako u toku vršenja inspekcijskog nadzora inspektor oceni da su pored povrede ovog zakona povređeni i drugi zakoni i propisi kojima se uređuju pitanja od značaja za zaštitu prirode ili pojedinog njenog dela, dužan je, pored preduzimanja mera za koje je ovlašćen, da obavesti drugi nadležni organ.

(2) Drugi nadležni inspekcijski organ o preduzetim merama izveštava inspektora.

(3) U slučajevima kada inspektor utvrdi takve povrede zakona za koje su istovremeno propisane i nadležnosti drugih inspekcijskih organa, obavezan je da bez odlaganja, obavesti ministra kako bi se zajednički izvršio nadzor i preduzele odgovarajuće mere.

Član 123 Oduzimanje predmeta i zaštićenih prirodnih dobara

(1) U vršenju inspekcijskog nadzora inspektor ima pravo i dužnost da privremeno oduzme:

1. 1) predmete, robu ili uređaje čija upotreba nije dozvoljena ili koji su nastali, odnosno kojima su izvršene nedozvoljene radnje;
2. 1а) primerke strogo zaštićenih, zaštićenih i/ili alohtonih divljih vrsta pri vršenju prekograničnog prometa, trgovine i/ili posedovanja na teritoriji Republike Srbije, suprotno ovom zakonu, propisima donetim na osnovu ovog zakona i potvrđenim međunarodnim ugovorima i naloži njihovo čuvanje uz zabranu raspolaganja i obavezu hitnog obaveštavanja Ministarstva o eventualnim promenama vezanim za primerke, uz izdavanje potvrde o oduzetim primercima;
3. 2) pokretna zaštićena prirodna dokumenta ili zaštićenu divlju vrstu i naloži njihovo čuvanje.

(2) Sa oduzetim pokretnim zaštićenim prirodnim dokumentima i primercima divljih vrsta iz stava 1. ovog člana postupa se na primeren način za njihovo očuvanje i zaštitu, a na predlog ovlašćene naučne ili stručne organizacije za žive primerke.

(3) Na rešenje inspektora iz stava 1. ovog člana, može se izjaviti žalba ministru.

(4) Zaštićene divlje vrste stečene protivzakonitom radnjom, koje su podložne kvarenju ili se ne mogu odgovarajuće zbrinuti ili ako njihovo čuvanje zahteva veće troškove prodaju se, a odluku o prodaji, načinu i uslovima prodaje donosi ministar.

(5) Ostvarena sredstva čuvaju se na evidentnom računu Ministarstva, do okončanja sudskog postupka.

(6) Brisan je raniji stav 5. (vidi član 41. Zakona - 14/2016-8)

Izmenjen: Sl. glasnik RS 14/2016

Član 124

(1) Po žalbi na rešenje inspektora, rešava ministar.

(2) Žalba se izjavljuje u roku od 15 dana od dana dostavljanja rešenja.

(3) Žalba ne odlaže izvršenje rešenja.

(4) Po žalbi na prvostepeno rešenje nadležnog organa autonomne pokrajine u vršenju poverenih poslova rešava ministar.

(5) Po žalbi na prvostepeno rešenje nadležnog organa jedinice lokalne samouprave u vršenju poverenih poslova rešava ministar.

Član 125 Privredni prestupi

(1) Novčanom kaznom od 1.500.000 do 3.000.000 dinara kazniće se za privredni prestup pravno lice ako:

1. 1) u planiranju, uređenju i korišćenju prostora, prirodnih resursa, zaštićenih područja i ekološke mreže ne postupa u skladu sa uslovima i merama zaštite prirode (član 8. stav 1);
2. 1а) osnove, planove i programe koji obuhvataju zaštićeno područje ili čije sprovođenje može imati značajan negativan uticaj na ciljeve očuvanja i celovitost ekološki značajnog područja, donese bez saglasnosti ministra nadležnog za poslove zaštite životne sredine, odnosno ocene prihvatljivosti za ekološki značajno područje (član 8. stav 2);
3. 1б) ne usaglasi osnove, planove i programe sa aktom o proglašenju zaštićenog područja, planom upravljanja zaštićenim područjem i smernicama za upravljanje ekološki značajnim područjima (član 8. stav 3);
4. 2) koristi prirodne resurse, obavlja građevinske i druge radove, aktivnosti i intervencije u prirodi, suprotno merama zaštite prirode utvrđenim u planovima, osnovama, programima i projektno-tehničkoj dokumentaciji (član 8. stav 5);
5. 3) ne izvrši sanaciju odnosno rekultivaciju (član 8. stav 6.);
6. 4) bez odlaganja i o svom trošku ne otkloni štetne posledice koje su u prirodi i zaštićenim prirodnim dobrima, nastale usled projekata i aktivnosti izvedenih bez utvrđenih uslova zaštite prirode ili suprotno datim uslovima (član 13. stav 1);
7. 5) vrši ili pokuša sakupljanje i/ili korišćenje primeraka strogo zaštićenih ili zaštićenih divljih vrsta bez dozvole, odnosno suprotno propisanim uslovima (čl. 75, 76. i 77);
8. 5а) drži, trguje ili pokuša da trguje sa primercima strogo zaštićenih ili zaštićenih divljih vrsta suprotno čl. 86a, 90. i 94. ovog zakona;
9. 6) vrši ili pokuša da izvrši prekogranični promet, uključujući otpremu, transport i tranzit, primeraka strogo zaštićenih, zaštićenih ili alohtonih divljih vrsta bez odgovarajuće dozvole ili potvrde koju izdaje Ministarstvo, ili koristi dozvolu ili potvrdu koja je poništena ili čiji je rok važenja istekao (član 94. stav 4. tač. 1) i 3));
10. 6а) vrši ili pokuša prekogranični promet divljih vrsta suprotno izdatoj dozvoli ili potvrdi, odnosno koristi dozvolu ili potvrdu izdatu za prekogranični promet za bilo koji drugi primerak osim za onaj za koji je izdata (član 94. stav 4. tačka 2));
11. 6б) koristi lažnu, falsifikovanu dozvolu ili potvrdu za prekogranični promet primeraka strogo zaštićenih, zaštićenih ili alohtonih divljih vrsta, uključujući i ispravu na kojoj su vršene neovlašćene izmene (član 94. stav 4. tačka 4));
12. 7) ne izvrši prijavu ili izvrši lažnu prijavu prekograničnog prometa strogo zaštićenih, zaštićenih ili alohtonih divljih vrsta u skladu sa članom 95. ovog zakona.

(2) Za privredni prestup iz stava 1 ovog člana, može se izreći novčana kazna u srazmeri sa visinom učinjene štete, neizvršene obaveze, ili vrednosti robe ili druge stvari koja je predmet privrednog prestupa, a najviše do dvadesetostrukog iznosa učinjene štete, neizvršene obaveze ili vrednosti robe ili druge stvari koja je predmet privrednog prestupa.

(3) Novčanom kaznom u iznosu od 100.000 do 200.000 dinara kazniće se za privredni prestup iz stava 1. ovoga člana i odgovorno lice u pravnom licu.

(4) Za privredni prestup iz stava 1. ovog člana, a naročito u slučaju ponavljanja privrednog prestupa, pored propisane novčane kazne privrednom društvu ili drugom pravnom licu, može se izreći i zaštitna mera zabrane obavljanja određene privredne delatnosti, a odgovornom licu zaštitna mera zabrane vršenja određene dužnosti u trajanju do deset godina.

(5) Za privredni prestup iz stava 1. tač. 5), 5a), 6), 6a), 6b) i 7) ovog člana uz kaznu obavezno se izriče i zaštitna mera trajnog oduzimanja primeraka strogo zaštićenih, zaštićenih i alohtonih vrsta koji su navedeni u poništenim dozvolama i potvrdama, kao i predmeta koji su upotrebljeni ili namenjeni za njihovo izvršenje, odnosno koji su nastali tim izvršenjem.

(6) Za privredni prestup iz stava 1. ovog člana može se uz kaznu izreći i zaštitna mera oduzimanja predmeta koji su upotrebljeni ili namenjeni za izvršenje privrednog prestupa, odnosno koji su nastali izvršenjem privrednog prestupa.

Izmenjen: Sl. glasnik RS 88/2010, 14/2016, 71/2021

Član 126 Prekršaji

(1) Novčanom kaznom od 500.000 do 2.000.000 dinara kazniće se za prekršaj pravno lice ako:

1. 1) u postupku izrade planova, osnova, programa, projekata, radova i aktivnosti ne pribavi uslove zaštite prirode ili postupa suprotno uslovima zaštite prirode (čl. 9. i 13);
2. 2) obavlja radnje, aktivnosti i delatnosti kojima se ugrožava hidrološka pojava ili opstanak i očuvanje biološke raznovrsnosti (član 18. stav 4);
3. 3) brisana je (vidi član 52. Zakona – 88/2010-162);
4. 4) koristi hemijska sredstva, bez pribavljene saglasnosti Ministarstva (član 19. stav 3.);
5. 5) genetički materijal uzima iz prirode, suprotno članu 20. stav 2. ovog zakona;
6. 6) obavlja ili preduzima radnje i delatnosti koje mogu narušiti svojstva zaštićenog područja (čl. 29. do 35);
7. 7) obavlja radnje i/ili aktivnosti koje mogu da dovedu do narušavanja ili uništavanja ekološki značajnog područja (član 39. stav 5.);
8. 8) u zaštićenom području obavlja delatnost suprotno planu upravljanja ( član 52. stav 4);
9. 9) radove i aktivnosti odnosno izvođenje projekta na zaštićenom području obavlja bez ili protivno aktu o uslovima i merama zaštite prirode ili ne prijavi upravljaču (član 57. st. 3, 4. i 5);
10. 10) na primeren način i o svom trošku ne preduzme sve dozvoljene radnje i aktivnosti kako bi se sprečio nastanak štete (član 64. stav 2);
11. 11) preduzima radnje kojima se mogu ugroziti strogo zaštićene vrste biljaka, životinja, gljiva i ptica i njihovih staništa (član 74);
12. 12) ne pribavi dozvolu iz člana 75. ovog zakona;
13. 13) sakuplja i koristi zaštićene divlje vrste suprotno propisanim uslovima (član 77);
14. 14) obavlja istraživanja na zaštićenim vrstama bez dozvole ministarstva i/ili ne dostavi rezultate istraživanja (član 78);
15. 15) koristi zabranjena sredstva za hvatanje i ubijanje divljih životinja suprotno članu 79. ovog zakona;
16. 16) ako ne preduzima mere zaštite iz člana 81. ovog zakona;
17. 17) unosi alohtone divlje vrste i njihove hibride u slobodnu prirodu, odnosno u kontrolisane uslove suprotno članu 82. ovog zakona;
18. 18) vrši premeštanje živih primeraka autohtonih divljih vrsta bez saglasnosti Ministarstva (član 84);
19. 19) vrši reintrodukciju divljih vrsta bez dozvole ministarstva (član 85);
20. 20) drži primerke strogo zaštićenih, zaštićenih ili alohtonih vrsta divljih životinja ili ne obeležava ili obeležava primerke strogo zaštićenih ili zaštićenih divljih vrsta suprotno propisanim uslovima (čl. 86 i 86a);
21. 20а) drži primerke strogo zaštićenih ili zaštićenih divljih vrsta za koje je Ministarstvo odbilo zahtev za izdavanje potvrde (član 88);
22. 21) poseduje primerke strogo zaštićenih, zaštićenih ili alohtonih vrsta divljih životinja suprotno članu 87. ovog zakona;
23. 22) uzgaja divlje vrste suprotno članu 89. ovog zakona;
24. 23) ako obavlja poslove prihvatilišta bez dozvole Ministarstva (član 91);
25. 24) postupa sa nađenim primercima strogo zaštićenih i zaštićenih divljih vrsta životinja suprotno članu 93. ovog zakona;
26. 25) uzima iz prirode geološka i paleontološka dokumenta koji su proglašeni zaštićenim prirodnim dobrima ili se nalaze na objektu geonasleđa, zaštićenom nalazištu ili ležištu mineralnih sirovina suprotno članu 98. ovog zakona;
27. 26) vrši istraživanja nalazišta geoloških i paleontoloških dokumenata suprotno članu 99. ovog zakona;
28. 27) ako vrši izvoz pokretnih zaštićenih prirodnih dokumenata , suprotno članu 100. ovog zakona.
29. 27а) ako ne postupi po rešenju inspektora iz člana 121. ovog zakona.

(2) Za prekršaj iz stava 1. ovog člana može se izreći novčana kazna u srazmeri sa visinom pričinjene štete ili neizvršene obaveze, vrednosti robe ili druge stvari koja je predmet prekršaja, a najviše do dvadesetostrukog iznosa tih vrednosti.

(3) Za prekršaj iz stava 1. ovog člana kazniće se i odgovorno lice u preduzeću ili drugom pravnom licu novčanom kaznom od 25.000 do 150.000 dinara.

(4) Za radnje iz člana 125. stav 1. , kao i za radnje iz stava 1. ovog člana, kazniće se preduzetnik za prekršaj novčanom kaznom od 250.000 do 500.000 dinara.

(5) Za radnje iz člana 125. stav 1. , kao i za radnje iz stava 1. ovog člana, kazniće se za prekršaj fizičko lice novčanom kaznom od 50.000 do 150.000 dinara ili kaznom zatvora do 30 dana.

(6) Za prekršaj iz stava 1. ovog člana može se uz kaznu izreći i zaštitna mera oduzimanja predmeta koji su upotrebljeni ili namenjeni za izvršenje prekršaja, odnosno koji su nastali izvršenjem prekršaja.

(7) Za prekršaj iz st. 5. i 6. ovog člana uz kaznu obavezno se izriče i zaštitna mera trajnog oduzimanja primeraka strogo zaštićenih, zaštićenih i alohtonih vrsta koji su navedeni u poništenim dozvolama i potvrdama, kao i predmeta koji su upotrebljeni ili namenjeni za njihovo izvršenje, odnosno koji su nastali tim izvršenjem.

(8) Za prekršaj iz stava 1. ovog člana, pored propisane novčane kazne pravnom licu, odnosno preduzetniku, može se izreći i zaštitna mera zabrane vršenja određene delatnosti u trajanju do tri godine, a odgovornom licu zaštitna mera zabrane vršenja određenih poslova u trajanju do jedne godine.

Izmenjen: Sl. glasnik RS 88/2010, 14/2016, 71/2021

Član 127 Prekršaj odgovornog lica u organu državne uprave, imaocu javnih ovlašćenja, odnosno ovlašćenompravnom licu

Novčanom kaznom od 25.000 do 150.000 dinara kazniće se za prekršaj odgovorno lice u državnom organu, organu teritorijalne autonomije, organu jedinice lokalne samourave i imaocu javnih ovlašćenja ako:

1. 1) u planiranju, uređenju i korišćenju prostora, prirodnih resursa, zaštićenih područja i ekološke mreže ne postupa u skladu sa uslovima i merama zaštite prirode (član 8. stav 1);
2. 1а) osnove, planove i programe koji obuhvataju zaštićeno područje ili čije sprovođenje može imati značajan negativan uticaj na ciljeve očuvanja i celovitost ekološki značajnog područja, donese bez saglasnosti ministra nadležnog za poslove zaštite životne sredine, odnosno ocene prihvatljivosti za ekološki značajno područje (član 8. stav 2);
3. 1б) ne usaglasi osnove, planove i programe sa aktom o proglašenju zaštićenog područja, planom upravljanja zaštićenim područjem i smernicama za upravljanje ekološki značajnim područjima (član 8. stav 3);
4. 2) u postupku za donošenje planova i programa ne pribavi uslove zaštite prirode (član 9. st. 1. i 2.);
5. 3) ne prati stanje ekološki značajnih područja, ekoloških koridora i cele ekološke mreže (član 39. stav 4);
6. 4) ne vodi registar zaštićenih prirodnih dobara (član 50);
7. 5) ne dostavi planove i programe upravljanja i izveštaje o ostvarivanju planova upravljanja i ne obezbedi obaveštavanje javnosti o predlogu Plana upravljanja (član 54);
8. 6) u postupku izrade plana ne pribavi uslove zaštite prirode( član 55. stav 3);
9. 7) ne donese Pravilnik o unutrašnjem redu i čuvarskoj službi (član 56);
10. 8) ne upravlja zaštićenim područjem na propisan način (član 68);
11. 9) prestala je da važi (vidi član 278. Zakona - 95/2018-267)
12. 10) ne obavlja stručne poslove iz okvira svoje delatnosti iz člana 102. stav 1. tač. 8), 13), 16) i 19) ovog zakona;
13. 11) ne pribavi saglasnost nadležnog organa na plan za zaštitu prirodnih dobara za period od tri godine na godišnji plan za zaštitu prirodnih dobara (član 104. stav 2).

Izmenjen: Sl. glasnik RS 88/2010, 14/2016, 71/2021

Član 128

Novčanom kaznom od 5.000 do 150.000 dinara kazniće se za prekršaj fizičko lice ako ne postupi po nalogu čuvara zaštićenog područja ili ga omete u vršenju njegovih ovlašćenja ili na drugi način postupa protivno pravilima o unutrašnjem redu (član 56. stav 4).

Izmenjen: Sl. glasnik RS 88/2010

Član 129

Novčanom kaznom od 5.000 dinara kazniće se za prekršaj roditelj, staralac, odnosno odgovorno lice u organu starateljstva, ako zbog propuštanja dužnog nadzora nad maloletnikom, maloletnik učini prekršaj iz člana 126. stav 1. tač. 11), 15), 21), 22) i 24) i člana 128. ovog zakona.

Član 130

(1) Prirodna dobra zaštićena do stupanja na snagu ovog zakona, ostaju pod zaštitom, a upravljači, vlasnici i korisnici tih zaštićenih prirodnih dobara imaju prava i obaveze propisane ovim zakonom.

(2) Ekološka mreža biće utvrđena i postaje deo evropske ekološke mreže Natura 2000 do dana pristupanja Republike Srbije Evropskoj uniji.

Član 131

(1) Pravna lica koja upravljaju šumama, divljači i vodama dužna su da usklade šumske, lovne, ribolovne i vodoprivredne osnove sa odredbama ovog zakona prilikom njihove obnove ili prve revizije.

(2) Pravna lica, preduzetnici i fizička lica koja upravljaju zaštićenim područjem dužna su da planove upravljanja zaštićenim područjem usklade sa odredbama ovog zakona u roku od dve godine od dana stupanja na snagu ovog zakona.

(3) Vlasnici stubova i tehničkih komponenata izgrađenih pre stupanja na snagu ovog zakona, koji u velikoj meri ugrožavaju ptice i slepe miševe, preduzeće u roku od pet godina od dana stupanja na snagu ovog zakona mere zaštite od strujnog udara, u skladu sa članom 81. ovog zakona.

(4) Pravna lica, preduzetnici i fizička lica koja obavljaju trgovačku delatnost u smislu ovog zakona dužna su da usklade svoje poslovanje sa odredbama ovoga zakona u roku od trideset dana od dana stupanja na snagu ovog zakona.

(5) Pravna lica, preduzetnici i fizička lica koji su vlasnici ili po bilo kom drugom osnovu držaoci zaštićenih divljih životinja i biljaka, a za koje je po odredbama ovog zakona, potrebno pribavljanje dozvole, dužna su da podnesu zahtev Ministarstvu u roku od tri meseca od dana stupanja na snagu ovog zakona.

(6) Upravljači zaštićenih područja dužni su da usklade upravljanje zaštićenim područjem sa odredbama ovog zakona u roku od godinu dana od dana stupanja na snagu ovog zakona.

Član 132

(1) Zavod je dužan da uskladi svoj rad, poslovanje i opšta akta sa odredbama ovog zakona u roku od dve godine od dana stupanja na snagu ovog zakona.

(2) Javno preduzeće „Nacionalni park Đerdap”, Javno preduzeće „Nacionalni park Šar planina”, Javno preduzeće „Nacionalni park Kopaonik”, Javno preduzeće „Nacionalni park Tara” i Javno preduzeće „Nacionalni park Fruška gora” dužna su da usklade svoj rad, poslovanje i opšta akta sa odredbama ovog zakona u roku od dve godine od dana stupanja na snagu ovog zakona.

Član 133

(1) Vlada, odnosno nadležni organ Autonomne pokrajine Vojvodine osnovaće organizacije iz člana 103. ovog zakona u roku od šest meseci od dana stupanja na snagu ovog zakona.

(2) Za obavljanje poslova iz člana 103. ovog zakona sredstva, prava i obaveze za rad Pokrajinskog zavoda za zaštitu prirode predstavljaju deo sredstava, prava i obaveza dosadašnjeg Zavoda za zaštitu prirode Srbije koje se nalaze na području Autonomne pokrajine Vojvodine.

(3) Podela sredstava, prava i obaveza nastala za vreme dosadašnjeg rada Zavoda za zaštitu prirode Srbije utvrdiće se deobnim bilansom dosadašnjeg Zavoda za zaštitu prirode Srbije.

(4) Organizacije iz stava 1. ovog člana preuzeće, danom početka rada, sredstva, prava i obaveze zavoda iz stava 2. ovog člana, kao i zaposlene u tim zavodima.

(5) Zavod za zaštitu prirode Srbije ne može da otuđuje imovinu, vrši statusne promene, ni da zapošljava nove radnike od dana stupanja na snagu ovog zakona do osnivanja zavoda iz stava 1. ovog člana.

Član 134

(1) Podzakonski propisi za sprovođenje ovog zakona biće doneti u roku od godinu dana od dana stupanja na snagu ovog zakona.

(2) Do stupanja na snagu propisa utvrđenih ovim zakonom ostaju na snazi propisi koji su doneti na osnovu Zakona o zaštiti životne sredine („Službeni glasnik RS”, br. 66/91, 83/92, 53/93 – dr. zakon, 67/93 – dr. zakon, 48/94 – dr. zakon, 53/95 i 135/04).

(3) Danom stupanja na snagu ovog zakona prestaju da važe odredbe o zaštiti prirode sadržane u Zakonu o zaštiti životne sredine („Službeni glasnik RS”, br. 66/91, 83/92, 53/93 – dr. zakon, 67/93 – dr. zakon, 48/94 – dr. zakon, 53/95 i 135/04) i Zakon o nacionalnim parkovima („Službeni glasnik RS”, broj 39/93), osim odredaba čl. 6. i 7. i opisa područja nacionalnih parkova, a do donošenja posebnih zakona.

(4) Postupci započeti prema odredbama Zakona o zaštiti životne sredine („Službeni glasnik RS”, br. 66/91, 83/92, 53/93 – dr. zakon, 67/93 – dr. zakon, 48/94 – dr. zakon, 53/95 i 135/04) završiće se po odredbama ovog zakona.

Član 135

Ovaj zakon stupa na snagu osmog dana od dana objavljivanja u „Službenom glasniku Republike Srbije”.