Uredba o proglašenju Spomenika prirode „Vražji kamen – Prosečnik"

Član 1

Vražji kamen – Prosečnik koji se nalazi u južnoj Srbiji, u dolini reke Pčinje, oko 4 km zapadno od Trgovišta, najvećeg naselja ovog dela Republike Srbije, proglašava se za spomenik prirode pod imenom „Vražji kamen – Prosečnikˮ i stavlja pod zaštitu kao područje II kategorije, odnosno od velikog značaja (u daljem tekstu: Spomenik prirode „Vražji kamen – Prosečnikˮ).

Član 2

(1) Spomenik prirode „Vražji kamen – Prosečnikˮ, stavlja se pod zaštitu u cilju zaštite i očuvanja, raznovrsnosti geološke građe i reljefa. Vražji kamen – Prosečnik nalazi se u dolini reke Pčinje, u prostoru za koji je dokazano da je jedan od centara geodiverziteta i biodiverziteta.

(2) Ovaj predeo je izuzetna prirodna vrednost geomorfološkog karaktera sa stenovitim odsecima, erozionim gredama i većim brojem ostenjaka različitih dimenzija i oblika nastalih selektivnim delovanjem procesa erozije. U morfogenetskom smislu predeo Vražjeg kamena – Prosečnika je primer sekundarnog razvoja selektivne erozione morfologije u rečnoj dolini. Kao takav upisan je u Inventar objekata geonasleđa Srbije (2005): kao Đavolji kamen – Objekti geomorfološkog nasleđa – Erozivni oblik reljefa.

(3) Na području Vražjeg kamena – Prosečnika do sada je evidentirano 267 biljnih taksona svrstanih u 43 familije i 161 rod. Na stenama Vražjeg kamena i Prosečnika konstatovane su dve endemične biljne vrste žednjaka (Sedum tuberiferum i Sedum stefco), a na širem području evidentirano je 16 endemičnih taksona, što predstavlja trećinu endemita u dolini reke Pčinje. Izdvojeno je 39 drvenastih i žbunastih vrsta, a posebnom vrednošću se ističe staro stablo poljskog bresta Ulmus minor Miller. Zabeležene su značajne vrste herpeto faune sa šest vrsta vodozemaca (Amphibia) i deset registrovanih vrsta iz klase gmizavaca (Reptilia), što čini 36% vrsta registrovane herpeto faune u Republici Srbiji. Na ovom području registrovano je 44 vrsta ptica ili 12,2 % od ukupnog broja vrsta ptica Republike Srbije.

(4) Prema UNESCO kategorizaciji ovaj predeo se svrstava u kategoriju organskih kulturnih predela koji se karakterišu viševekovnim razvitkom koji je u interakciji sa kulturnim faktorima i prirodnim okruženjem.

(5) Na Vražjem kamenu iznad Prosečnika nalazi se Crkva Presvete Bogorodice iz druge polovine 14. veka sa ostacima objekata i infrastrukture koji su bili deo crkvenog kompleksa.

(6) U skladu sa odredbama Uredbe o ekološkoj mreži („Službeni glasnik RSˮ, broj 102/10), predeo Vražjeg kamena i Prosečnika, kao deo ekološkog područja Pčinja (92), pripada međunarodno značajnom području za biljke „Dolina Pčinjeˮ (IPA/Important Plant Area) i međunarodno i nacionalno značajnom području za ptice „Pčinja RS036 IBAˮ (IBA/Important Bird Area).

Član 3

(1) Spomenik prirode „Vražji kamen – Prosečnikˮ, nalazi se na teritoriji opštine Trgovište i katastarskoj opštini Donja Trnica.

(2) Površina Spomenika prirode „Vražji kamen – Prosečnikˮ iznosi 31 ha 69 a 79 m², od čega je u državnoj svojini 10 ha 82 a 76 m² (34.16%), u privatnoj svojini 06 ha 36 a 39 m² (20.08 %) i u crkvenoj svojini 14 ha 50 a 64 m² (45.76 %).

(3) Opis granice i grafički prikaz Spomenika prirode „Vražji kamen – Prosečnikˮ dati su u Prilogu – Opis granice i grafički prikaz Spomenika prirode „Vražji kamen – Prosečnikˮ, koji je odštampan uz ovu uredbu i čini njen sastavni deo.

Član 4

Na području Spomenika prirode „Vražji kamen – Prosečnikˮ, utvrđuju se režimi zaštite II stepena.

Član 5

(1) Na području Spomenika prirode „Vražji kamen – Prosečnikˮ, na površinama na kojima je utvrđen režim zaštite II stepena sprovodi se aktivna zaštita radi očuvanja i unapređenja prirodnih vrednosti, posebno kroz mere upravljanja populacijama divljih biljaka i životinja, održanje i poboljšanje uslova u prirodnim staništima i tradicionalno korišćenje prirodnih resursa.

(2) Osim zabrane radova i aktivnosti, koje su kao takve utvrđene članom 35. Zakona o zaštiti prirode, u režimu zaštite IІ stepena zabranjuje se i:

1. 1) promena i rekonstrukcija postojeće morfologije terena;
2. 2) eksploatacija mineralnih sirovina (eksploatacija šljunka iz korita i priobalja reke Pčinje, otvaranje kamenoloma);
3. 3) izvođenje zemljanih, šumarskih i drugih radova koji mogu narušiti temeljne vrednosti prirodnog dobra;
4. 4) izvođenje geoloških istraživanja koja podrazumevaju izradu istražnih objekata (bušotina, raskopa, brazdi, istražnih etaža, kao i izrada podzemnih rudarskih prostorija);
5. 5) uzimanje petrološkog materijala, osim za potrebe naučnih istraživanja;
6. 6) formiranje deponija (jalovina, komunalni, industrijski i drugi otpad, kao i viška zemlje sa otkopa) i spaljivanje otpada;
7. 7) promena namene površina;
8. 8) izgradnja energetskih objekata (male hidroelektrane, vetrogeneratori, solarni paneli i dr.);
9. 9) izgradnja infrastrukturnih objekata elektronskih komunikacija (antenska postrojenja radio televizijskih predajnika, predajnici mobilne telefonije, kao i drugih objekata visokogradnje koji narušavaju vizuelni integritet prostora);
10. 10) izgradnja nadzemnih i podzemnih linijskih infrastrukturnih objekata (elektroenergetski vodovi, žičare i sl.), osim uz postojeći magistralni put;
11. 11) izvođenje svih drugih radova kojima se mogu narušiti primarne prirodne i ambijentalne vrednosti, a posebno staništa zaštićenih vrsta faune (npr. postavljanje reflektora ili druge vrste osvetljenja);
12. 12) uređivanje prostora i/ili izvođenje radova i aktivnosti koji mogu da naruše utvrđena svojstva, statičku bezbednost i namenu objekata sa statusom nepokretnih kulturnih dobara;
13. 13) korišćenje i uništavanje strogo zaštićenih vrsta biljaka, životinja i gljiva i preduzimanje aktivnosti kojima bi se mogla ugroziti njihova staništa;
14. 14) korišćenje tehničkih sredstava koja mogu oštetiti ili uništiti primerke zaštićenih vrsta, odnosno njihova staništa i njihovo sakupljanje izvan propisanog perioda;
15. 15) seča koja nije u skladu sa planovima gazdovanja šumama;
16. 16) narušavanje integriteta stabla poljskog bresta (Ulmus minor Miller) u aluvionu Pčinje u smislu sečenja grana, oštećenje debla ili korena i druge nepovoljne aktivnosti;
17. 17) promena vegetacijskog sastava bez prethodne saglasnosti nadležnih ustanova zaštite prirode i kulturnih dobara;
18. 18) uništavanje gnezda ptica i aktivnosti koje dovode do uznemiravanja ptica u periodu razmnožavanja (mart–jul);
19. 19) isušivanje rukavaca Pčinje i menjanje pravca rečnog toka, osim kada su ugrožene stene Vražjeg kamena i Prosečnika, odnosno objekti i obradiva zemlja (put, bočna erozija na njivama i dr.);
20. 20) izgradnja vikendica i drugih porodičnih objekata za odmor.

(3) Radovi i aktivnosti ograničavaju se na:

1. 1) realizaciju aktivnosti na revitalizaciji prirodnih staništa;
2. 2) sprovođenje aktivnosti u cilju zaštite i prezentacije nepokretnog kulturnog dobara;
3. 3) konverziju šumskih površina tj. prevođenje alohtonih šumskih površina u autohtone, kao i prevođenje izdanačkih u visoke šume;
4. 4) redovno suzbijanje invazivnih vrsta na mestima gde njihova ekspanzija ugrožava podmladak autohtone vegetacije;
5. 5) sanacija degradiranih šumskih ekosistema;
6. 6) kod stabla poljskog bresta (Ulmus minor Miller) uklanjanje žbunaste vegetacije i košenje trave ispod krošnje stabla;
7. 7) izgradnju objekata (info ili etno centar, suvenirnica, informativne table i dr.), koji imaju funkciju prezentacije zaštićenog prirodnog dobra i njima pripadajućih objekata distributivne elektroenergetske infrastrukture;
8. 8) uređenje mobilijara i pešačke staze i hortikulturno uređenje, prema projektno-tehničkoj dokumentaciji (pešačka staza prema crkvi i neposredna okolina crkve);
9. 9) loženje vatre na predviđenim mestima.

Član 6

(1) Spomenik prirode „Vražji kamen – Prosečnikˮ, poverava se na upravljanje Srpskoj pravoslavnoj crkvi – Pravoslavna eparhija Vranjska (u daljem tekstu: Upravljač).

(2) U obavljanju zakonom utvrđenih poslova upravljanja zaštićenim područjem, Upravljač je ovlašćen i dužan naročito da: organizuje čuvarsku službu; obeleži zaštićeno područje i područje zaštitne zone; donese plan upravljanja, godišnji program upravljanja i akt o unutrašnjem redu i čuvarskoj službi; vodi evidencije o prirodnim vrednostima i ljudskim aktivnostima; obaveštava korisnike zaštićenog područja i zaštitne zone o mogućnostima za obavljanje radova i aktivnosti; učestvuje u postupku utvrđivanja naknade za uskraćivanje ili ograničavanje prava korišćenja; izdaje saglasnosti i odobrenja; prati stanje i vodi evidencije o prirodnim vrednostima, nepokretnostima i ljudskim aktivnostima; utvrđuje i naplaćuje naknade za korišćenje zaštićenog područja.

Član 7

(1) Očuvanje, unapređenje, održivo korišćenje i prikazivanje prirodnih i drugih vrednosti Spomenika prirode „Vražji kamen – Prosečnikˮ, sprovodi se prema planu upravljanja koji donosi Upravljač na period od deset godina (u daljem tekstu: Plan upravljanja), sa sadržinom i na način propisan zakonom kojim se uređuje zaštita prirode.

(2) Plan upravljanja sadrži ciljeve i prioritetne zadatke očuvanja povoljnog stanja zaštitne zone, kao i preventivne mere zaštite od požara u skladu sa zakonom kojim se uređuje zaštita od požara i propisima donetim na osnovu tog zakona.

(3) Plan upravljanja Upravljač donosi i dostavlja ministarstvu nadležnom za poslove zaštite prirode (u daljem tekstu: Ministarstvo) najkasnije u roku od deset meseci od dana stupanja na snagu ove uredbe.

(4) U postupku davanja saglasnosti na Plan upravljanja, Ministarstvo pribavlja mišljenja ministarstava nadležnih za poslove nauke, prosvete, kulture, turizma, prostornog planiranja, vodoprivrede, rudarstva, poljoprivrede, šumarstva i finansija.

(5) Upravljač je dužan da jednom u tri godine analizira sprovođenje Plana upravljanja i ostvarene rezultate i po potrebi izvrši njegovu reviziju.

(6) Do donošenja Plana upravljanja, Upravljač vrši poslove na osnovu godišnjeg programa upravljanja koji je dužan da donese i dostavi Ministarstvu na saglasnost u roku od 60 dana od dana stupanja na snagu ove uredbe.

(7) Godišnji program upravljanja iz stava 6. ovog člana sadrži naročito: sažet prikaz prirodnih i drugih vrednosti zaštićenog područja, ciljeve zaštite i održivog korišćenja, mogućnosti i ograničenja za njihovo ostvarivanje; detaljan prikaz godišnjih zadataka na čuvanju, održavanju, unapređenju, prikazivanju i održivom korišćenju zaštićenog područja za potrebe nauke, obrazovanja, rekreacije i turizma i ukupnog socio-ekonomskog razvoja; prikaz konkretnih poslova na izradi i donošenju upravljačkih dokumenata, prvenstveno Plana upravljanja, akta o unutrašnjem redu i čuvarskoj službi i akta o naknadi za korišćenje zaštićenog područja; prikaz zadataka na obeležavanju zaštićenog područja, zasnivanju informacionog sistema i protivpožarnoj zaštiti; prikaz subjekata i organizacionih i materijalnih uslova za izvršenja programa, visine i izvora potrebnih finansijskih sredstava.

Član 8

(1) Upravljač je dužan da obezbedi sprovođenje režima zaštite, odnosno unutrašnji red i čuvanje zaštićenog područja u skladu sa pravilnikom o unutrašnjem redu i čuvarskoj službi koji donosi uz saglasnost Ministarstva u roku od šest meseci od dana stupanja na snagu ove uredbe.

(2) U okviru sadržine propisane Zakonom o zaštiti prirode, pravilnikom iz stava 1. ovog člana bliže se utvrđuju zabranjeni radovi i aktivnosti, kao i pravila i uslovi obavljanja radova i aktivnosti koji su dopušteni na području Spomenika prirode „Vražji kamen – Prosečnikˮ.

(3) Pravilnik iz stava 1. ovog člana objavljuje se u „Službenom glasniku Republike Srbijeˮ.

Član 9

(1) Upravljač je dužan da na propisan način obeleži Spomenik prirode „Vražji kamen – Prosečnikˮ, njegove spoljne granice najkasnije u roku od godinu dana od dana stupanja na snagu ove uredbe.

(2) Upravljač je dužan da u saradnji sa Republičkim geodetskim zavodom i Zavodom za zaštitu prirode Srbije, izvrši identifikaciju granica Spomenika prirode „Vražji kamen – Prosečnikˮ, na terenu, digitalnoj ortofoto karti i katastarskom planu, u roku od 12 meseci od dana stupanja na snagu ove uredbe.

Član 10

Upravljač će u roku od dve godine od dana stupanja na snagu ove uredbe izraditi softversko rešenje o prirodnim i stvorenim vrednostima, nepokretnostima, aktivnostima i drugim podacima od značaja za upravljanje Spomenikom prirode „Vražji kamen – Prosečnikˮ.

Član 11

Visinu naknade za korišćenje Spomenika prirode „Vražji kamen – Prosečnikˮ, svojim aktom utvrđuje upravljač, u skladu sa zakonom koji definiše naknade za korišćenje javnih dobara.

Član 12

Upravljač je dužan da u u roku od šest meseci od dana stupanja na snagu ove uredbe, formira Savet korisnika u cilju međusobne saradnje i obezbeđivanja interesa lokalnog stanovništva i drugih korisnika zaštićenog područja.

Član 13

Zabrane i ograničenja propisane ovom uredbom, ne odnose se na vojne objekte, komplekse, instalacije i pristupne puteve, koji su izgrađeni ili se planiraju graditi za potrebe Vojske Srbije, kao i aktivnosti koje Vojska Srbije izvodi ili će izvoditi za potrebe odbrane Republike Srbije.

Član 14

Sredstva za sprovođenje Plana upravljanja Spomenika prirode „Vražji kamen – Prosečnikˮ, obezbeđuju se iz budžeta Republike Srbije, od naknade za korišćenje zaštićenog područja, prihoda ostvarenih obavljanjem delatnosti Upravljača i iz drugih izvora u skladu sa zakonom.

Član 15

Planski dokumenti, planovi, programi i osnove iz oblasti šumarstva, lovstva, upravljanja ribljim fondom, vodoprivrede, energetike, rudarstva, poljoprivrede i turizma, kao i drugi programi i planovi koji se odnose na korišćenje prirodnih resursa i prostora u zaštićenom području Spomenik prirode „Vražji kamen – Prosečnikˮ, usaglasiće se sa Prostornim planom Republike Srbije, ovom uredbom i Planom upravljanja iz člana 7. ove uredbe.

Član 16

(1) Ova uredba stupa na snagu osmog dana od dana objavljivanja u „Službenom glasniku Republike Srbijeˮ.

(2) 05 broj 110-3338/2023-1

(3) U Beogradu, 22. juna 2023. godine

(4) Vlada

(5) Predsednik,

(6) Ana Brnabić, s.r