Pravilnik o zahtevima eko-dizajna za kotlove na čvrsto gorivo

Član 1 Predmet i područje primene

Ovim pravilnikom propisuju se zahtevi eko-dizajna za stavljanje na tržište ili puštanje u rad/stavljanje u upotrebu kotlova na čvrsto gorivo nazivne toplotne snage do 500 kW, uključujući kotlove na čvrsto gorivo koji su sastavni deo kompleta koji sadrže kotao na čvrsto gorivo, dodatne grejače, uređaje za upravljanje temperaturom i solarne uređaje, način ocenjivanja usaglašenosti, kao i postupak provere usaglašenosti sa zahtevima eko-dizajna u svrhu tržišnog nadzora.

Član 2 Izuzeci od primene

Ovaj pravilnik ne primenjuje se na:

1. 1) kotlove koji proizvode toplotu isključivo za potrebe snabdevanja toplom vodom za piće ili sanitarnom vodom;
2. 2) kotlove za grejanje i distribuciju gasovitih medijuma za prenos toplote, kao što su vodena para ili vazduh;
3. 3) kogeneracione kotlove na čvrsto gorivo sa najvišom električnom snagom od 50 k ili više;
4. 4) kotlove na nedrvnu biomasu.

Član 3 Značenje izraza

(1) Pojedini izrazi upotrebljeni u ovom pravilniku imaju sledeće značenje:

1. 1) kotao na čvrsto gorivo je uređaj opremljen najmanje jednim generatorom toplote na čvrsto gorivo koji toplovodni sistem centralnog grejanja snabdeva toplotom radi postizanja i održavanja željenog nivoa unutrašnje temperature u jednom ili više zatvorenih prostora, sa gubitkom toplote u okolinu od najviše 6 % nazivne toplotne snage;
2. 2) toplovodni sistem centralnog grejanja je sistem koji koristi vodu za prenos toplote, radi distribucije centralno proizvedene toplote do predajnika toplote za zagrevanje prostora u zgradama ili delovima zgrada, uključujući mreže za zajedničko ili daljinsko grejanje;
3. 3) generator toplote na čvrsto gorivo je deo kotla na čvrsto gorivo koji proizvodi toplotu sagorevanjem čvrstog goriva;
4. 4) nazivna toplotna snaga (Pr) je deklarisana toplotna snaga kotla na čvrsto gorivo koji obavlja funkciju grejanja zatvorenog prostora preporučenim gorivom, izražena u kW;
5. 5) čvrsto gorivo je gorivo koje je čvrsto na normalnoj unutrašnjoj (sobnoj) temperaturi, uključujući čvrstu biomasu i čvrsto fosilno gorivo;
6. 6) biomasa je biološki razgradiva frakcija proizvoda, otpada i ostataka biološkog porekla iz poljoprivrede (uključujući materije životinjskog i biljnog porekla), šumarstva i s njima povezanih industrija, kao i biološki razgradiva frakcija industrijskog i komunalnog otpada;
7. 7) drvna biomasa je biomasa poreklom od drveća, grmlja i žbunja, uključujući ogrevno drvo, usitnjeno drvo, presovano drvo u obliku peleta, presovano drvo u obliku briketa i strugotinu;
8. 8) nedrvna biomasa je biomasa različita od drvne biomase, uključujući slamu, kineski šaš, trsku, zrno, žitarice, koštice masline, kominu masline i ljuske orašastih plodova;
9. 9) fosilno gorivo je gorivo različito od biomase, u koje spadaju: antracit, mrki ugalj, koks, bitumenozni ugalj; u fosilno gorivo spada i treset;
10. 10) kotao na biomasu je kotao na čvrsto gorivo koji koristi biomasu kao preporučeno gorivo;
11. 11) kotao na nedrvnu biomasu je kotao na biomasu koji koristi nedrvnu biomasu kao preporučeno gorivo i za koji drvna biomasa, fosilno gorivo ili smeša biomase i fosilnih goriva nisu drugo pogodno gorivo;
12. 12) preporučeno gorivo je čvrsto gorivo koje se preporučuje za upotrebu u kotlu prema uputstvu proizvođača;
13. 13) drugo pogodno gorivo je čvrsto gorivo koje nije preporučeno gorivo i koje se može koristiti u kotlu na čvrsto gorivo prema uputstvu proizvođača; u drugo pogodno gorivo spadaju goriva navedena u uputstvu za upotrebu za montere i krajnje korisnike, na internet stranici proizvođača kojoj se može slobodno pristupiti, u tehničkim promotivnim materijalima i oglasima;
14. 14) kogeneracioni kotao na čvrsto gorivo je kotao na čvrsto gorivo koji istovremeno proizvodi toplotu i električnu energiju;
15. 15) sezonska energetska efikasnost grejanja prostora (ηs) je odnos između potrebe za grejanjem prostora u određenoj sezoni grejanja koja se zadovoljava korišćenjem kotla na čvrsto gorivo i godišnje potrošnje energije potrebne da se ta potreba zadovolji, izražen u procentima;
16. 16) čvrste čestice su čestice raznog oblika, strukture i gustine koje se nalaze u gasnoj fazi dimnog gasa;
17. 17) sezonske emisije pri grejanju prostora su:

(1) za kotlove sa automatskim loženjem na čvrsto gorivo, ponderisani prosek emisije na nazivnoj toplotnoj snazi i emisije na 30% nazivne toplotne snage, izražen u mg/m3;

(2) za kotlove sa ručnim loženjem na čvrsto gorivo kojima se može upravljati na 50% nazivne toplotne snage u kontinualnom načinu rada, ponderisani prosek emisije na nazivnoj toplotnoj snazi i emisije na 50% nazivne toplotne snage, izražen u mg/m3;

(3) za kotlove sa ručnim loženjem na čvrsto gorivo kojima ne može da se upravlja na nazivnoj toplotnoj snazi do 50% u kontinualnom načinu rada, emisija na nazivnoj toplotnoj snazi, izražena u mg/m3;

(4) za kogeneracione kotlove na čvrsto gorivo, emisija na nazivnoj toplotnoj snazi, izražena u mg/m3;

1. 18) kotao na fosilno gorivo je kotao na čvrsto gorivo za koji je preporučeno gorivo fosilno gorivo ili smeša biomase i fosilnog goriva;
2. 19) kućište kotla na čvrsto gorivo je deo kotla na čvrsto gorivo koji je namenjen za ugradnju generatora toplote na čvrsto gorivo;
3. 20) identifikaciona oznaka modela je kod, obično alfanumerički, po kome se određeni model kotla na čvrsto gorivo razlikuje od ostalih modela sa istim žigom ili nazivom proizvođača;
4. 21) kondenzacioni kotao je kotao na čvrsto gorivo u kome se, u normalnim radnim uslovima i pri određenim radnim temperaturama vode, vodena para u produktima sagorevanja delimično kondenzuje kako bi se iskoristila latentna toplota vodene pare za grejanje;
5. 22) kombinovani kotao je kotao na čvrsto gorivo koji dodatno predaje toplotu radi zagrevanja tople vode za piće ili sanitarne vode do zadatih temperatura, u određenim količinama i pri određenoj brzini protoka u zadatim intervalima, koji je priključen na spoljašnji sistem snabdevanja vodom za piće ili sanitarnom vodom;
6. 23) druga drvna biomasa je drvna biomasa u koju ne spadaju: cepanica sa udelom vlage do 25%, drvna sečka sa udelom vlage od najmanje 15%, presovano drvo u obliku peleta ili briketa ili strugotina sa udelom vlage do 50%;
7. 24) sadržaj vlage je odnos masene količine vode u gorivu i ukupne masene količine čvrstog goriva koje kotao koristi;
8. 25) drugo fosilno gorivo je fosilno gorivo, izuzimajući: bitumenozni ugalj, mrki ugalj (uključujući brikete od uglja), koks, antracit ili brikete od smeše fosilnih goriva;
9. 26) električna efikasnost (ηel) je odnos proizvedene električne energije i ukupnog utroška energije kogeneracionog kotla na čvrsto gorivo, izražen u procentima, pri čemu je ukupni utrošak energije izražen kao gornja toplotna moć ili kao krajnja energija pomnožena sa koefecijentom konverzije;
10. 27) gornja toplotna moć (u daljem tekstu: GCV) je količina toplote koja se oslobađa potpunim sagorevanjem jedinične količine goriva sa odgovarajućim udelom vlage u prisustvu kiseonika, kada se proizvodi sagorevanja dovedu na temperaturu okoline; obuhvata i toplotu kondenzacije vodene pare koja nastaje sagorevanjem vodonika iz goriva;
11. 28) koeficijent konverzije (u daljem tekstu: SS) je koeficijent koji odražava prosečnu efikasnost proizvodnje od 40%; vrednost koeficijenta konverzije je: SS = 2,5;
12. 29) potrebna električna energija na maksimalnoj toplotnoj snazi (elmax) je električna energija koju kotao na čvrsto gorivo troši na nazivnoj toplotnoj snazi, izražena u kW, bez potrošnje električne energije rezervnog grejača i ugrađene sekundarne opreme za smanjenje emisije;
13. 30) potrebna električna energija na minimalnoj toplotnoj snazi (elmin) je električna energija koju kotao na čvrsto gorivo troši pri primenljivom delimičnom opterećenju, izražena u kW, bez potrošnje električne energije rezervnog grejača i ugrađene sekundarne opreme za smanjenje emisije;
14. 31) rezervni grejač je otpornički element koji deluje primenom Džulovog efekta i proizvodi toplotu samo radi sprečavanja zamrzavanja kotla na čvrsto gorivo ili toplovodnog sistema centralnog grejanja, ili kada je spoljašnji izvor toplote nedostupan (na primer za vreme servisiranja) ili neispravan;
15. 32) primenljivo delimično opterećenje je kod kotlova na čvrsto gorivo sa automatskim loženjem – rad na 30% nazivne toplotne snage, a kod kotlova sa ručnim loženjem na čvrsto gorivo kojima može da se upravlja na 50 % nazivne toplotne snage – rad na 50 % nazivne toplotne snage;
16. 33) potrošnja energije u stanju pripravnosti (PSB) je potrošnja energije kotla na čvrsto gorivo u stanju pripravnosti, izuzimajući potrošnju ugrađene sekundarne opreme za smanjenje emisije, izražena u kW;
17. 34) stanje pripravnosti je stanje u kom je uređaj priključen na izvor napajanja iz električne mreže, za pravilan rad zavisi od ulazne energije iz tog izvora i pruža samo sledeće funkcije koje mogu da traju neodređeno dugo:

(1) funkciju ponovnog uključenja, ili funkciju ponovnog uključenja i samo naznaku omogućene funkcije ponovnog uključenja, i/ili

(2) prikaz određene informacije ili statusa;

1. 35) sezonska energetska efikasnost grejanja prostora u radnom stanju (ηson) je:

(1) za kotlove sa automatskim loženjem na čvrsto gorivo – ponderisani prosek efikasnosti na nazivnoj toplotnoj snazi i efikasnosti na 30% nazivne toplotne snage, izražen u procentima;

(2) za kotlove sa ručnim loženjem na čvrsto gorivo kojima može da se upravlja na 50% nazivne toplotne snage u kontinualnom načinu rada – ponderisani prosek efikasnosti na nazivnoj toplotnoj snazi i efikasnosti na 50% nazivne toplotne snage, izražen u procentima;

(3) za kotlove sa ručnim loženjem na čvrsto gorivo kojima ne može da se upravlja na nazivnoj toplotnoj snazi do 50% u kontinualnom načinu rada – efikasnost na nazivnoj toplotnoj snazi, izražena u procentima;

(4) za kogeneracione kotlove na čvrsto gorivo, efikasnost na nazivnoj toplotnoj snazi, izražena u procentima;

1. 36) stepen korisnog dejstva (η) je odnos korisne toplotne snage i ukupnog utroška energije kotla na čvrsto gorivo, izražen u procentima, pri čemu je ukupni utrošak energije izražen kao GCV ili finalna energija pomnožena sa CC;
2. 37) korisna toplotna snaga (P) je toplota koju je proizveo kotao na čvrsto gorivo i koja je preneta na medijum za prenos toplote, izražena u kW;
3. 38) uređaj za upravljanje temperaturom je uređaj koji se povezuje sa krajnjim korisnikom u pogledu vrednosti i vremenskog rasporeda željene unutrašnje temperature i saopštava odgovarajuće podatke interfejsu kotla na čvrsto gorivo preko središnje procesorske jedinice, pomažući na taj način pri regulaciji unutrašnje temperature;
4. 39) gornja toplotna moć bez vlage (GCVmf) je ukupna količina toplote koja se oslobađa potpunim sagorevanjem jedinične količine goriva iz kojeg je odstranjena vlaga u prisustvu kiseonika, pri čemu se produkti sagorevanja dovode na temperaturu okolnog prostora; obuhvata i toplotu kondenzacije vodene pare koja nastaje sagorevanjem vodonika u gorivu;
5. 40) ekvivalentni model je model koji je stavljen na tržište i koji ima iste tehničke parametre, koji su dati u Tabeli 1. Priloga 1 – Zahtevi eko-dizajna za kotlove na čvrsto gorivo, koji je odštaman uz ovaj pravilnik i čini njegov sastavni deo (u daljem tekstu: Prilog 1.), kao i drugi model koji je isti proizvođač stavio na tržište.

(12) Drugi izrazi upotrebljeni u ovom pravilniku, koji nisu definisani u stavu 1. ovog člana, imaju značenje određeno zakonom kojim se uređuju energetska efikasnost i racionalna upotreba energije i propisom kojim se uređuje eko-dizajn proizvoda koji utiču na potrošnju energije.

Član 4 Zahtevi eko-dizajna

Zahtevi eko-dizajna za kotlove na čvrsto gorivo dati su u Prilogu 1.

Član 5 Način ocenjivanja usaglašenosti

(1) Ocenjivanje usaglašenosti kotlova na čvrsto gorivo sa zahtevima eko-dizajna koji su propisani ovim pravilnikom vrši se u postupku interne kontrole projektovanja ili u postupku sistema menadžmenta za ocenjivanje usaglašenosti, u skladu sa propisom kojim se uređuje eko-dizajn proizvoda koji utiču na potrošnju energije.

(2) Za potrebe ocenjivanja usaglašenosti iz stava 1. ovog člana, tehnička dokumentacija sadrži informacije iz Priloga 1. tačka 2. podtačka 3).

(3) Prilikom provere usaglašenosti kotlova na čvrsto gorivo sa zahtevima ovog pravilnika, vrše se merenja i proračuni u skladu sa Prilogom 2 – Metode merenja i proračuni, koji je odštampan uz ovaj pravilnik i čini njegov sastavni deo (u daljem tekstu: Prilog 2.).

Član 6 Postupak provere u svrhu tržišnog nadzora

Prilikom provere usaglašenosti kotlova na čvrsto gorivo sa zahtevima ovog pravilika u svrhu tržišnog nadzora primenjuje se postupak provere iz Priloga 3 – Postupak provere u svrhu tržišnog nadzora, koji je odštampan uz ovaj pravilnik i čini njegov sastavni deo.

Član 7 Usklađenost sa propisima Evropske unije

Ovaj pravilnik je u potpunosti usklađen sa svim načelima i bitnim zahtevima Uredbe Komisije (EU) broj 1189/2015 od 28. aprila 2015. godine kojom se primenjuje Direktiva 2009/125/EZ Evropskog parlamenta i saveta u pogledu zahteva eko-dizajna za kotlove na čvrsto gorivo, kao i člana 24. Uredbe Evropske komisije broj 2016/2282 od 30. novembra 2016. godine.

Član 8 Stupanje na snagu i primena

(1) Ovaj pravilnik stupa na snagu osmog dana od dana objavljivanja u „Službenom glasniku Republike Srbije”, a primenjuje se od 1. januara 2026. godine.

(2) Broj 110-00-74/2023-06

(3) U Beogradu, 27. decembra 2023. godine

(4) Ministar,

(5) Dubravka Đedović Handanović, s.r.

(6) Prilog 1 - Zahtevi eko-dizajna za kotlove na čvrsto gorivo

(7) Prilog 2 - Metode merenja i proračuni

(8) Prilog 3 - Postupak provere u svrhu tržišnog nadzora