Pravilnik · Standardizacija
286 članova. Prečišćen tekst, objavljen u: 65/1988, СРЈ 18/1992, 84/2026 (др. правилник).
Donet na osnovu: Zakon o standardizaciji.
(1) Ovim pravilnikom propisuju se tehnički normativi za izgradnju nadzemnih elektroenergetskih vodova (u daljem tekstu: vodovi) koji služe za prenos i razvod električne energije, nazivnog napona od 1 kV do uključivo 400 kV.
(2) Odredbe ovog pravilnika ne primenjuju se na kontaktne vodove za električnu vuču i na nadzemne kablovske vodove.
(1) Niže navedeni izrazi, u smislu ovog pravilnika, imaju sledeća značenja:
(2) Čl. 3-7.
(3) Prestali su da važe (vidi član 61. Pravilnika - 84/2026-362)
Opterećenje od vetra je proizvod površine objekta, pritiska vetra, koeficijenta dejstva vetra i sinusa napadnog ugla. Pri tom se uzima vodoravni pravac vetra, a opterećenje od vetra upravno na napadnutu površinu.
Pri izračunavanju opterećenja od vetra, za površinu objekta uzima se stvarna površina, bez dodatnog opterećenja, napadnuta vetrom, a za cilindrične objekte uzima se projekcija te površine. Za rešetkaste stubove uzimaju se samo površine okrenute prema vetru.
(1) Pritisak vetra p izračunava se prema sledećem obrascu:
(2) gde je v = maksimalna brzina vetra [m/s] koja se na istom potezu trase pojavljuje prosečno svakih pet godina, a za vodove napona 400 kV - i u dužem periodu. Brzina vetra određuje se na osnovu merenja, primenom statističke obrade mernih podataka. U nedostatku dovoljnog broja mernih podataka, brzina vetra se procenjuje korišćenjem raspoloživih podataka.
(3) Pritisak vetra iz stava 1. ovog člana primenjuje se za osnovnu visinsku zonu od 0 do 40 m nad zemljom i ne sme biti manji od 50 daN/m2. Dobijene računske vrednosti za p povećavaju se do prve veće vrednosti iz sledećeg niza:
(4) 60, 75, 90, 110, 130 daN/m2
(5) Na delovima koji se nalaze u zoni između 40 m i 80 m nad zemljom uzimaju se povećane vrednosti pritiska vetra, prema tabeli 1.
(6) Tabela 1
(7) Za pritisak vetra na provodnike, odnosno zaštitnu užad merodavna je visina njihove tačke učvršćenja u stezaljci na odnosnom stubu. Vrednosti iz tabele 1 mogu se povećati zavisno od uslova terena.
(1) Pri određivanju koeficijenta dejstva vetra uzima se u obzir dejstvo vetra na pritisak i usisavanje, dejstvo vetra na zadnju stranu rešetkaste konstrukcije, kao i smanjenje dejstva vetra na provodnike i zaštitnu užad zbog toga što se maksimalni pritisak nikad ne javlja istovremeno duž celog raspona.
(2) Koeficijenti dejstva vetra za pojedine delove voda su:
(3) 1,4
(4) 1,0
(5) 0,7
(6) 2,0
(7) 1,0
(8) 1,4
(9) 1,1
(10) 2,6
(11) 2,0
(12) 2,8
(13) 1,0
(14) Čl. 12-17.
(15) Prestali su da važe (vidi član 61. Pravilnika - 84/2026-362)
Maksimalno radno naprezanje, tj. odabrana računska vrednost koju horizontalna komponenta naprezanja na zatezanje postiže pri temperaturi od - 5 °C sa normalnim dodatnim opterećenjem prema članu 5. ovog pravilnika, ili pri temperaturi od - 20 °C bez dodatnog opterećenja, ne sme prelaziti vrednost normalnog dozvoljenog naprezanja.
Naprezanje na zatezanje u tački učvršćenja provodnika pri temperaturi od - 5 °C sa izuzetnim dodatnim opterećenjem prema članu 6. ovog pravilnika ne sme biti veće od vrednosti izuzetnog dozvoljenog naprezanja.
(1) Normalna i izuzetno dozvoljena naprezanja koja se odnose na računski presek užadi za razne materijale ne smeju biti veća od vrednosti datih u tabeli 2.
(2) Tabela 2
(3) Za materijale koji nisu navedeni u tabeli 2 uzima se:
(4) - kao normalno dozvoljeno naprezanje: 40% od računske sile kidanja;
(5) - kao izuzetno dozvoljeno naprezanje: 75% od računske sile kidanja.
Opasnost od zamora materijala zbog vibracija sprečava se odgovarajućim merama (npr. postavljanjem prigušivača ili smanjenjem naprezanja).
Pri proračunavanju naprezanja, za fizička svojstva materijala koriste se vrednosti navedene u tabeli 3.
Pri proračunavanju naprezanja provodnika na visećim izolatorima u strmim i neravnomernim rasponima mora se uzeti u obzir otklon izolatora u smeru trase voda (proračunavanje pomoću "idealnog raspona").
Za nastavljanje provodnika, odnosno zaštitne užadi upotrebljavaju se, po pravilu, spojnice odnosno stezaljke od istog materijala od kog su i provodnici. Spojnice, odnosno stezaljke od čelika moraju biti pocinkovane vrućim postupkom ili izrađene od nerđajućeg čelika.
Za vodove u istom rasponu dozvoljen je najviše jedan nastavak po provodniku, odnosno po zaštitnom užetu.
Provodnici, odnosno zaštitna užad različitih preseka ili od različitih materijala smeju se nastavljati samo na mestima na kojima su mehanički rasterećeni. Upotrebljene stezaljke moraju biti takve konstrukcije da se pouzdano sprečava elektrolitsko razaranje.
(1) Nastavci provodnika, odnosno zaštitne užadi u rasponu moraju izdržati najmanje 90% sile kidanja provodnika, odnosno zaštitnog užeta, pri čemu je dozvoljeno upotrebiti i više od jedne spojnice.
(2) Spojnice koje su takve konstrukcije da se njima postiže pouzdan provodan spoj i da imaju najmanje 100% sile kidanja provodnika, odnosno zaštitne užadi (npr. kompresione spojnice) ne smatraju se nastavcima.
Udaljenost između delova pod naponom, kao i udaljenost od delova pod naponom do uzemljenih delova i do delova stuba, uzimajući u obzir dejstvo vetra ili dodatnog opterećenja, mora biti najmanje jednaka sigurnosnom razmaku.
(1) Sigurnosni razmaci (cm) moraju odgovarati sledećim vrednostima:
(2) Sigurnosni razmaci računaju se za sledeće slučajeve:
Prestao je da važi (vidi član 61. Pravilnika - 84/2026-362)
(1) Pri horizontalnom rasporedu uzima se da je:
(2) Najmanja udaljenost je D = 60 cm, ako sigurnosni razmak nije veći.
(3) Za vodove nazivnog napona do 20 kV koristi se obrazac iz stava 1. ovog člana i kad raspored (projekcija) provodnika, odnosno zaštitnog užeta nije horizontalan.
(4) Za slučajeve iz stava 3. ovog člana, horizontalna udaljenost provodnika iznosi 20 cm kad zbog vremenskih prilika (sneg, led, inje) postoji verovatnoća dodira, odnosno preskoka napona.
Prestao je da važi (vidi član 61. Pravilnika - 84/2026-362)
(1) Pri vertikalnom rasporedu uzima se da je koeficijent
(2) Najmanja udaljenost je D = 140 cm, ako sigurnosni razmak nije veći.
(3) Udaljenost iz stava 2. ovog člana potrebna je samo za vodove nazivnog napona većeg od 20 kV i u slučaju kad raspored nije potpuno vertikalan, ali je horizontalna udaljenost manja od sigurnosnog razmaka.
Ugao otklona izolatorskog lanca α računa se sa 70% pritiska vetra na provodnike, odnosno sa 50% pritiska vetra na provodnike u snopu. U oba slučaja ugao otklona računa se za provodnike bez leda. Pritisak vetra računa se na način određen u čl. 10. i 11. ovog pravilnika.
Pod zaštitnom zonom podrazumeva se prostor ispod zaštitnog užeta u kome su provodnici dovoljno zaštićeni od uticaja atmosferskih prenapona.
Provodnici se, po pravilu, moraju nalaziti u granicama zaštitne zone duž svih raspona i na svim temperaturama od 0° do 40 °C u uslovima bez vetra.
Na vodu sa jednim zaštitnim užetom zaštitna zona obuhvata prostor u granicama ugla od najviše 30° sa obe strane zaštitnog užeta, mereno od vertikale.
(1) Zaštitna zona između dva zaštitna užeta obuhvata prostor ispod luka koji dodiruje oba zaštitna užeta, čije je središte iznad užeta, a poluprečnik luka iznosi 0,58 d, gde je d međusobna udaljenost zaštitne užadi (slika 1).
(2) Slika 1
(1) Potporni izolatori na nosećim stubovima moraju biti takvih dimenzija da prelomno opterećenje iznosi najmanje 2,5 puta težine provodnika sa dodatnim opterećenjem, s tim što se ako je opterećenje provodnika usled delovanja vetra veće, uzima u obzir to veće preopterećenje.
(2) Potporni izolatori na zateznim stubovima moraju biti takvih dimenzija da prelomno opterećenje iznosi najmanje 2,5 puta sila zatezanja provodnika.
(1) Kapasti izolatori, odnosno kapasti izolatori u izolatorskim lancima na nosećim stubovima moraju biti takvih dimenzija da imaju elektromehaničko, odnosno mehaničko opterećenje najmanje tri puta veće od težine provodnika sa dodatnim opterećenjem, s tim što se, ako je opterećenje provodnika usled delovanja vetra veće, uzima u obzir to veće opterećenje.
(2) Kapasti izolatori, odnosno kapasti izolatori u izolatorskim lancima na zateznim stubovima moraju biti takvih dimenzija da imaju elektromehaničko, odnosno mehaničko opterećenje najmanje tri puta veće od sile zatezanja provodnika.
Masivni i štapni izolatori, odnosno masivni i štapni izolatori u izolatorskim lancima na nosećim stubovima moraju biti takvih dimenzija da imaju prekidno opterećenje najmanje tri puta veće od težine provodnika sa dodatnim opterećenjem, s tim što se, ako je opterećenje provodnika usled delovanja vetra veće, uzima u obzir to veće opterećenje. Masivni i štapni izolatori, odnosno masivni i štapni izolatori u izolatorskim lancima na zateznim stubovima moraju biti takvih dimenzija da imaju najmanje tri puta veće prekidno opterećenje od sile zatezanja provodnika.
Dozvoljena je upotreba višestrukih izolatorskih lanaca pod uslovom da je u normalnom stanju osigurana ravnomerna raspodela opterećenja na pojedine izolatorske lance.
(1) Izolator, odnosno izolatorski lanac, kompletno sastavljen kao na nadzemnom vodu sa zaštitnom armaturom ili bez nje, mora zadovoljiti vrednosti date u tabelama 4, 5 i 6.
(2) Tabela 4
(3) Stupanj izolacije voda (snižen ili pun stupanj izolacije) bira se s obzirom na izloženost atmosferskim ili sklopnim prenaponima, način uzemljenja neutralne tačke i vrstu prenaponske zaštitne naprave ako je primenjena.
(4) Tabela 5
(5) Iz tabele 5 bira se jedan stupanj ili više stupnjeva izolacije za pojedine standardne vrednosti najvišeg napona opreme. Ako je dato više stupnjeva izolacije, viši stupanj izolacije je prikladan za opremu u mrežama sa kompenzacijom struje zemljospoja ili gde je faktor zemljospoja iznad 1,4.
Vrednosti iz člana 45. ovog pravilnika važe za izolatore pod sledećim uslovima:
Za delove voda na većim nadmorskim visinama, vrednosti ispitnih napona iz tabela 4, 5. i 6. iz člana 45. ovog pravilnika množe se sledećim faktorima:
Na vodovima ili delovima vodova u predelima sa povećanim stepenom zagađenosti atmosfere (npr. u blizini obale mora, hemijske industrije, toplana, cementara i dr.) moraju se upotrebiti specijalni izolatori sa produženom strujnom stazom.
Prema stepenu zagađenosti, izolatorski lanci, odnosno izolatori moraju imati specifične nazivne strujne staze najmanje prema tabeli 7, s tim što se uzima najviši napon opreme Um.
Položaj izolatora, odnosno izolatorskog lanca na vodu mora biti takav da bitno ne smanjuje njegova izolaciona svojstva.
Izolacija voda pojačava se, po potrebi, mehanički, električno, odnosno mehanički i električno.
(1) Izolacija voda je mehanički pojačana ako se:
(2) a) za potporne izolatore upotrebe dva ili više izolatora, tako da, u slučaju preloma jednog izolatora, preostali izolatori budu dimenzionisani prema čl. 41. do 44. ovog pravilnika, uzimajući u obzir raspodelu opterećenja na neoštećene izolatore;
(3) b) za viseće izolatore, odnosno izolatorske lance upotrebe dva lanca ili više lanaca dimenzionisanih prema čl. 42. do 44. ovog pravilnika za normalno stanje voda, kad je opterećenje ravnomerno raspoređeno na sve lance, a ako se prekine jedan lanac, preostali lanci smeju biti opterećeni najviše sa pola iznosa od elektromehaničkog opterećenja, odnosno minimalnog prelomnog opterećenja.
Izolacija je električno pojačana ako se:
Na potpornim izolatorima nosećih stubova provodnici se, po pravilu, vezuju mekanom žicom od istog ili sličnog materijala od kog su i provodnici. Prečnik žice ne sme biti manji od 2,5 mm.
Na ugaone stubove provodnik se postavlja tako da je potporni izolator u tupom uglu i da je veza rasterećena.
Na zateznim stubovima provodnici se učvršćuju na potporne izolatore omčom koja je zatvorena spojnicama ili vezom.
Nosači potpornih izolatora dimenzionišu se tako da izdrže opterećenje iz člana 41. ovog pravilnika, s mehaničkim faktorom sigurnosti najmanje 2 s obzirom na prekidnu čvrstoću materijala.
(1) Stezaljke i ostali metalni delovi u sastavu izolatorskih lanaca, kao i oprema za učvršćenje zaštitnog užeta moraju biti takvih dimenzija da izdrže opterećenje prema čl. 42. i 43. ovog pravilnika, s mehaničkim faktorima sigurnosti od najmanje 2,5 s obzirom na silu kidanja.
(2) Stezaljke i ostali metalni delovi za učvršćenje provodnika i zaštitnog užeta moraju biti izrađeni od istog ili sličnog materijala od kog su provodnici, odnosno zaštitna užad ili od čelika pocinkovanog vrućim postupkom, odnosno od nerđajućeg čelika.
Kod višestrukih izolatorskih lanaca, pri prekidu jednog lanca metalni delovi ostalih lanaca moraju biti takvih dimenzija da izdrže opterećenje prema čl. 42. i 43. ovog pravilnika, s mehaničkim faktorom sigurnosti od najmanje 1,7 s obzirom na silu kidanja.
Sila izvlačenja iz nosećih stezaljki za provodnike i zaštitnu užad ne sme biti manja od 60% sile zatezanja.
Pri uzemljenju vodova primenjuju se i odredbe propisa o tehničkim normativima za elektroenergetska postrojenja nazivnog napona iznad 1000 V.
Metalni i armiranobetonski stubovi visokonaponskih vodova, metalna sidrena užad i metalne trake na drvenim stubovima koje služe za zaštitu stubova od udara groma moraju biti pouzdano povezani sa zemljom. Ako se temeljenjem stubova i ukopavanjem sidara ne dobije zadovoljavajuće uzemljenje, postavljaju se dopunski uzemljivači, odnosno preduzimaju se druge dopunske mere.
(1) U mrežama visokog napona sa izolovanom neutralnom tačkom i mrežama sa kompenzovanom strujom zemljospoja uzima se da je trajanje zemljospoja duže, pa otpornost uzemljenja Ru kod stubova na obradivim površinama, pored prometnih puteva i u naseljenim mestima ne sme preći vrednost datu obrascem:
(2) gde je:
(3) Uz = 125 V - najviši dozvoljeni napon na uzemljenju;
(4) Iz - stvarna struja zemljospoja (A), koja teče na mestu zemljospoja.
(5) U mrežama sa izolovanom neutralnom tačkom Iz je kapacitivna struja zemljospoja, a u mrežama sa kompenzovanim zemljospojem - preostala struja zemljospoja.
(6) Smatra se da je stub pored prometnog puta ako se nalazi na udaljenosti manjoj od 15 m od ivice kolovoza.
(7) Vrednost otpornosti uzemljenja iz stava 1. ovog člana ne sme biti prekoračena ako se stub voda nalazi na udaljenosti manjoj od 15 m od stambene zgrade, u ograđenom dvorištu, u okućnici koja se koristi kao obradivo zemljište, u parku ili na šetalištu.
Na vodovima sa zaštitnom užadi uzima se ukupna otpornost uzemljenja, računajući i vezu preko zaštitne užadi.
(1) Prekoračenje vrednosti otpornosti Ru dozvoljava se ako se preduzme jedna od sledećih mera:
(2) Posebne mere za smanjenje napona koraka nisu potrebne ako je preduzeta jedna od mera iz ovog člana.
Nadzemni vodovi koji pripadaju mreži sa efikasno uzemljenom neutralnom tačkom moraju imati uređaje za brzo automatsko isključenje pri zemljospoju, koji pouzdano isključuju deonicu u kvaru i tako odstranjuju opasnost od dejstva napona na mestu zemljospoja.
(1) Stubovi nadzemnih vodova iz člana 77. ovog pravilnika imaju po pravilu uzemljivač u obliku jednog ili dva prstena oko svakog temelja ili oko svih temelja jednog stuba. Najmanja dubina ukopavanja uzemljivača je 0,5 m.
(2) Udaljenost prstenova od temelja, odnosno stuba mora biti takva da se postigne povoljnije oblikovanje potencijala, što zavisi od oblika i konstrukcije temelja stuba.
Odredbe člana 78. ovog pravilnika ne primenjuju se na stubove u terenu s velikom specifičnom otpornošću, u kome se, uz racionalnu upotrebu materijala, ne mogu postići zadovoljavajući rezultati otpornosti uzemljenja. Stubove na ovakvom terenu ne treba uzemljiti.
U pogledu zaštite od opasnog napona na mestu zemljospoja ne treba preduzimati druge posebne mere osim mera predviđenih u čl. 77. do 79. ovog pravilnika.
Da bi se pri udaru groma u stub ili zaštitno uže smanjila opasnost od preskoka na provodnike, treba, prema odabranom stupnju izolacije voda, odrediti maksimalno dozvoljenu otpornost uzemljenja, uzimajući u obzir učestalost i jačinu gromova u području trase, sigurnost voda i učestalost kvarova.
(1) Ako se uzemljenjem izvedenim prema članu 78. ovog pravilnika ne postigne otpornost koja obezbeđuje zaštitu od groma, potrebno je međusobno povezivati pojedinačne uzemljivače ili postaviti još jedan prsten oko svih temelja stuba na dubini od 1 m, odnosno položiti zrakaste uzemljivače ukupne dužine približne dužini uzemljivača prstena, ako je to povoljnije s obzirom na teren.
(2) Ako se postupkom iz stava 1. ovog člana ne postigne otpornost koja štiti od povratnog preskoka, odustaje se od daljeg polaganja uzemljivača.
(1) Povratni preskok na provodniku nije verovatan ako je za otpornost uzemljenja ispunjen uslov prema sledećem obrascu:
(2) gde je:
(3) Ruz - otpornost uzemljenja Ω posmatranog stuba, bez veze sa zaštitnom užadi;
(4) Ui - podnosivi udarni napon (kV) izolacije posmatranog stuba u suvom;
(5) Iu - temena vrednost udarne struje groma (kA) za posmatrani stub.
(6) Pri izboru Iu kao orijentacija mogu poslužiti vrednosti date u tabeli 8, koje pokazuju za koliko procenata od svih udara groma, uzetih kao 100%, vrednost struje iz prvog reda tabele 8 neće biti premašena. Vrednosti struja manje od 20 kA mogu se uzeti samo za vodove napona do 35 kV.
(7) Tabela 8
(8) Osnova za određivanje struje od udara groma su podaci o učestalosti atmosferskog pražnjenja, broj grmljavinskih dana u godini ili broj udara groma po jedinici površine, distribucija temene vrednosti struje u stazi groma i željeni nivo sigurnosti, s obzirom na verovatni broj povratnih preskoka u jednoj godini.
Otpornost uzemljenja sa kojom se računa pri udarnim naponima groma približno je jednaka otpornosti uzemljenja koja se dobija uobičajenim merenjima.
Zaštitno uže na metalnim stubovima može se uzemljiti preko konstrukcije bez posebnog voda za uzemljenje ako je konstrukcija uzemljena. Iznad temelja konstrukcije mora postojati stezaljka za priključak uzemljivača.
(1) Zaštitno uže na armiranobetonskim stubovima može se uzemljiti preko čelične armature u betonu ako presek armature iznosi najmanje 50 mm2 i ako svi delovi armature koji služe za uzemljenje imaju pouzdan kontakt.
(2) Odredba stava 1. ovog člana odnosi se i na nosače izolatora.
(3) Ako armatura armiranobetonskih stubova služi za uzemljenje, mora imati izvod iznad temelja za priključenje uzemljivača.
(1) Na drvenim stubovima uzemljenje se ne izvodi, osim ako nose zaštitno uže ili ako metalne delove treba uzemljiti. U tom slučaju, uzemljenje se izvodi kao kod metalnih i armiranobetonskih stubova.
(2) Ako nosači izolatora nisu uzemljeni, vod za uzemljenje zaštitnog užeta treba odmaći ili izolovati od glave stuba i time sprečiti galvansku vezu sa nosačima.
(3) Na drvenim stubovima zaštitno uže mora se uzemljiti na svakom stubu, najmanje na svakih 300 m dužine voda.
(4) Ako su drveni stubovi usidreni, moraju se uzemljiti metalni delovi za pričvršćenje izolatora i sidra, kao i sidro u zemlji.
(1) Vodovi za uzemljenje (zemljovodi) postavljaju se radi galvanske veze između zaštitne užadi i uzemljivača.
(2) Najmanji dopušteni preseci vodova za uzemljenje su:
(3) Stvarni preseci vodova za uzemljenje moraju biti dimenzionisani prema očekivanoj struji zemljospoja.
Ako se goli zemljovodi polažu u zemlju, smatraju se delom uzemljivača.
Ako se na mestu prelaska zemljovoda u zemlju očekuje pojačana korozija, potrebno je da se vod zaštiti premazivanjem, da se poveća presek ili da se primeni neka druga zaštitna mera.
Ako postoji opasnost od mehaničkog oštećenja, zemljovod se mora zaštititi.
(1) Uzemljivači su metalni delovi koji se nalaze u zemlji i ostvaruju električnu provodnu vezu delova voda sa zemljom.
(2) Uzemljivači mogu biti trakasti ili šipkasti.
(3) Kao materijal za uzemljivače upotrebljava se čelik pocinkovan toplim postupkom ili na neki drugi način zaštićen od korozije, ako lokalne prilike ne zahtevaju upotrebu nekog drugog materijala (npr. bakra).
(4) Za uzemljivače se, po pravilu, ne upotrebljavaju nepocinkovane čelične cevi, lim, profili i laki metali.
(1) Najmanji preseci uzemljivača dati su u tabeli 9.
(2) Tabela 9
(3) Za uzemljivače se mogu upotrebljavati i drugi materijali otporni prema koroziji, sličnih svojstava i odgovarajućih preseka.
Ako se na nekom području očekuje jača korozija ili se upotrebi nepocinkovani čelik, uzimaju se oko 50% veće vrednosti preseka od vrednosti navedenih u tabeli 9.
Na uzemljivače i zemljovode, pored odredaba ovog pravilnika, primenjuju se i odredbe propisa o tehničkim normativima za elektroenergetska postrojenja nazivnog napona iznad 1000 V.
Prestao je da važi (vidi član 61. Pravilnika - 84/2026-362)
Sigurnosne visine i sigurnosne udaljenosti iz čl. 100. do 224. ovog pravilnika odnose se na vodove nazivnog napona do 110 kV.
Sigurnosne visine i sigurnosne udaljenosti povećavaju se u odnosu na sigurnosne visine i sigurnosne udaljenosti za nazivni napon 110 kV, i to:
Odredbe čl. 121. do 129, čl. 142. do 148. i čl. 178. do 181. ovog pravilnika primenjuju se i kad se vod približi autoputu, magistralnom putu, žičari, plovnoj reci ili plovnom kanalu na udaljenost manju od visine stuba iznad zemlje, s tim što se ne primenjuju odredbe o sigurnosnoj visini.
Za nepristupačna mesta (npr.: gudure, stene, neplovne reke, močvare i sl.) sigurnosna visina i sigurnosna udaljenost iznose:
Za mesta nepristupačna vozilima sigurnosna visina i sigurnosna udaljenost iznose:
Za mesta pristupačna vozilima (oko naseljenih područja, iznad polja oko kojih se nalaze poljski putevi, iznad livada i oranica, iznad poljskih puteva i šumskih puteva), sigurnosna visina i sigurnosna udaljenost iznose:
(1) Vođenje vodova preko zgrada koje služe za stalan boravak ljudi može se izvesti ako su zadovoljeni uslovi iz čl. 104. do 108. ovog pravilnika.
(2) Smatra se da vod prelazi preko zgrade i kad je rastojanje horizontalne projekcije najbližeg provodnika u neotklonjenom položaju od zgrade manje od 3,0 m za vodove nazivnog napona do 20 kV i manje od 5,0 m za vodove nazivnog napona većeg od 20 kV.
Za nepristupačne delove zgrade (krov, dimnjak i sl.) sigurnosna udaljenost iznosi 3,0 m.
Za stalno pristupačne delove zgrade (terasa, balkon, građevinske skele i sl.) sigurnosna visina i sigurnosna udaljenost iznose:
Vertikalna udaljenost između provodnika i delova zgrade ispod provodnika (sleme krova, gornja ivica dimnjaka itd.) za vodove sa visećim izolatorima iznosi najmanje 3,0 m i u slučaju kad u rasponu ukrštanja postoji normalno dodatno opterećenje, a u susednim rasponima nema tog opterećenja.
Za vodove iznad zgrada potrebna je električno pojačana izolacija, a za vodove iznad stambenih zgrada i zgrada u kojima se zadržava veći broj ljudi (npr. škole, vrtići itd.) potrebna je i mehanički pojačana izolacija.
Na stambenim zgradama nije dozvoljeno postavljanje zidnih konzola ili zidnih i krovnih nosača za nošenje vodova.
Sigurnosne visine i sigurnosne udaljenosti od zgrada koje pripadaju istom pogonskom postrojenju čiji je i elektroenergetski vod (elektrane, transformatorske stanice, razvodna postrojenja), a ne služe za stanovanje, mogu biti i manje od vrednosti iz člana 103. ovog pravilnika ako se predvide odgovarajuće zaštitne mere za sprečavanje slučajnog dodira provodnika (npr. postavljanje ograde, lako uočljivih natpisa za upozorenje i sl.).
(1) Za zgrade sa krovom pokrivenim zapaljivim materijalom, radi zaštite vodova od oštećenja sigurnosna visina i sigurnosna udaljenost iznose, bez obzira na napon voda:
(2) Za zgrade iz stava 1. ovog člana važe i odredbe čl. 103. do 108. ovog pravilnika.
(1) Nije dozvoljeno vođenje vodova preko nadzemnih objekata u kojima se nalazi lako zapaljiv materijal (skladišta benzina, ulja, eksploziva i sl.).
(2) Na prolazu pored objekata iz stava 1. ovog člana, horizontalna sigurnosna udaljenost jednaka je visini stuba uvećanoj za 3,0 m, a mora iznositi najmanje 15,0 m.
(1) Za vodove u naseljenim mestima sigurnosna visina iznosi 7,0 m.
(2) Izolacija mora biti električno pojačana.
Ako vodovi prelaze preko igrališta, moraju biti ispunjeni sledeći uslovi:
(1) Nije dozvoljen prelazak vodova preko strelišta.
(2) Sigurnosna udaljenost voda iznosi 12,0 m.
Nije dozvoljen prelazak vodova preko javnih kupališta i kampinga.
(1) Nije dozvoljen prelazak vodova preko odskočne i doskočne staze.
(2) Sigurnosna udaljenost od odskočne staze iznosi 8,0 m, a od doskočne staze - 12,0 m.
(3) Izolacija mora biti mehanički i električno pojačana.
Prestao je da važi (vidi član 61. Pravilnika - 84/2026-362)
Sigurnosna visina voda iznosi 7,0 m.
(1) Udaljenost bilo kog dela stuba od spoljne ivice puta, po pravilu, ne sme biti manja od 10 m, a u izuzetnim slučajevima može se smanjiti na najmanje 5 m.
(2) Izolacija mora biti električno pojačana.
(3) U rasponu ukrštanja dozvoljava se jedan nastavak po provodniku ili zaštitnom užetu.
(1) Ugao ukrštanja voda i regionalnog puta, po pravilu, iznosi najmanje 20°.
(2) Za lokalne puteve i puteve za industrijske objekte ugao ukrštanja nije ograničen.
Na magistralnim putevima sigurnosna visina voda iznosi 7,0 m.
(1) Horizontalna udaljenost bilo kog dela stuba od spoljne ivice puta iznosi 20,0 m.
(2) Kad vod prelazi magistralni put, udaljenost bilo kog dela stuba može biti manja ako to uslovljavaju mesne prilike, ali ne sme biti manja od 10,0 m.
(3) Izolacija mora biti mehanički i električno pojačana.
(1) Ugao ukrštanja, po pravilu, iznosi najmanje 30°.
(2) U rasponu ukrštanja nije dozvoljeno nastavljanje provodnika i zaštitne užadi.
Sigurnosna visina voda iznad auto-puta iznosi 7,0 m.
(1) Udaljenost bilo kog dela stuba od ivice auto-puta iznosi najmanje 40,0 m.
(2) Kad vod prelazi preko auto-puta, udaljenost bilo kog dela stuba može biti manja ako to zahtevaju uslovi tla, s tim da ne sme biti manja od 10,0 m.
(3) Izolacija mora biti mehanički i električno pojačana.
Dozvoljeno naprezanje (normalno i izuzetno) provodnika i zaštitnih užadi smanjuje se na 75% od vrednosti navedenih u tabeli 2 iz člana 20. ovog pravilnika.
U rasponu ukrštanja nije dozvoljeno nastavljanje provodnika, odnosno zaštitnih užadi.
Ugao ukrštanja ne sme biti manji od 30°.
(1) Pri vođenju vodova paralelno sa auto-putem, udaljenost voda od auto-puta na potezima dužim od 5 km mora biti:
(2) U brdovitim i šumovitim predelima udaljenost voda od auto-puta može se smanjiti na 40,0 m.
U gusto naseljenim mestima, sigurnosna visina voda mora da iznosi 7,0 m.
Izolacija mora biti električno pojačana, a na mestima ukrštanja sa ulicama ili putevima i mehanički pojačana.
Dozvoljeno naprezanje (normalno i izuzetno) provodnika i zaštitnih užadi smanjuje se na 75% od vrednosti navedenih u tabeli 2 iz člana 20. ovog pravilnika.
(1) U rasponu ukrštanja vodova sa putevima u gusto naseljenim mestima nije dozvoljeno nastavljanje provodnika, odnosno zaštitne užadi, a u susednim rasponima dozvoljen je samo jedan nastavak po provodniku, odnosno zaštitnom užetu.
(2) Ugao ukrštanja ne sme biti manji od 30°.
Ako je rastojanje horizontalne projekcije najbližeg provodnika u neotklonjenom položaju manje od 5,0 m, izolacija mora biti mehanički i električno pojačana.
Ako vodovi prelaze preko pijaca i vašarišta, moraju biti ispunjeni sledeći uslovi:
(1) Ako vod prelazi preko parkirališta ili autobuskog stajališta, sigurnosna visina iznosi 7,0 m.
(2) Izolacija voda mora biti mehanički i električno pojačana.
(3) Smatra se da vod prelazi preko parkirališta, odnosno autobuskog stajališta i kad je rastojanje horizontalne projekcije najbližeg provodnika u neotklonjenom stanju manje od 5,0 m.
(1) Sigurnosna udaljenost voda od tramvaja ili trolejbusa, voznih i napojnih vodova, odnosno delova konstrukcije za njihovo nošenje iznosi 3,0 m.
(2) Izolacija voda mora biti mehanički i električno pojačana.
Dozvoljeno naprezanje (normalno i izuzetno) provodnika i zaštitne užadi smanjuje se na 75% od vrednosti navedene u tabeli 2 iz člana 20. ovog pravilnika.
U rasponu ukrštanja nije dozvoljeno nastavljanje provodnika i zaštitne užadi.
Ugao ukrštanja voda ne sme biti manji od 30°.
(1) Sigurnosna visina voda od najvišeg vodostaja reka na kojima je mogućno splavarenje iznosi 7,0 m.
(2) Izolacija voda mora biti električno pojačana.
Sigurnosna visina od najvišeg vodostaja pri kome je još mogućna plovidba iznosi, po pravilu, 15,0 m.
(1) Horizontalna udaljenost bilo kog dela stuba iznosi najmanje:
(2) Izolacija voda mora biti mehanički i električno pojačana.
Dozvoljeno naprezanje (normalno i izuzetno) provodnika i zaštitne užadi smanjuje se na 75% od vrednosti navedene u tabeli 2 iz člana 20. ovog pravilnika.
U rasponu ukrštanja nije dozvoljeno nastavljanje provodnika i zaštitne užadi.
Ugao ukrštanja ne sme biti manji od 30°.
Pri vođenju vodova paralelno sa plovnim rekama i kanalima na potezima dužim od 5 km, udaljenost od obale, odnosno od nasipa ne sme biti manja od 50 m.
Odredbe čl. 143. i 144. ovog pravilnika primenjuju se i kad je horizontalna udaljenost otklonjenog provodnika od obale zbog dejstva vetra pri + 40°C za vodove nazivnog napona do 110 kV manja od 2,0 m.
(1) Sigurnosna udaljenost voda iznosi:
(2) Ako vod prolazi kroz otvor mosta, sigurnosna udaljenost mora biti jednaka sigurnosnom razmaku iz člana 29. ovog pravilnika.
(3) Na mostu se mora ugraditi zaštitna ograda koja će onemogućiti dodir sa delovima pod naponom.
(1) Prelazak vodova preko antena televizijskih i radio-prijemnika dozvoljen je ako su ispunjeni sledeći uslovi:
(2) Ako je raspon ukrštanja ograničen nosećim stubovima, mora se proveriti udaljenost kad u prelaznom rasponu ostaje dodatno opterećenje, a u susednim rasponima nema dodatnog opterećenja na provodnicima i zaštitnoj užadi. Dozvoljena sigurnosna visina mora da iznosi 2,0 m.
Prelazak voda preko antena predajnih i prijemnih radio-stanica nije dozvoljen.
Prestao je da važi (vidi član 61. Pravilnika - 84/2026-362)
(1) Najmanja međusobna udaljenost provodnika paralelnih vodova mora biti jednaka udaljenosti D iz čl. 30. i 32. ovog pravilnika. Pri najvećem otklonu provodnika jednog voda zbog dejstva vetra, mora se proveriti da međusobna udaljenost provodnika paralelnih vodova nije manja od sigurnosnih razmaka za viši napon, s tim da ne sme biti manja od 70 cm kad provodnici drugog voda nisu otklonjeni.
(2) Čl. 154-158.
(3) Prestali su da važe (vidi član 61. Pravilnika - 84/2026-362)
(1) Najmanja međusobna udaljenost provodnika paralelnih vodova mora biti jednaka udaljenosti D iz čl. 30. i 32. ovog pravilnika.
(2) Prestao je da važi raniji stav 2. (vidi član 61. Pravilnika - 84/2026-362)
Prestao je da važi (vidi član 61. Pravilnika - 84/2026-362)
Na mestu ukrštanja nadzemnog elektroenergetskog voda sa telekomunikacionim vodom sigurnosna visina između najnižeg provodnika elektroenergetskog voda i najvišeg provodnika telekomunikacionog voda iznosi:
U rasponu ukrštanja nadzemnog elektroenergetskog voda sa telekomunikacionim vodom izolacija mora biti mehanički i električno pojačana.
Na mestu ukrštanja nadzemnog elektroenergetskog voda sa telekomunikacionim vodom nije dozvoljeno postavljanje zaštitne mreže iznad telekomunikacionog voda.
U rasponu ukrštanja nadzemnog elektroenergetskog voda sa telekomunikacionim vodom nije dozvoljeno nastavljanje provodnika, odnosno zaštitne užadi.
Na stubovima raspona ukrštanja elektroenergetskog voda sa telekomunikacionim vodom nije dozvoljena upotreba iskočnih i kliznih stezaljki.
Ugao ukrštanja nadzemnog elektroenergetskog voda sa telekomunikacionom vodom, po pravilu, ne sme biti manji od 45°, s tim da se izuzetno može smanjiti do 30°.
Ako elektroenergetski vod nema zaštitno uže, na stubovima telekomunikacionih vodova koji se nalaze na krajevima raspona ukrštanja sa nadzemnim elektroenergetskim vodom moraju se postaviti gromobrani čije uzemljenje, po pravilu, treba da ima električnu otpornost manju od 25 Ω.
(1) U zateznom polju ukrštanja nadzemnog elektroenergetskog voda sa telekomunikacionim vodom najmanji dozvoljeni preseci provodnika i zaštitne užadi iznose:
(2) Upotreba jednožičnih provodnika i zaštitne užadi nije dozvoljena.
Raspon ukrštanja nadzemnog elektroenergetskog voda sa telekomunikacionim vodom, po pravilu manji je od susednih raspona, ili se stubovi u rasponu ukrštanja proračunavaju za veći raspon.
(1) Na mestima približavanja vodova, horizontalna udaljenost između najbližih provodnika oba voda mora biti jednaka visini viših stubova, uvećanoj za 3,0 m.
(2) Izuzetno od odredbe stava 1. ovog člana, dozvoljena je horizontalna udaljenost jednaka sigurnosnoj visini iz člana 161. ovog pravilnika, s tim da izolacija voda bude mehanički i električno pojačana.
Pri približavanju vodova na krivinama moraju se preduzeti mere protiv dodira otkinutih provodnika, i to:
Odredbe čl. 170. i 171. ovog pravilnika primenjuju se i na telekomunikacione vodove za koje su upotrebljeni nadzemni (vazdušni) kablovi.
(1) Telekomunikacioni kablovi položeni u zemlju moraju se udaljiti od stubova elektroenergetskih vodova najmanje 10,0 m za nazivne napone do 110 kV, 15,0 m za nazivni napon 220 kV, a 25,0 m za nazivni napon 400 kV.
(2) Ako se ne mogu ispuniti uslovi iz stava 1. ovog člana, dozvoljeno je da se telekomunikacioni kablovi polože najmanje na 1 m od stubova elektroenergetskih vodova nazivnog napona do 35 kV.
Postavljanje telekomunikacionih vodova na stubovima nadzemnih elektroenergetskih vodova nije dozvoljeno, osim ako taj telekomunikacioni vod služi za signalizaciju i telekomunikacije u elektroenergetskim mrežama.
(1) Horizontalna udaljenost najbližeg provodnika elektroenergetskog voda do stuba telekomunikacionog voda ne sme iznositi manje od 5,0 m. Taj uslov mora biti ispunjen ako visinska razlika između najbližih provodnika oba voda iznosi najmanje 10,0 m.
(2) Horizontalna udaljenost stuba elektroenergetskog voda od najbližeg provodnika telekomunikacionog voda ne sme biti manja od 2,0 m.
Ako su na mestu ukrštanja telekomunikacioni vodovi izvedeni kao kablovski, horizontalna projekcija udaljenosti najbližeg provodnika nadzemnog elektroenergetskog voda od najbližeg stuba koji nosi telekomunikacione vodove, odnosno izvod telekomunikacionog kabla mora biti najmanje jednaka visini stuba elektroenergetskog voda na mestu ukrštanja, povećanoj za 3,0 m.
(1) Najmanji dozvoljeni preseci provodnika i zaštitnih užadi određuju se prema članu 168. ovog pravilnika.
(2) Čl. 186-196.
(3) Prestali su da važe (vidi član 61. Pravilnika - 84/2026-362)
Najmanji dozvoljeni preseci provodnika i zaštitne užadi u polju ukrštanja iznose:
Najveće naprezanje na zatezanje (horizontalna komponenta), koje u provodniku nastaje u najnepovoljnijim uslovima, mora se u odnosu na normalno dozvoljeno naprezanje materijala prema članu 20. ovog pravilnika smanjiti, i to: - za elektroenergetske vodove nazivnog napona do 50 kV na 2/3, a za elektroenergetske vodove nazivnog napona većeg od 50 kV na 85%.
Pri trostrukom normalnom dodatnom opterećenju mora se proveriti da naprezanje provodnika u tački učvršćenja ne prelazi vrednost izuzetnog dozvoljenog naprezanja materijala prema članu 20. ovog pravilnika.
U rasponu ukrštanja voda nije dozvoljeno nastavljanje provodnika i zaštitne užadi.
(1) U zateznom polju ukrštanja voda izolacija mora biti mehanički pojačana.
(2) Radi pojačane mehaničke sigurnosti na potpornim izolatorima, nije dozvoljeno postavljanje izolatora jednog ispod drugog.
(1) U rasponu ukrštanja voda izolacija mora biti i električno pojačana.
(2) Izolatorski lanci za napone od 35 kV ili više napone moraju biti uzemljeni i zaštitnom armaturom zaštićeni od preskoka.
(3) Odredba stava 2. ovog člana ne odnosi se na izolatorske lance na drvenim stubovima.
Na nosećim stubovima zateznog polja ukrštanja voda nije dozvoljena upotreba iskočnih stezaljki.
U zateznom polju ukrštanja dozvoljena su najviše tri noseća stuba.
(1) U zateznom polju ukrštanja voda nazivnog napona do 20 kV sa železničkom prugom mogu se za noseće stubove upotrebiti prosti drveni stubovi uklješteni u posebne nogare ili dvostruki drveni stubovi na kojima ne sme biti skretanja trase.
(2) Za zatezne stubove moraju se upotrebiti A stubovi ili drugi odgovarajući tipovi stubova.
Za vodove nazivnog napona većeg od 20 kV dozvoljeni su i drveni A stubovi samo u pravoj trasi voda, a izuzetno i za ugao skretanja do 5°, s tim što se stabilnost mora računski proveriti. Za zatezne stubove moraju se upotrebiti stubovi tipa piramide ili drugih odgovarajućih tipova.
U zateznom polju ukrštanja nije dozvoljeno usidrenje stubova za vodove nazivnog napona do 20 kV.
Na stubove u rasponu ukrštanja nadzemnih vodova nije dozvoljeno postavljanje transformatora i uljnih prekidača, kao ni prekidača kod kojih mogu nastati otvoreni električni lukovi.
Stubovi raspona ukrštanja moraju se proveriti za normalno i vanredno opterećenje prema čl. 67. do 70. ovog pravilnika, a zatezni stubovi moraju se proveriti i za sledeća opterećenja:
Na stubovima u polju ukrštanja nadzemnog voda moraju se uzemljiti svi metalni delovi koji služe za učvršćenje izolatora.
(1) Odredbe čl. 81. do 84. ovog pravilnika primenjuju se i za otpornost uzemljenja voda.
(2) Izuzetno od odredbe stava 1. ovog člana, otpornost uzemljenja voda može se ostvariti paralelnim spajanjem nekoliko uzemljenja preko zaštitne užadi.
Sigurnosna visina voda od gornje ivice šine mora da iznosi 7,0 m.
Ako u zateznom polju ukrštanja postoje noseći stubovi moraju se proveriti sigurnosne visine iz člana 161. ovog pravilnika za telekomunikacione vodove i člana 212. ovog pravilnika ako u rasponu ukrštanja ostane dodatno opterećenje, a u susednim rasponima nema dodatnog opterećenja na provodnicima i zaštitnoj užadi. U tom slučaju, sigurnosna visina može biti manja za 1,0 m od vrednosti utvrđene u čl. 161. i 212. ovog pravilnika.
Ugao ukrštanja ne sme biti manji od 45°, s tim što se, izuzetno, može smanjiti do 30° za vodove nazivnog napona od 35 kV i više.
Ako se vodovi postavljaju iznad staničnih perona, istovarnih rampi i drugih istovarnih površina, sigurnosna visina voda od gornje ivice šina ne sme biti manja od 12,0 m.
Pri ukrštanju ili približavanju voda i železničke pruge, najmanja horizontalna udaljenost bilo kog dela stuba od najbliže železničke šine treba da iznosi 10,0 m, s tim što se izuzetno može smanjiti na 5,0 m.
Ako se vod približi koloseku železničke pruge tako da je horizontalna udaljenost između najbližeg provodnika i najbliže šine manja od 5,0 m, moraju se preduzeti mere zaštite kao da vod prelazi preko železničke pruge, osim u pogledu sigurnosne visine.
(1) Odredbe čl. 197. do 204, čl. 207. do 211. i čl. 213. do 217. ovog pravilnika primenjuju se i na elektrificirane železničke pruge sa nadzemnim kontaktnim vodovima.
(2) Udaljenost stuba od najbliže železničke šine iznosi 15,0 m, a upotreba drvenih stubova nije dozvoljena.
(3) Sigurnosna visina voda za pruge koje su predviđene za elektrifikaciju, za koje ne postoje podaci o visini kontaktnih vodova na mestu ukrštanja sa elektroenergetskim vodom, mora da iznosi 12,0 m.
(4) Sigurnosna visina i sigurnosna udaljenost nadzemnih elektroenergetskih vodova od kontaktnih vodova određuju se prema odredbama čl. 152. do 154. ovog pravilnika.
Sigurnosna visina voda od gornje ivice šina iznosi 7,0 m, a za pruge sa kontaktnim vodom određuje se prema odredbama člana 218. ovog pravilnika.
Za pruge bez kontaktnog voda izolacija mora biti mehanički pojačana, a za pruge sa kontaktnim vodom izolacija mora biti i električno pojačana.
Na nosećim stubovima raspona ukrštanja voda i pruge nije dozvoljena upotreba iskočnih stezaljki.
Ugao ukrštanja, po pravilu, ne sme biti manji od 30°, ali se može smanjiti ispod 30° za vodove nazivnog napona od 10 kV i više.
U pogledu udaljenosti bilo kog dela stuba od železničkog koloseka pri ukrštanju voda i pruge primenjuju se odredbe člana 216. ovog pravilnika.
Odredbe člana 103. ovog pravilnika primenjuju se i za prelaske elektroenergetskih vodova preko staklenika i staklenih bašti.
Pri statičkom proračunu uzima se da je drveni stub potpuno prav i da je povećanje prečnika stuba na debljem kraju u skladu sa propisom o jugoslovenskom standardu za drvene stubove za nadzemne elektroenergetske vodove.
(1) Naprezanje stuba ili njegovih delova od sila zatezanja, odnosno pritiska, koje je ravnomerno raspoređeno po preseku, ne sme prelaziti vrednosti iz tabele 10.
(2) Tabela 10
(3) Vrednosti navedene u tabeli 10 određene su prema zateznoj čvrstoći mekog drveta od 550 daN/cm2, odnosno tvrdog drveta od 850 daN/cm2.
(4) Pri vanrednom opterećenju elektroenergetskog voda prema članu 66. stav 3. ovog pravilnika vrednosti u tabeli 10 mogu se povećati za 25%.
(1) Pri naprezanju stuba i njegovih delova na savijanje, maksimalno ivično naprezanje ne sme prelaziti dozvoljeno naprezanje na savijanje prema tabeli 10 iz člana 226. ovog pravilnika.
(2) Slabljenje preseka zbog rupa za vijke, moždanike i dr. mora se uvek uzeti u obzir pri delovanju sile zatezanja.
(1) Naprezanje stuba i njegovih delova na izvijanje, izračunato prema sledećim obrascima, ne sme prelaziti vrednost dozvoljenog naprezanja na pritisak.
(2) Naprezanje na izvijanje proračunava se po obrascu:
(3) gde je:
(4) ω - koeficijent izvijanja;
(5) F - najveća aksijalna sila (daN);
(6) S - neoslabljeni presek, u cm2.
(7) Koeficijent ω određuje se s obzirom na vitkost štapa, i to:
(8) Izvijanje iz stava 1. ovog člana proračunava se za ravan izvijanja koja je najnepovoljnija.
(9) Vitkost običnog stuba proračunava se po sledećem obrascu:
(10) gde je:
(11) li - dužina izvijanja;
(12) i - poluprečnik izvijanja ;
(13) J - moment inercije preseka u pravcu izvijanja za koji vredi li (mala lokalna slabljenja ne uzimaju se u obzir);
(14) S - površina preseka bez obzira na mala lokalna oslabljenja, u cm.
(15) Kao dužina izvijanja za ukopane A stubove uzima se razmak od sredine klina i vijka na vrhu do polovine ukopane dužine, a za ukopane trokrake, odnosno četvorokrake piramide - razmak od sredine klina ili vijka na vrhu do poprečnog spoja, odnosno od poprečnog spoja do polovine ukopane dužine.
(16) Za stubove sa nogarima, kao dužina izvijanja uzima se razmak od sredine klina na vrhu, odnosno poprečnog spoja do polovine razmaka između vijaka koji spajaju nogare sa stubom.
(1) Za dvostruke stubove koji po svojoj izradi ne ispunjavaju uslove iz člana 236. ovog pravilnika, može se uzeti da imaju dvostruki moment otpora jednostrukog stuba.
(2) Za dvostruke stubove koji ispunjavaju uslove iz člana 236. ovog pravilnika, uzima se da imaju trostruki moment otpora jednostrukog stuba ako pravac sile leži u ravni koja prolazi kroz ose stuba.
Sredstva za spajanje stubova treba da onemoguće međusobno pomicanje pojedinih elemenata složenih stubova i ta sredstva moraju imati vrednosti maksimalnih sila kojima se mogu opteretiti spojevi vijcima navedenim u tabeli 11.
Ako sila dejstvuje koso na pravac vlakana, pod uglom α sa pravcem vlakana (član 230), vrednosti iz tabele 11 množe se sledećim faktorom k:
Ispod glave i ispod navrtke svakog vijka mora se postaviti okrugla podložna pločica prečnika 3,5 d, odnosno kvadratna pločica iste tolike dužine strana, gde je d - prečnik vijka. Debljina pločice mora iznositi oko 1/10 njene strane (prečnika), ali ne sme biti manja od 4 mm.
Međusobni razmak između vijaka, kao i razmak od vijaka do kraja štapa, u pravcu sile zatezanja, mora iznositi najmanje 7 prečnika vijka, ali ne sme biti manji od 10 cm.
(1) Moždanici stubova izrađuju se od tvrdog drveta. Pritisak između drveta i moždanika ne sme biti veći od pritiska dozvoljenog prema tabeli 10 iz člana 226. ovog pravilnika, pod uslovom da dužina moždanika nije manja od petostruke dubine zaseka.
(2) Svi delovi spojeni moždanicima moraju biti međusobno stegnuti vijcima.
(1) A stubovi se moraju na gornjem kraju spojiti bar jednim moždanikom od tvrdog drveta.
(2) Približno u sredini slobodne dužine stuba mora se postaviti bar jedna poprečna spojnica. Spojnica se sastoji od dva četvrtasta ili poluokrugla drveta i na obe strane pričvršćuje se vijcima za stub, ili se sastoji od jednog okruglog drveta čiji prečnik ne sme biti manji od prečnika stuba na vrhu, a steže se vijkom najmanje M 20, postavljenim odmah ispod spojnice i paralelno s njom.
(3) Na donjem kraju stuba postavljaju se klešta čije su gredice spojene sa stubovima, vijcima prečnika najmanje M 20.
Dvostruki stubovi spojeni moždanicima moraju imati po jedan moždanik na svakom kraju, a zavisno od dužine stuba još 2 do 4 moždanika po dužini, i to tako postavljena da se rupama za vijke i moždanike ne oslabi stub oko opasnog preseka. Neposredno uz svaki moždanik mora se postaviti najmanje po jedan spojni vijak. Za dvostruke stubove prečnika 16 cm na vrhu, spojni vijci moraju biti najmanje M 16, a za deblje stubove najmanje M 20.
Umesto moždanika mogu se upotrebiti i druga sredstva iste mehaničke vrednosti (npr. buldog-pločice).
(1) Najmanji dozvoljeni prečnik stuba na tanjem kraju mora da iznosi, i to:
(2) koji su opterećeni............................................................................. 16 cm;
Prečnik stubova meri se na 30 cm od vrha, a određuje se na osnovu izmerenog obima stuba.
Stubovi za elektroenergetske vodove moraju biti pravi. Smatra se da je stub prav ako razmak od konopca zategnutog između vrha stuba i mesta na kome stub izlazi iz zemlje do površine stuba ni na jednom mestu nije veći od poluprečnika stuba na izmerenom mestu.
(1) Sve vrste drvenih stubova za elektroenergetske vodove, osim stubova koji po svojoj prirodi nisu podložni truljenju, impregnišu se podesnim sredstvima da bi se obezbedila njihova trajnost.
(2) Zaštita drvenih stubova, u smislu stava 1. ovog člana, mora biti u skladu sa jugoslovenskim standardima za zaštitu drvenih stubova.
(1) Svi rezovi i rupe na stubu moraju se zaštiti od razaranja.
(2) Nije dozvoljeno direktno ubetoniranje stubova u temelje.
(3) Čelični delovi koji su u dodiru sa drvenim stubovima moraju se zaštititi od korozije odgovarajućom zaštitom.
(1) Rešetkasti stubovi proračunavaju se kao prostorne rešetkaste konstrukcije.
(2) Ako se rešetkasti stubovi ne proračunavaju kao prostorne rešetkaste konstrukcije, sile koje deluju na stub rastavljaju se na komponente paralelne sa stranicama stuba, a proračunavanje elemenata vrši se prema čl. 244, 245. i 246. ovog pravilnika.
Pojasnici (ugaoni štapovi) rešetkastih stubova proračunavaju se na aritmetički zbir sila u odnosnim štapovima koje su prouzrokovane odnosnim komponentama.
Dijagonale rešetkastih stubova proračunavaju se prema silama prouzrokovanim onom komponentom koja je paralelna sa odnosnom stranom stuba.
Moment torzije od spojnih sila na rešetkastim stubovima pravougaonog preseka može se zameniti sa dva jednaka para sila koje dejstvuju u međusobno paralelnim stranama preseka u ravni dejstvovanja torzionog momenta. Takav način proračunavanja primenjuje se ako odnos strana preseka iznosi najviše 1,5, ako stub ima oblik zarubljene piramide i ako su u ravni dejstvovanja torzionog momenta ugrađena horizontalna učvršćenja u okviru preseka stuba.
Za pojasnike koji su prema projektu napregnuti aksijalnim silama pritiska, eventualna ekscentričnost tih sila može se zanemariti.
Za štapove ispune, koji su prema projektu napregnuti aksijalnim silama pritiska, ekscentričnost tih sila može se zanemariti kad se štap sastoji od jednog ugaonika koji je na ugaone štapove ili na čvorni lim priključen samo jednim krakom.
(1) Najmanje dozvoljene mere nosećih elemenata čeličnih rešetkastih stubova navedene su u tabeli 12.
(2) Pošto je najmanji prečnik vijka 12 mm, ugaonici L 30 x 30 x 3 i pljosnati čelik širine 30 mm mogu se spajati samo varenjem ili zakovicama.
(1) Najveće dozvoljene mere zakovica i vijaka, zavisno od širine krakova ugaonika, date su u tabeli 13.
(2) Spajanje se može izvesti i jednom zakovicom, odnosno jednim vijkom.
Razmaci za veze pomoću zakovica, odnosno vijaka navedeni su u tabeli 14.
Pri spajanju štapova zavarivanjem, materijal mora biti zavarljiv, a težište varova mora se poklapati sa težišnom linijom priključnog štapa.
Izrada rupa za zakovice i vijke probijanjem bez naknadnog provrtanja dozvoljena je samo ako debljina elementa ne iznosi više od 10 mm, u protivnom, mora se, u skladu sa odgovarajućim propisima za čelične konstrukcije, ispitivanjem dokazati da pri probijanju oštećenja debljih elemenata ne dolazi do oštećenja nosećih elemenata.
Navrtke vijaka moraju se obezbediti od odvrtanja.
Za proračunavanje konstrukcija stuba primenjuju se koeficijenti sigurnosti, zavisno od slučaja opterećenja, i to:
Dimenzije elemenata stubova određuju se u skladu sa propisima o jugoslovenskim standardima za čelične konstrukcije.
Za izradu stubova mogu se upotrebiti čelične cevi.
Za ukleštene stubove izrađene od jedne cevi ili odgovarajućeg poligonalnog preseka primenjuju se koeficijenti sigurnosti, zavisno od slučaja opterećenja, i to:
Za delove čeličnih stubova koji su iznad zemlje, zaštita od korozije može se postići zaštitnim premazom protiv korozije ili metalnim prevlakama.
Za prevlake od cinka treba primeniti pocinkovanje toplim postupkom ako to oblik čeličnih delova dozvoljava, a može se vršiti i metalizacija.
Navoji i navrtke pocinkovani vrućim postupkom mogu se obrađivati samo ako je mogućno njihovo neometano navijanje.
Čelični delovi koji su u zemlji moraju se zaštititi premazivanjem bitumenom ili nekim drugim odgovarajućim sredstvom.
Čelični delovi koji se nalaze u betonu ne moraju se zaštititi od korozije. Premazivanje čeličnih delova zaštitnim sredstvima koja smanjuju priljubljivanje betona i čelika nije dozvoljeno ako to nije uzeto u obzir prilikom proračuna.
Na stubovima od čeličnih cevi svi varovi moraju biti nepropusni da bi se izbeglo prodiranje i zadržavanje vlage u cevi. Ako cevi nisu nepropusno zatvorene, unutrašnje zidove cevi treba premazati bitumenom ili drugim zaštitnim sredstvima istog dejstva.
Ako je raspored elemenata na stubu takav (hod dijagonala i horizontala veći od 60 cm) da je otežano penjanje radnika, moraju se predvideti penjalice, s tim da prva penjalica ne sme biti na visini manjoj od 2,5 m iznad terena.
Pri izradi stubova od armiranog betona, pored odredaba ovog pravilnika primenjuju se i odredbe propisa o tehničkim normativima za beton i armirani beton, odnosno propisa o tehničkim normativima za prednapregnuti beton.
Sile i momenti za određivanje dimenzija stubova proračunavaju se na osnovu statičkog proračuna, s tim što se moraju uzeti u obzir naprezanja stubova prema čl. 65. do 70. ovog pravilnika i ostala naprezanja (npr. pri prenošenju i podizanju stubova).
Četvorougaoni i pravougaoni puni, razvijeni i šuplji koso opterećeni stubovi proračunavaju se za komponente u pravcu simetrale ili u pravcu dijagonala preseka, s tim što se naprezanja određuju aritmetičkim super-poniranjem.
(1) Za uspravno livene stubove, određivanje dimenzija za usidrenje i nastavak na preklop glavne armature vrši se tako što se računski određene dužine povećavaju za 50%.
(2) Mere iz stava 1. ovog člana treba povećati najmanje za 100% za usidrenje armature stuba u temelje, pod uslovom da se ne predviđa efikasnije obezbeđenje.
Pri određivanju dimenzija stubova za transport, podizanje i sl. naprezanja materijala koja tom prilikom nastaju ne smeju prekoračiti dozvoljena naprezanja propisana za vanredna opterećenja.
Dozvoljena naprezanja betona i čelika za armirano-betonske stubove navedena su u tabeli 15. Ako se upotrebe druge vrste čelika, potrebno je podneti dokaze o njihovoj čvrstoći i računati sa stepenom sigurnosti predviđenim za materijale navedene u tabeli 15.
Beton za izradu masivnih stubova ne sme biti marke niže od MV 20, a beton za stubove razvijenih, šupljih ili perforiranih preseka, kao i za sve montažne delove, ne sme biti marke niže od MV 30.
Sva naprezanja na zatezanje treba u celini da preuzme armatura. Kosa glavna naprezanja mogu iznositi najviše polovinu od dozvoljenih vrednosti za odnosnu marku betona.
Pri izradi betona za stubove, pored propisane čvrstoće za odnosnu marku betona, mora se obezbediti i priljubljivanje betona i čelika od najmanje 7,0 daN/cm2.
Beton treba pripremiti u mešalici, a ako se priprema na centralnom mestu, mora se transportovati na odgovarajući način i ugraditi pre početka vezivanja.
Prilikom ugrađivanja beton se za sve stubove mora nabijati mašinski: vibratorima, pervibratorima, centrifugiranjem ili drugim opšteusvojenim postupkom.
Gotove površine betona, posle skidanja oplate, moraju biti glatke, bez šupljikavih mesta i gnezda. Ako nastanu hrapavosti, šupljine, gnezda i slično, moraju se popraviti neposredno posle skidanja oplata.
Gotovi stubovi moraju se prenositi i podizati tako da se ne oštete i da ne budu izloženi opterećenjima za koja nisu dimenzionisani. Manja oštećenja moraju se popraviti, a stubovi koji su toliko oštećeni da je ugrožena njihova stabilnost ne smeju se upotrebiti.
Ako se radi povećanja nepropusnosti spoljašnje površine betona ili radi boljeg izgleda stubovi premazuju (počokiraju) ili prskaju cementnim mlekom, to se mora izvršiti neposredno posle skidanja oplate.
Prilikom betoniranja stubova na terenu, za svaki stub mora se uzeti probna kocka, a pri serijskoj proizvodnji stubova probna kocka se uzima za svaki deseti stub.
Ako su za penjanje na stub predviđene fiksne penjalice od betonskog čelika, njihov prečnik ne sme biti manji od 18 mm i moraju se zaštititi od korozije. Prva penjalica ne sme biti niže od 2,5 m nad terenom.
(1) Usidrenje stubova dozvoljeno je pod sledećim uslovima:
(2) Pri dimenzionisanju zatega primenjuju se koeficijenti sigurnosti u odnosu na granicu kidanja materijala, i to:
(3) a) 2,6 - za normalno opterećenje;
(4) b) 1,7 - za vanredno opterećenje;
(5) Ugao površine omotača zemljanog tela uzima se iz tabele 16 člana 290. ovog pravilnika, s tim što se moraju uzeti u obzir dejstva uzgona, ako takva mogućnost postoji.
Stubovi nadzemnih vodova moraju se učvrstiti u tlu tako da bude obezbeđena dovoljna stabilnost i sprečeno nedozvoljeno pomicanje stubova pri predviđenom opterećenju. Pored geomehaničkih karakteristika tla, uzimaju se u obzir i sile koje dejstvuju na delove konstrukcije ispod površine tla (pritisak tla, trenje, uzgon i slično).
Pri izradi temelja stubova, pored odredaba ovog pravilnika, primenjuju se i odredbe propisa o tehničkim normativima za beton i armirani beton.
Ako temelji stuba leže neposredno uz kosine ili u kosinama strmih padina ili u vodoplavnim područjima, pri proračunavanju se mora voditi računa da se postigne ista sigurnost kao za temelje na ravnom terenu.
Prosti i dvostruki drveni stubovi ukopavaju se u tlo srednje vrste tako da mora biti ukopana najmanje 1/6 njihove ukupne dužine, ali ne manje od 1,60 m, ako po proračunu nije potrebna veća dubina ukopavanja. Jama oko stuba mora se ispuniti materijalom iskopa, uz čvrsto nabijanje u slojevima ne višim od 30 cm. Srednjom vrstom tla smatra se vrsta tla koja je navedena u tabeli 16 pod C i F, iz člana 290. ovog pravilnika.
Radi postizanja potrebne stabilnosti, stubovi se, po potrebi, mogu ukleštiti u tlo pomoću dva venca od krupnog i čvrstog kamena ili pomoću horizontalnih drvenih trupaca na dnu i na trećini dubine ukopavanja. Debljina kamenih venaca, odnosno trupaca treba da je približno jednaka debljini ukopanog dela stuba (slika 2).
Tlo oko stuba treba čvrsto nabiti i površinu izravnati sa nagibom i potrebnim nadvišenjem da bi se sprečilo da se posle sleganja nasipa stvore udubljenja u kojima bi se skupljala kišnica. Na tom mestu nije dozvoljeno nabacivanje kamenja.
A stubovi moraju biti stabilni za sile u ravni stuba, kao i za sile upravne na tu ravan.
Za A stubove sa kleštima pri dnu i pločama u temelju (npr. rešetke od pragova), najveći pritisak na tlo ne sme prekoračiti vrednosti dozvoljene u tabeli 16. Sa strane suprotne od zatezanja, težina zemlje koja opterećuje ploču zajedno sa vertikalnim silama stuba mora biti u ravnoteži sa silama zatezanja u ravni stuba, sa koeficijentom sigurnosti od najmanje 1,2.
(1) Ako se kao ploča za temelj upotrebi čelična rešetka, međurazmaci manji od 15 cm uzimaju se u obzir samo pri proračunu pritiska na tlo.
(2) Za nagib stranica zemljanog tela koje opterećuje temelj primenjuju se odredbe člana 308. ovog pravilnika.
Način proračunavanja naveden u članu 290. ovog pravilnika važi i za A stubove sa kleštima pri dnu bez temeljnih ploča, s tim što se kao podloga za zemlju koja opterećuje temelj, kao i za određivanje pritiska na tlo, na strani pritiska uzima 1/4 površine klešta pri dnu, računajući od njihovog kraja.
Odredbe ovog pravilnika primenjuju se i sa nogare stubova koji se upotrebljavaju radi produžavanja trajnosti ili povećanja stabilnosti drvenih stubova.
Nogari stubova moraju biti izrađeni od materijala otpornog prema agresivnom dejstvu tla. Upotreba drvenih nogara dozvoljena je samo ako su oni zaštićeni od truljenja nekim od metoda u smislu čl. 241. do 244. ovog pravilnika.
Odredbe ovog pravilnika koje se odnose na stubove od armiranog betona primenjuju se i na nogare stubova od armiranog betona.
Veza između drvenih stubova i nogara mora se izvesti tako da se voda nigde ne skuplja, da vazduh i svetlost dopiru do drveta i da se ovlaženo drvo može brzo osušiti.
Dimenzije i konstrukcije veze između nogara i stuba moraju biti statički besprekorne i imati jedinstven prenos sile.
Za materijal nogara za stubove i delove veza sa stubom, osim za vijke opterećene na smicanje, primenjuju se dozvoljena naprezanja za stubove, odnosno za temelje, zavisno od materijala od koga su izrađeni, prema tabeli 10 iz člana 226. ovog pravilnika.
Delovi veza nogara sa stubom od čelika koji su opterećeni na smicanje dimenzionišu se prema tabeli 11 iz člana 230. ovog pravilnika. Vijci se moraju ponovo pritegnuti kad se drvo osuši.
Pri određivanju dimenzija nogara mora se uzeti u obzir stabilnost nogara, da bi se izbegla nedozvoljena pomicanja konstrukcije u smislu člana 304. ovog pravilnika.
Čelični i armiranobetonski stubovi moraju imati temelje, odnosno stope od ploča ili pragova dimenzionisane tako da pritisak na tlo ne pređe dopuštenu vrednost za određenu vrstu tla. Za armiranobetonske stubove dopušteno je fundiranje direktnim ukopavanjem.
Način izrade i oblik temelja (plitko ili duboko fundiranje, prizmatični ili stepenasti temelji, temelji od ploča ili pragova, raščlanjeni temelji, temelji od montažnih elemenata, fundiranje na šipovima, ankerni temelji u steni i sl.) moraju da odgovaraju širini osnove stuba, veličini napadnih sila i momenata i slično.
(1) Stabilnost stuba sa blok-temeljom smatra se dovoljnom ako njegov stepen sigurnosti od prevrtanja pod dejstvom najvećeg momenta spoljnih sila za normalne slučajeve opterećenja odgovara vrednosti koja se dobija iz dijagrama na slici 3, pri čemu se uzima u obzir odnos:
(2) Za momente koji nastaju u vanrednim slučajevima opterećenja, tako dobijeni stepen sigurnosti može se smanjiti za 15 %.
(3) Slika 3.
Za temelje sa odnosom b:h<1, za utvrđivanje najvećeg dozvoljenog momenta, za normalne i za vanredne slučajeve opterećenja, može se usvojiti kao dozvoljeno naginjanje temelja 1:100. Dijagram na slici 3. upotrebljava se pri proračunavanju temelja prema metodi Klajnlogel-Birklina (Kleinlogel-Bürklin).
Pri proračunavanju temelja moraju se upotrebiti konstante koje odgovaraju stanju tla na gradilištu (dozvoljeni pritisak na tlo, konstanta tla, otpor trenja između betona i tla i sl.). Pritisci na tlo dozvoljeni za normalne slučajeve opterećenja mogu se pri vanrednom opterećenju povećati za 20 %.
Karakteristike za razne vrste tla uzimaju se iz tabele 16 iz člana 290. ovog pravilnika, ako ispitivanjem tla nisu utvrđene druge vrednosti.
Pri proračunavanju betonskih temelja gustina nearmiranog betona uzima se u račun sa najviše 2200 kg/m3, a gustina armiranog betona sa najviše 2300 kg/m3.
Masa tla uzima se iz tabele 16 iz člana 290. ovog pravilnika ako ispitivanjem nisu utvrđene druge vrednosti. Za određivanje mase tla koja opterećuje temelj potrebno je uzeti zemljano telo omeđeno omotačem pod uglom β od vertikalne strane prizmatičnog temelja, odnosno ivice stope temelja, prema slici 4.
(1) Ako od iskopavanja jame do betoniranja temelja prođe duže vremena, naročito pri nepovoljnim klimatskim uslovima, pre betoniranja treba proveriti da li je tlo zadržalo prvobitne karakteristike.
(2) Ako su se karakteristike tla u međuvremenu pogoršale, dimenzije temelja treba uskladiti sa novim uslovima.
Naprezanje betona nearmiranih temelja ne sme prelaziti vrednosti navedene u tabeli 17 izmerene na probnoj kocki 28 dana posle njene izrade.
Za proračunavanje blok-temelja primenjuju se metode Sulcbergera i Klajnlogel-Birklina. Druge metode mogu se primenjivati samo ako ispunjavaju uslove predviđene odredbama ovog pravilnika.
Za temelje od ploča ili pragova, za raščlanjene i podeljene temelje, za temelje na šipovima ili za temelje drugog oblika, koji se ne proračunavaju po metodama navedenim u članu 311. ovog pravilnika, stepen sigurnosti od prevrtanja mora biti najmanje 1,5, a stepen sigurnosti od pomicanja - najmanje 1,0.
Pri proračunavanju raščlanjenih temelja, masa tla se uzima prema članu 306, a masa betonskog temelja prema članu 307. ovog pravilnika.
Ako se u proračunu raščlanjenih temelja zanemaruje trenje prilikom izvlačenja temelja, za masu tla uzima se masa zemljanog tela prema članu 308. ovog pravilnika.
Pri proračunavanju raščlanjenih temelja mora se proveriti da li konstrukcija stuba dozvoljava, odnosno omogućuje da se horizontalna sila prenosi ravnomerno na sve temelje i da li horizontalni pritisak na tlo usled te sile nije veći od dozvoljenih vrednosti.
Naprezanje betona raščlanjenih temelja, ako oni nisu armirani, treba da ispuni uslove iz tabele 17 iz člana 310. ovog pravilnika, a ako su armirani - uslove iz propisa za beton i armirani beton.
Koso opterećene blok-temelje, za koje je pravac rezultante napadnih sila bliži simetrali nego dijagonali temelja, dozvoljeno je proračunati za veću komponentu u pravcu simetrale. Ako je pravac rezultante bliži dijagonali temelja, takav temelj može se proračunati za rezultantu zaokrenutu ka bližoj simetrali ili za obe komponente u pravcu simetrale, uz superponiranje rezultata, s tim da superponirane vrednosti ne smeju prelaziti 4/3 dozvoljenog pritiska na tlo.
Temelje u čvrstoj ili manje ispucanoj steni nije potrebno proračunati na pritisak na tlo niti na prevrtanje. Dimenzije se mogu odrediti prema preseku stuba u osnovi, odnosno prema konstrukciji usidrenja u temelju i prema mogućnosti iskopa jame do potrebne dubine i ispunjavanja preostalog prostora betonom.
Ako ima podzemne vode u nekoherentnom tlu, mora se uzeti u obzir smanjenje mase zbog uzgona.
Za stubove opterećene vertikalnim silama naviše, pri dimenzionisanju temelja mora se uzeti u obzir smanjena sigurnost od prevrtanja zbog smanjenog pritiska na dno jame za temelj.
Ako se betonski temelj sastoji od ploča na dnu i gornjeg dela (vrata) temelja koji se betonira posle ugrađivanja stuba, ploča se sme uzeti u proračun pri određivanju dimenzija temelja samo ako je odgovarajućom armaturom vezana sa vratom.
Za nearmirane temelje beton ne sme biti marke niže od MV 10, a za armirane temelje - marke niže od MV 15, sa najmanje 250 kg cementa na 1,0 m3 temelja. Za ugrađivanje betona po pravilu se upotrebljava pervibrator.
(1) U beton masivnih temelja, dozvoljeno je ugraditi do 25 % zdravog i čistog kamena. Veća masa kamena u odnosu na masu betona ne uzima se u obzir pri proračunavanju dimenzija i stabilnosti temelja.
(2) U istaknutom delu nearmiranih stepenastih temelja i iza korena stope u širini do polovine njegove slobodne širine C nije dozvoljeno ugrađivanje kamena (slika 4).
Visina stope h u korenu stepenastih temelja od nearmiranog betona mora biti jednaka najmanje 1,5-strukoj širini istaknutog dela stope (slika 4).
Betonski temelji bez armature moraju se betonirati odjednom bez prekida, osim ako se gornji i donji deo međusobno povežu odgovarajućom armaturom.
Temelji za čelične stubove moraju biti najmanje 20 cm viši od terena, a gornja površina temelja mora biti obrađena tako da se na njoj ne zadržava voda i da delovi stuba iznad temelja ne sprečavaju oticanje vode.
(1) U plavnim područjima temelji se proračunavaju za najviši nivo vode koji se javlja u periodu od 10 godina.
(2) Za rešetkaste stubove, konstrukcija stuba mora se zaštititi od oštećenja plovećim predmetima, i to do visine od 50 cm iznad najvišeg nivoa vode koji se javlja u periodu od 10 godina. Ako se na plavnom području u periodu od 10 godina pojavio i led, mora se izabrati takav oblik za temelj i stub kako bi se zaštitili od gomilanja leda.
Betonski temelji se ne malterišu niti se obrađuje njihova površina, ali vidljivi delovi temelja moraju biti glatki.
Ako se betonski temelji izrađuju u močvarama, na agresivnom tlu i sl., moraju se primeniti mere radi sprečavanja štetnog dejstva tla ili vode na beton.
Ako se stub fundira pločama, pragovima i sl., a deo čeličnog stuba u tlu nije obložen betonom, čelični delovi koji leže u tlu moraju se zaštititi od korozije premazivanjem bitumenom ili nekim drugim zaštitnim sredstvom.
Zatrpana zemlja nad temeljnim pločama, pragovima i sl. ili oko temelja mora se čvrsto nabijati u slojevima najviše od po 30 cm. Pri izravnavanju površine mora se uzeti u obzir i naknadno sleganje nasutog tla.
Odredbe ovog pravilnika ne odnose se na nadzemne elektroenergetske vodove čija je izgradnja započeta pre dana stupanja na snagu ovog pravilnika.
Danom stupanja na snagu ovog pravilnika prestaje da važi Pravilnik o tehničkim normativima za izgradnju nadzemnih elektroenergetskih vodova ("Službeni list SFRJ", br. 51/73 i 11/80), osim odredaba koje se odnose na niskonaponske elektroenergetske vodove nazivnog napona do 1 kV.
(1) Ovaj pravilnik stupa na snagu osmog dana od dana objavljivanja u "Službenom listu SFRJ".
(2) Br. 07-93/49
(3) 15. januara 1988. godine
(4) Beograd
(5) Direktor
(6) Saveznog zavoda za standardizaciju,
(7) Vukašin Dragojević, s.r.
Sl. list SRJ 84/2026
Sl. list SRJ 18/1992
Sl. list SFRJ 65/1988
Izvor: Pravno-informacioni sistem Republike Srbije, redakcijski prečišćen tekst. Važi samo tekst objavljen u „Službenom glasniku Republike Srbije“.